NANAGHAN ANG BUWAK INTERESADO SA SAPUKINGAN

Bisaya - - SHOWBITZSIKA - Ni ZAC B. SARIAN

DUGAY na namong nailhan ang tanom nga adunay ngalang botanikal nga clitoria ternatea. Mao kini ang gitawag og pukingan sa mga Tagalog. Niadtong bata pa mi sa Batac (Ilocos Norte, dugay na kadto), ang tawag namo niini kay tabulali. Gitawag sab nig samsamping sa uban. Ang buwak ug linghod nga bunga lamian nga isagol sa law-oy.

Kutob lamang didto ang handomanan namo kalabot sa tabulali. Wala mi magdahom nga ang pukingan, sa pagka karon, kagubtan sa daghang umahan nga pangturista dinhi sa atong nasod. Ngano? Nakita man god nila ang potensiyal nga mahimo kining kahinguhaan. Dako kuno og ikatabang sa kahimsog sa tawo kining maong tanom.

Pananglitan, ang gitawag og ayurvedic medicine nga uso sa India, adunay pagtuo nga ang buwak niining tanoma makatabang pagpahait sa memorya, pangpakalma, ug uban pa. Sa Chinese medicine usab, ang buwak niini gituohang makadugang sa libido sa kababayenan. Busa, daghan ang mahimo sa buwak aron madani ang mamisitahay sa mga umahan nga pangturista.

Usa pang mahinungdanong kagamitan sa buwak mao nga puyde kini himoong natural nga pangkolor sa mga pagkaon. Didto sa Malaysia, ang duga sa buwak gigamit nga pangkolor sa pilit nga bugas. Maong kon buot ninyong magdulot og nahilahi nga produkto sa bugas, o kaha ordinaryong bugas, mahimong gamiton ang pukingan nga pangkolor.

Didto sa Bangeles Farm sa New Lucena, Iloilo, gidulot kanamo ang kan-on nga asul. Yano man lang diay kaayo ang paghimo niini. Matod ni Noel Bangeles, magpabukal ka lang og usa ka dosenang buwak sa pukingan ug ang pinabukalan maoy gamiton pagluto sa kan-on. Human niini, mogawas na nga asul ang inyong kan-on. Aduna pay lain nga gitudlo si Noel kanamo. Kon buot sab ninyo nga kahil ang kolor sa kan-on, asuwete ang isagol sa kanon.

Balikan nato ang Ephrathah Farm sa Badiangan. Gihimo nang kapanguwartahan karon ang buwak sa pukingan. Matod ni Jonathan Cañuto, ang kamanghorang anak ni Eddie kinsa maoy nagdumala sa marketing sa ilang mga produkto, magdeliber siya kada semana og 50 ka pekete nga buwak sa pukingan nga motimbang og 40 gramo ang matag pakete. Ang matag pakete mobalor og P36. Ang buot ipasabot, ang 50 ka pakete nagkantidad og P1,800. Ang matag kilo, P900.

Gidukiduki sab karon ni Ed Roderick Cañuto, ang enhinyerong anak ni Eddie ug kanhi propesor sa La Salle, ang hustong pagpauga sa buwak nga gam-ong tsa. Gitun-

an usab ang hustong oras sa pagpupo sa buwak, hustong temperatura sa pagpauga, pagpundo, ug uban pang aspeto. Importante ang pagpanukiduki sanglit kon adunay sobrang dili mahalin nga preskong buwak, mas maayong himoon kining tsa.

Sa kasamtangan, kapin kun kulang 100 ka punoan ang gipupoan og buwak sa Ephrathah Farm. Apan nakatanom na sab sila og bag-ong mga semilya. Padayon ang ilang pagpasanay sanglit mahimong usa kini ka pangdani sa mga turistang mobisita. Ang gam-ong tsa mahimo sab nga makahatag og maayong kinitaan sa ilang umahan.

Labong kaayo ang mamuwakay nga mga pukingan sa Ephrathah Farm. Abunda man god kaayo sa abono. Ug matag adlaw, daghan ang mapupo nga buwak. Yano lang ang ilang gipakapyotan sa bagon. Minggamit sila og hog wire. Nagkuha sila og usa pa ka putol nga kon linginon, mokabat sab ang diyametro og duha ka piye.

Kinahanglang sa paaging organiko ang pagatiman sa tanom. Dili kini espreyhan og makahilong pestisidyo sanglit presko nga kaonon ang mga buwak. Hinuon, wala man sab miy nakitang mga insekto nga mingdagasang sa mga tanom sa Ephrathah Farm. Labong kini ug labihang daghana sa buwak.

Liso ang gamiton sa pagtanom og pukingan. Sa among kasinatian sa gamay namong umahan, pipila ka buwan lang sukad sa pagturok sa liso, mamuwak na kini. Tuod, ang among pukingan nagsugod lang sa semilya nga giregalo ni Sen. Loren Legarda sa miaging Pasko. —

Ang buwak sa pukingan nga gilakip sa salad.

Gisusi ni Weng Bienes ang buwak sa pukingan sa Ephrathah Farm sa Badiangan, Iloilo.

Hayag nga asul ang buwak sa pukingan.

Mahimong asul ang kan-on kon maoy gamiton sa pagluto ang tubig nga gipabukalan og buwak sa pukingan.

Ang binotelya nga pinaugang buwak sa pukingan.

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.