TUBA

Bisaya - - Showbiztsika - Ni MAR MAÑUS, JR. 5168 Basak-Iba, Lapulapu City

KANIADTO nga wala pay kuryente nindotan ko kon magkapundok na ang matag usa— may okasyon man o wala. Ang lumadnon natong kultura maoy mopatigbabaw tandi sa karon kon magkatapok o magkakorum na ang mga tawo.

Kaniadto kon magkasabot ang mga managbarkada o managkaila ba lang nga mag-inom ug kon gustog alegre o kalingawan samtang magkalingawg tagay, mokuha lang dayon og sista o gitara unya manugo og tuba nga maoy madali-dali dayon ilabi na sa mga hilit nga dapit sa balangay.

Sa akong panahon kaniadto nga batan-on pa ug ulitawo pa sab ko, kon gabii gani ilabi nag bulanon, magkorum dayon ming mga manag-agaw— magkanta-kanta dinuyogan sa sista nga ang akong ig-agawng si Tony nga maayo kaayong mokaskas maoy moduyog. Unya ila dayon kong pabalakon. Moandar dayon ang akong utok kon makatubil nag tuba ug mogaray sab dayon ilabi na og dunay tsik nga magpaminaw.

Ang usa sa akong mga kasinatian bahin sa tuba mao kadtong higayon nga nagkakorum na sab ming manag-agaw. Ang among suking tubaan nga namaligya sab og bahalina mao ang gamayng tindahan o tubaan ni Manang Trining nga among silingan kinsa paryente ra usab namo kon subayon ang kagikan sa among katigulangan nga tumindok sa Basak-Iba, Dakbayan sa Lapulapu.

Amo lang kadtong kabuangan si anhing Nang Trining. Kaming mga manag-agaw nga wala pay trabaho niadtong panahona magamotay og peso-peso, dos-dos o bisan pila dihay among masiphod.

Ang uban nakong mga ig-agaw manag-ob sa kasilinganan ug suholan, ang uban mangguna. Samtang ako dili sab kawad-ag sensiyo kay niadtong panahona nga wala pa ang computer, ang mga estudyante magpa- lettering ug magpa- type nako ginamit ang makinilya ( typewriter). Unya mag-ambahan dayon mi sa tubaan ni Nang Trining ug among pakagay-kagayon ang mga sensiyo sa among pa’d dungan ang pag-ingon nga morag manganta: “Trining… Trining… Triniiinnnggg!!!” Unya pasundan dayon sa pag-ingon nga: “Tubili mig uska galong tuba diha, Nannnggg!”

Si Nang Trining intawon nga makadungog sa kinagaykagay sa mga sensiyo nga among giuyog-uyog sa sulod sa nagakob namong duha ka palad magtuo nga eksakto mis bayad pero ang resulta diay inigkatumba sa galon, manamilit mi ug moingon: “Ilista lang una ang kulang, Nang!” Dili tawon kaik ang hamtong kay natilok na man ang sulod sa galon. Manglakaw mi ug manaad: “Mamalik lang unya mi, Nang ug mobayad.”

Igo na lang managuto si Nang Trining. Apan mamalik baya gyod mi og mamayad pero mangutang na pog usab. Kini mga tipik lang sa akong kagahapon nga may kalabotan ang tuba diin ang maong ilimnon nga gikan sa lubi dako sab og kalambigitan sa atong kultura—Pilipinhong kultura nga wala na sagopa sa kadaghanan kay mao nay mipatigbabaw sa ilang hunahuna ang mga binag-ong kagawian hinikalimtan ang panultihon nga: “kon dili ka molingi sa imong gigikanan, dili ka makaabot sa imong padulngan”. Mao nga dili gayod nako kalimtan o ihiklin ang tuba bisan niining modernong panahon.

Dili usab gayod nako ikabaylo ang among panagkorum kaniadto kaysa karon. Para nako, nindot ang kinaraan— ang tuba ug ang sista komparar sa karon nga mag- videoke na kon magkinantahay ug ang tagayon beer, whisky o brandy ba

kaha hinuon. Lami kaayo ang tuba nga bag-ong dawat ilabi na ang tuba nga walay tungog nga bag-o pong dawat haska na man gyod katam-is apan sekreto baya kaayog labok kay kon mahubog ka niini, puwerteng sakita pod sa imong ulo inigkaugma.

Sabaan ra ko sa videoke ug di sad ko ganahan sa mga ilimnong liquor (ilabi na nga maglisod kog palit, hehe). Basta sa laktod, ganahan ko nga motagay og tuba ug ang iduyog kon magkinantahay na, sista o gitara. Bahala nag ingnon ko nilag “tawong karaan” o “wala gyod mo- move on”. Ato man gong kultura ang akong gipanghisgotan ug nahigugma man ko sa atong kaugalingong kultura. Dili sama sa uban nga dili na molingi sa kinaraan kay maulaw kuno sila. Uy, nganong ikaulaw god nila?

Kon gusto kong mokanta nga sista ang iduyog mohulam ko sa sista sa among silingan ug ako ra say moduyog kay makamao man pod kong moduyog. Pero kana kon ako ra poy mokanta, di ko magsilbig akoy paduyogon kon lain ang mokanta. Ngek! Unya bunloton nako ang galon sa suok ug mokabayo ko sa racer ni Henry nga akong manghod ug mosulay kog pangitag tuba sa laing baryo. Dihay higayon nga nakapalit ko sa kanait nga baryo apan sa pagkahuman nakog yarok, wala magdugay midaguok ang akong tiyan ug hasta kapila ko magbalik-balik sa pansayan. Porbida, kadtong tuba nga akong napalit, hinimo man diay sa manananggot nga ‘de korbata’!

Karon alingisig o alingugngog na gyod sa kinantahay kanang mag- videoke lagi. Naa pay ubang mga silingan (may okasyon o wala) nga kon magsugod nag kinantahay sa videoke sukad sa buntag hangtod pa sa gabii, walay pupanagana nga nangatulog na ang mga silingan. Patuyang lang sa ilang gibati!

Apan tungod lagi kay dili na man gayod kabalibaran ang pagdis-og sa panahon ug dili sab kapugngan ang kausaban kay may panultihon man lagi nga nagkanayon nga “ang bugtong butang nga walay pagkausab mao ang ‘kausaban’”, pilit na lang gyod kong mosakay sa panahon. Alang-alang man og bisan ang uso na karon kon magkinantahay videoke na ug ang pagatagayon kana na man gyong mga ilimnon nga ginama sa pabrika, aw… moenter na lang ko, hehe.

Apan tungod lagi kay mingawon man gyod ko sa tuba ug sista, kon makasiphod kog igo-igong ikaplete ug pangtuba, mosalikyat mig pamakasyon si Josephine nga akong misis sa ilang dapit—sa Kabankalan City, Negros Occidental kay aron inigpamauli namo sa Opon, makadala mig mga preskong utanon ug labaw sa tanan, aron makatubil kog bag-ong dawat nga tuba nga puro ( pure) gayod ug makigkinantahay sab uban sa akong mga bayaw (mga igsoon ni Josephine) ug sa akong mga higala.

Dili gyod ko malimot nga ang maayong laking moduyog sa sista didto mao ang akong amigong dako kaayog lawas nga si Bodie nga yanohon lag pas-an ang usa ka lindog sa punoang kahoy nga bag-ong pinutol. Matod pa nila, ang nakapakusgan kuno ni Bodie mao nga hingaon kaayo siyag baki— kanang baki sa humayan. Magabii manulo siyag mga baki ug kon makatigom nag ubay-ubay, iyang pamanitan, putlan sa ulo ug mga tiil unya adobohon. Isudan o isumsom ba hinuon. Mingawon sab ko sa akong mga bayaw, ugangan ug mga higala kay silang tanan mga suod kaayo nako— kay ako god dili man makamao makig-away (dili sama sa uban nga wala ug tuo ang kontra). Ang gikinahanglan gyod unta sa tawo mao ang pagpakighugoy-hugoy sa isigkaingon.

Paborito kaayo nako ang kanta ni Victor Wood nga “Tuba”. Maghilak ang adlaw kon dili ko makadungog niini. Nasubo lang ko kay ang akong CD sa maong kanta nga akong napalit sa aseras gihulaman ug wala na gayod mahiuli ug kon akong paninglon ang nakahulam unya-unyaon lang ko. Maayo gani kay naa koy computer nga mao poy akong gisaligan sa akong pagpanulat ilabi na sa Bismag ug nagpakonek pod kog internet nga binulan ang bayad. Ug kada higayon nga gusto kong maminaw sa “Tuba”, aw… modumdom lang ko sa YouTube ug naa dayon kini hasta ang bisan unsang kanta nga gusto nakong paminawon naa dayon… dili na gyod mahulaman.

Sa pagkakaron, kon makakita kog tuba nga gibayang (gidisplay) sa gagmayng mga tindahan mahinumdoman dayon nako kadtong mga adlaw nga baga pa ug pulos pa itom ang akong mga buhok. Mga adlaw nga halandomon diin nahimong tipik sa akong kinabuhi ang tuba.—

Ang tuba nga kanhi kinaham nga pundokan sa managhigala

Ang nagbuwa nga tuba, ilhanan nga kini bag-ong dawat.

Ang manananggot sa iyang kurso sa sanggotan.

Ang mga alak nga mao nay mipuli sa tuba.

Karon, wala nay tuba atol sa pundok-pundok.

Newspapers in Cebuano

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.