CANDIDO

Ika-5 nga gua

Hublas nga Kamatuoran - - Opinyon - Peter Solis Nery

Isa ka adlaw, nagbatu si Nicolas Sagay kay Kabo Berto nga mayordomo sang hacienda. Gintagaan sang sakada nga si Kulas sang inumol sa mata ang mapintas nga kabo. Nagpabilin ang maitum nga marka sang kamumuo ni Kulas sa palibot sang mata ni Kabo Berto. Gilayon nga ginpalayas sang mayordomo si Kulas. Gilayon man nga nanghimus si Kulas.

Karon, natabuan nga ining si Kulas may utod sa Manila nga magabiyahe pabalik sa Awstralya kon diin sia nagatrabaho bilang manugsalum sang mga perlas. Maayo kuno ang kapyut sang utod ni Kulas sa mga tag-iya sang kompaniya, sarang niya mapasulod sa trabaho si Kulas kon luyag sini mag-upod sa Awstralya agud manalum sang perlas.

Namat- ud si Kulas nga mag-upod. Kag gin-agda niya si Kiko.

Namat- ud si Kiko nga mag- upod. Kag gin- agda niya ako.

Namat-ud ako nga magupod. Bisan pa nagaduhaduha ako. Apang indi ako makapamalibad kay Kiko, indi ako makapangindi sa iya. Kag amo nga nakalab-ut kami sa Awstralya sang tuig 1883.

Apang bag- o kami nakalab- ut sa Awstralya, sang nagapagua pa lang kami sa hacienda, nagagi kami sa matag- as nga kakugonan. Nanghangkat si Kiko nga magpalumba kami pagua sa hilamunan, gani nagdinalagan kami. Samtang nagadinalagan, nagsinggit si Kulas, “Kahilwayan!”

Dayon, nanumbalik sa akon huna-huna ang ginhambal sang manughimalad sa batil sadtong adlaw nga gintalikdan ko ang malinong nga probinsya sang Aklan: “Ini ang pagsugod sang imo malawig nga pagpanglakaton. Ikaw magapanakayon kag magatabuk sang mga kadagatan… May mga matagas nga hilamon, nagadalagan ka pagua sa matag-as nga mga hilamon padulong sa kahilwayan.”

*

Ako si Candido Iban, kag didto sa Awstralya, nanalum ako sang mga perlas.

Adlaw- adlaw ako nga naglumpat sa dagat kag nagsarurot paidalum agud kuhaon ang mga perlas gikan sa ila pakinhason. Kasubong sang damgo ang mga talan- awon sa idalum sang dagat. May nagalabaylabay nga mga guban sang isda nga nanari- sari ang duag. May mga pula nga korales, may azul kag may dalag; nanari- sari ang ila nga porma kag bayhon. May mga tumalagsahon nga mga kabayo-sang-dagat, kag may ara man nga mga butete kag pagi. May mga kogita kag mga salimbubog nga dalagku kag magagmay.

Ambot kon nagadamgo lang ako sadto, apang isa ka bes, napulikat ako kag daw indi na ako halos makalangoy. Ginkulbaan ako nga basi malumos ako. Daw may nagahigup sa akon paidalum kag naubusan na ako sang hangin. Dayon, nakita ko ang dagway sang isa ka kataw. Gin- uyatan niya ako kag ginhalukan. Kag nakaginhawa ako sa idalum sang tubi!

Apang ayhan damgo lang yadto. Tungod ang makatilingala sa tanan, dagway sang akon pinalangga nga si Mayang ang akon nakita sa nawong sang kataw nga may bulawan nga buhok. Masami ginaduaw ni Mayang ang akon katulugon. Ang akon kalangkag para sa iya, ginapasingkal sang iya laragway nga nagapuyo akon mga damgo.

May ginhambal sadto si Lola Marcosa nahanungod sa matuod nga gugma. Kon itusmaw mo kuno sa tubi ang imo ulo, kag hulaton ang dagway nga magatuhaw, sarang mo makita ang nawong sang matuod mo nga gugma. Nahibaluan ko, si Mayang ang akon matuod nga gugma.

Newspapers in Tagalog

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.