DIPLOMASYA...

Bisaya - - Showbiztsika -

kadagatan sa South China Sea nga atong giangkon. Tungod kay wala na sila sa poder, ang ilang gihimo mao na lamang ang pag- atake kang Duterte ug sa baroganan niini pabor sa China.

Usa sa mahigpit nga kritiko ni Duterte kalabot sa South China Sea mao si Carpio. Kon buot hunahunaon, dili unta angay manghilabot si Carpio sa mga polisiya sa ehekutibo tungod kay usa man siya ka haligi sa hudikatura. Sumala sa atong Konstitusyon, ang tulo ka sanga sa atong goyerno— ehekutibo, lehislatura ug hudikatura— independente sa usag usa ug dili angay maghilabtanay. Bag- ong kaso buot ipasang- at ni Carpio Dili lamang kay nagpabiling supak si Carpio sa desisyon ni Duterte nga iwakli una ang unang ruling sa PAC labot sa atong claim sa South China Sea kondili, matod pa niya, angayng mosang- at ug bag- ong kaso ang Pilipinas sa The Hague.

Ang bag- ong kaso, sumala pa ni Carpio, magkuwestiyon sa pag- isig- isig sa mga Insek sa atong mga mangingisda sa Panatag Shoal, naila usab sa ngalang Scarborough Shoal, ug sa pagkaguba sa kagasangan o coral reefs sa maong dapit nga gihimo sa mga Insek. Ang kagasangan maoy hinungdan nga isdaanon kaayo ang Panatag Shoal.

Ang Panatag Shoal lahi kaysa Kalayaan Group of Islands nga giilogan usab sa China ug Pilipinas. Ang Panatag Shoal haduol sa Zambales samtang ang Kalayaan haduol sa Palawan. Sumala sa ruling sa korte sa The Hague, angayng gawasnon ang tanang mga mangingisda

Kon abogon nato ang mga Insek, pihong gera ang mahitabo. Ang bugtong paagi aron pagharong sa China mao ang diplomasya: tininuod, kusganon, makanunayon ug klarong diplomasya.

sa bisan diing nasod nga mangisda sa Scarborough Shoal. Apan kini gisakop sa China kaniadtong 2012 ug ang mga mangingisdang Pilipino kanunayng giabog sa mga Insek o mangayog pahat sa ilang kuhang isda.

Ang bag- ong suhestiyon ni Carpio wala mahimutang sa lugar gumikan sa duha ka hinungdan.

Ang una mao nga sa unang keha nato sa The Hague wala moapil ang China ug ang desisyon sa korte gisalindot lamang sa China. Unsa may atong kaseguroan nga ang ikaduhang kaso atubangon sa China ug nga sundon niini ang hukom nga mopabor usab kanato?

Ang ikaduha, ug kini maoy labing mahinungdanon tungod kay may kalabotan kini sa kaban sa lungsod, mao nga dili na angayng mogasto pa og minilyon ka dolyar ang gobyerno alang sa bag- ong keha sa internasyonal nga hukmanan.

Sumala pa sa Commission on Audit, ang gobyerno ni Aquino mibayad og P149,060,125.61 ngadto sa Foley Hoag LLP, usa ka law firm sa Amerika, gikan sa 2013 hangtod sa 2017 alang sa serbisyo niini dapig sa Pilipinas sa kaso batok sa China sa korte sa The Hague.

Apan kon maoy atong tuohan ang Vera Files, usa ka kompaniya sa medya, ang gobyerno ni Aquino migasto og $ 7 milyones, nga katumbas sa P328,996,500 ( sa ilisay nga P47 sa $ 1) ngadto sa law firm sa Amerika sa kaso diin midaog ang Pilipinas.

Kini wala pa maglakip sa mga plete sa ayroplano ug pag- estar sa luhong mga hotel sa grupo gikan sa Pilipinas, lakip na si Carpio.

Hilabihan kadakong salapi ang gigugol sa kaso nato batok China, kantidad nga makapabarog na unta og gatosan ka mga tulunghaan ug mga sentro sa panglawas sa lainlaing dapit sa atong nasod.

Diplomasya ang tubag Husto si Duterte sa pag- ingon nga usa ka dakong binuang ang pagpakiggera sa China, usa ka higanteng nasod kansang ekonomiya karon ikaduha na sa tibuok kalibotan, sunod lamang sa Amerika.

Apan dili usab angay nga magpaulipon kita sa China nga mahimo na lamang nga yatakan ang atong katungod ug soberanya.

Pananglitan ang nahitabo sa Panatag Shoal ug sa tulo ka kagasangan sa Kalayaan Group of Islands, ang Kagitingan Reef, Zamora Reef ug Panganiban Reef. Ang soberanya sa Pilipinas sa maong mga reef giila sa korte sa The Hague apan gipasagdan lang kini sa Pilipinas hangtod nga giabonohan kini sa mga Insek ug gihimong base militar.

Karon, unsa may atong mahimo? Kon abogon nato ang mga Insek, pihong gera ang mahitabo. Ang bugtong paagi aron pagharong sa China mao ang diplomasya: tininuod, kusganon, makanunayon ug klarong diplomasya.

Matod pa ni kanhi US Secretary of State Henry Kissinger, “diplomacy is the art of restraining power.” Ang diplomasya kuno, matod pa ni Kissinger, mao ang paagi sa pagharong sa kaaway nga kalikayan ang puwersa.

Ang maayong pananglitan sa maong matang sa diplomasya mao ang gihimo sa Vietnam, usa usab sa claimant sa South China Sea, ugaling mas dako ang ilang giangkon nga mga isla.

Dili ingon sa Pilipinas nga nagpakahilom lang, ang Vietnam kanunayng gikuwestiyon ang mga paglapas sa China sa teritoryo nga ilang giangkon sa South China Sea dili ginamit ang puwersa kondili ang diplomatikong mga paagi ug medya.

Bisan og parehas silang komunista nga mingsagop sa market economy, ang Vietnam ug China dugay nang magkaaway. Ang duha ka nasod nagkaengkuwentro sa kadagatan sa South China Sea kaniadtong Marso, 1988 diin 64 ka Vietnamese ang napatay ug 11 ang naangol. Sa tuig 1979 gisulong sa China ang Vietnam ug sa gera nga milungtad lamang og 27 ka adlaw kaliboan ang namatay sa masigkapikas.

Tingali tungod sa daotang dugo tali kanila, walay okasyon nga palabyon sa Vietnam ang pag- atake sa China.

Kini ang wala buhata sa atong Department of Foreign Affairs ubos ni Kalihim Alan Peter Cayetano. Kon pangutan- on siya kon may mga protesta diplomatiko na bang gisang- at ang Pilipinas sa China, tubagon ka nga adunay “daghan”. Apan wala siyay gipakita nga kopya sa mga protesta bisan sa iyang pag- atubang sa Komite sa Kalabotang Panglangyaw sa Senado.

Bisan kon dili kita makiggera sa China, angay nga dili nato wad- on ang pagrespeto nato sa atong kaugalingon pinaagi sa pagkuwestiyon sa China sa gibuhat niini nga pagpanamastamas sa atong soberanya ug sa atong mga katungod isip usa ka gawasnong nasod.—

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.