Ali­wang Panakit king Pamikalugu­ran (A Dif­fer­ent View of Friend­ship)

Sun.Star Pampanga - - OPINOIOPNINION -

“At ing kayanakan sin­abi na, ‘Magsalita ka kekami dikil king pamikalugu­ran.’

Ing kakalugu­ran mu ya pin in pa­man­gay­lan­gan mung mi­pak­i­batan.

Ya ing kekang dayat a nung nu ka man­gasik lugud at pa­pa­lut king pami­pasala­mat. At ya ing kekang du­lang at pi­da­pu­gan. Uling daratang ka kaya king danup mu, at pag­du­la­pan me para king ka­paya­pan. Neng ing kakalugu­ran mu pagsal­i­tan na ing isip na kataku­tan mu ali wa ng “ali” king kekang isip at e mu la yu­rung ding “wa.” At neng taimik ya ing pusu mu e ya tu­tuk­nang maki­ran­dam king pusu na; Uling nung alang amanu, king pamikalugu­ran, ding sablang pamisip, sablang ka­pag­nasan, sablang pa­ne­nayan mis­as­ap­wak la at idarake, king tu­lang e mipu­gayan. Neng mikawani ka king kakalugu­ran mu, e ka pay­lumbe; Pauli ning ing pekakalugu­ran mu kaya mekad lak­was ma­lino king kay­alan na, men­gari king lak­was yang ma­lino ing bun­duk king ta­laukyat mani­batan ning ka­p­ata­gan. At bus­tan mung ali­wang sangkan ning pamikalugu­ran nung e mu ing pan­galalam nang lak­was ning diwa. Uling ing lugud a man­tun nanu man sub­ali king pamibu­lalag ning sar­ili nang ka­pan­gas­danan e ya lugud nung e dala yang bel­ugse; at ing e mu ka­pakipak­in­a­bang ya ing madarakap. At bus­tan mung ing peka­mayap mung dili yang mag­ing kakalugu­ran mu. Nung sukat nang abalu ing pa­man­gati ning atab mu, ipa­balu mu na­man ing al­bug niti.” ~ Kahlil Gi­bran, Ing Tala­pan­ula

(Kahlil Gi­bran, The Prophet)

E ya kakalugu­rang tune ing tangu nang tangu keka nanu man ing sabyan mu o nanu man ing dap­tan mu. Ing tune kakalugu­ran salun­gatan na ka nung kay­lan­gan uling tune yang mag­masa­bal keka. At nung e ka mayun misan agyang makatamisan mu kaya kay­bat ding lak­sang pa­manayun kaya king laksa mu na­mang ukdu man­asakit ya pilubluban o mekad mimwa ne keka at pakipaten na ka pa— kaling­wan na na mu na­man ing sablang piyabe yu kar­ing aldo maslag at masaya.

Akuku­tang tamu king sar­ili tamu nung tutu ya ping kakalugu­ran ing an­ti­tang akayabe tamu king mak­abak­aba mu na­mang panaun. Ing tune pamikalugu­ran at ing kakalugu­rang tut­wanan mat­ibe la’t matatag da­pat at e la anting gusal­ing mat­bud balangkas at mayna ta­lakad inya kabud din­tang ne ing masalusu at masikang sigwa— kabud ne ya mung mibub­wal e ya pa man taganang mi­ratang ing mata ning sigwa nung nu ya makatikdo.

Ing pamikalugu­ran a man­ayang

ka­palit mat­bud ya pa keng lu­tung ning lumang bu­lung a pepalangi ning pali ning panga­makasar­ili at men­gari yang gutad a nung nu deng mung dikut at alang na­bang a tana­man ilang tu­tubu. Bagya mung kabid mi­tatal­ta­lan la at mi­pa­nyangkan la, mi­panagkas la at migu­gong la king alang ka­mula-mu­lang bage.

Ing tune pamikalugu­ran e ya man­ayang sukli. Buri na kabud ya mu bibye at e na isi­pan nung kapi­lan ya kum­abid king tubu ning punan a teya na bang pumupul yang lak­was marakal kal­abas ning panaun. Ing tune pamikalugu­ran mat­ibe ya, matatag ya, alang mal­yaring mak­ab­wal a sigwa ning pamiyalin­lan­gan, singtibe ne niti ing tune pamikalugud uling iti ala yang pamiyaliwa king tune pamikalugud.

Ing tune pamikalugu­ran maka­sug­lung ya king pamikalugu­ran king Dak­i­lang Tune Kakalugu­ran –ing Kakalugu­ran tamu ngan.

***

Dake Tal­a­bal­dugan:

1. kurók/ kurúk – (palagyu) panaus pans­ing kareng manuk, bibi o itik neng pakanan la; mi­daragda­gan yan “ya”

i

kareng aliwa, inya mag­ing “ku­ruk-ya!” ya. English – ten­der sound used to call fowls dur­ing feed­ing time. Alim­bawa king pa­mangamit: “Pane ing ku­ruk nang En­dang kareng manuk na dapot e la daratang uling manig­oto la pala keng dadaran dang pale keng pa­pa­lu­tan dang day­atan.”

2. kurús – (palagyu) krus, sala­pung. English – cross, crici­fix. Alim­bawa king pa­mangamit: “Dakal lang taung sasal­pan­taya king ku­rus uli ka­nung iti ing tanda ning pa­mangabus nang Kristu kreng sablang mikasala.”

3. kutà – (palagyu) lungga, san­tun­gan o sa­liku­tan ding mangabnu o kawal. Alim­bawa king pa­mangamit: “Lisuban de reng taung lwal ing kuta da reng kawal pam­bangsa at mekasam­sam lang dakal a san­data at meka­p­ate lang dakal a kawal mu na­man.”

4. kutab – (palagyu) kulkul, byuk, gawa ning dukit, lalam. English – groove, mor­tise (usu­ally in wood). Alim­bawa king pa­mangamit: “Mi­pal­abis ya kutab ing dinukit nang

tatak keng tal­nanan ning tal­i­bung nang Bobung inya ma­g­a­gas­gas ya palad neng gagami­tan ne.”

5. ku­tad – (palagyu) gutad, gabung payat inya alang tu­tubu o nung atin man man­galati la reng bunga. English – stingy, nig­gardly, miserly. Alim­bawa king pa­mangamit: “Mani­bat in­yang gi­na­mit lang pam­pataba keng gabun ibat Tsina deng memalen king Mawli, meg­ing ku­tad ing sadya rang asikan.”

***

IRIYANG KAPAMPANGAN: Bun­gang aldo. Ngen­ing panaun ning kaleldo dakal lang mang­gatal gu­lut anggang pago uli da reng sakit keng balat a daratang neng ma­pali ing panaun. Man­galati la reti dapot dakal la at bina la ka­gatal. Ing iriya da reng Kapampangan ya pin ing pan­ulu kanu kareng bun­gang aldo ya pin ing mu­mu­nang patak ning uran king kaleldo. Aru, man­gu­lugi la reng magtin­dang pol­bung gawa keng pepalang­ing sabo ring mais kekatamu!

***

PAMIPALINO: Ing Kapisik mag­nasa ya at man­walang mis­ub­ling pa­si­bayu ing lagablab ning leg­wan ning Kali­nan­gan Kapampangan ka­pami­la­tan ding keyang dalit, kawatasan, am­lat at miyay­ali­wang ka­paglalan­gan a misu­lat king pig­mu­lan at tune kuli­tan kambe ning dalise at ma­pag­masa­bal a pamisip at parasan. Ing pa­nyu­lat ding pipumpunan yang sukat mataluki at mi­parangalan ka­pami­la­tan ning pa­mangamit kareti at aliwa ring kar­ing dayu at salun­gat a par­alan dang dela keti Kapampangan. Ing Kapisik ala yang kik­ilin­gan a ka­panali­gan, agu­man o ninu man nung e ing Lubu­sang Katut­wan.

Newspapers in English

Newspapers from Philippines

© PressReader. All rights reserved.