LEPENSKI VIR, SVEDOČANSTVO JEDNOG VREMENA

50 godina jedinstvenih kamenih skulptura

Blic Zena - - U Ovom Broju - Nevena Dimitrijević nevena.dimitrijevic@ringier.rs

U Đerdapskoj klisuri 1965. godine otkriveno je arheološko nalazište koje je promenilo sliku evropske praistorije

U Đerdapskoj klisuri 1965. godine otkriveno je arheološko nalazište koje je promenilo sliku evropske praistorije

Kada je pre pola veka u istočnoj Srbiji prilikom izgradnje hidrocentrale na reci Dunavu pronađeno arheološko nalazište, niko nije mogao ni da nasluti da će ovi nalazi iz korena promeniti dotadašnju sliku evropske praistorije.

Istraživači Arheološkog instituta iz Beograda uočili su tada na manjoj uvali u Đerdapskoj klisuri nadomak Donjeg Milanovca, koja je trebalo da bude potopljena akumulacionim jezerom, keramiku starčevačke kulture. Ovo, na prvi pogled, manje neolitsko naselje iz 6. i 5. milenijuma pre nove ere nije zagolicalo maštu afirmisanih praistoričara, pa je istraživanje povereno tada mladom docentu Filozofskog fakulteta u Beogradu, Dragoslavu Srejoviću. Pun entuzijazma i želje za novim saznanjima, on se radu prepustio 1965. godine i nije stao narednih pet godina.

Bujao je život u praistoriji

Ubrzo se divlja i naizgled beživotna klisura na granici tadašnje Jugoslavije i Rumunije našla u žiži svetske javnosti. Pokazalo se da je upravo ovde na prelazu iz starijeg u mlađe kameno doba, tokom cele praistorije, Rimskog carstva i srednjeg veka bujao život, da su tu nastajale i gasile se mnoge praistorijske kulture. Najupečatljivija od svih bila je mezolitska kultura nazvana po nalazištu Lepenski Vir. Njenim otkrićem evropska praistorija stala je rame uz rame sa bliskoistočnom.

Uprkos tome, gradnja hidrocentrale nije stala, što je u velikoj meri uticalo na arheološka istraživanja. Tako je 1971. iskopavanjima došao kraj, a nađeni objekti su preneseni nešto dalje i uzdignuti skoro 30 metara da bi se izbeglo njihovo potapanje, kaže prof. dr Slaviša Perić, viši naučni saradnik Arheološkog instituta u Beogradu.

Od onoga što je otkriveno već se moglo naslutiti kako su naši preci živeli pre toliko hiljada godina, čime su se hranili, kojim alatima su se služili, kakvim su se nakitom ulepšavali, kako se brinuli o svojim pokojnicima.

Pokazalo se da su na Lepenskom Viru, nezavisno jedno od drugog, egzistirala dva naselja: starije mezolitsko i mlađe neolitsko naselje. Daleko značajnije, mezolitsko naselje prof. Dragoslav Srejović je tumačio kao duhovni centar ili neku vrstu svešteničkog grada. Kuće su bile trapezoidne osnove, a u centru je bilo kameno ognjište sa skulpturama i žrtvenicima. Iznad čvrstog poda od drobljenog crvenkastog krečnjaka dizala se laka drvena konstrukcija šatorastog oblika, prekrivena trskom ili paprati.

Kasnije, s dolaskom neolićana na Lepenski Vir javlja se i nova tehnika gradnje kuća, koje su usecane u padinu. Tragovi kažu i da su neolićani živeli od lova, ribolova i stočarstva.

Riba je bila simbol života i smrti

Lepenski Vir je nadaleko poznat po antropomorfnim skulpturama s ribolikim izrazom lica, jedinstvenim kamenim skulpturama u Evropi. Riba je za stanovnike ovog podneblja bila simbol života i smrti. Bogat ulov bio im je glavni izvor hrane, ali odlazak u ribolov često je bio i odlazak na put bez povratka. Ribolovce su vrebale dve pritajene sile, ogromne morune i jesetre zaronjene u rečni mulj i moćni Dunav sa svojim tajanstvenim

i proždrljivim virovima. Kao trag svakodnevne borbe sa vodenim nemanima ostali su kameni i koštani harpuni i udice. Tu su i alatke koje su ovi drevni ljudi izrađivali od kosti i roga, a nakit kojim su se ulepšavali bio je od školjki ili kamena.

I sahranjivanje pokojnika bilo je prilično drukčije od onog za koje danas znamo. Mezolićani su pokojnike sahranjivali u kućama u opruženom položaju, a lobanju ili donju vilicu sahranjivali su odvojeno, uz ognjišta. To je nesumnjiva veza sa kultom predaka, koji su bili čuvari ognjišta, dodaje prof. dr Perić.

Na Treskavcu su stolovali gospodari

Jedan od simbola Lepenskog Vira bila je i obližnja planina Treskavac. Govorilo se da je baš zbog nje tu nastao ovaj sveštenički grad, jer se kaže da su na Treskavcu stolovali gospodari vremena i prostora.

Tek pre šest godina Lepenski Vir dobio je novu velelepnu konstrukciju. Kažu neki da ona baca u senku ono što se nalazi pod njenim krovom, ali nema sumnje da je izgradnjom ovog muzeja Lepenskom Viru vraćen sjaj koji mu je oduvek pripadao.

Ovo arheološko nalazište na granici nekadašnje Jugoslavije i Rumunije staro je 11.000 godina

Pre pola veka otkrivene su jedinstvene kamene skulpture u Evropi po kojima je

Lepenski Vir nadaleko poznat

Prof. Dragoslav Srejović je sa skromnim materijalnim sredstvima, malobrojnom stručnom ekipom i nekoliko studenata otkrio oko 80 objekata

Arheolozi kažu da je

moguće da su neki mezolićani nakon smrti vraćani reci, a ribolike skulpture, kao njihovo

oličenje, postavljane

su uz ognjišta

Kuće su bile trapezoidne osnove, a u centru je bilo kameno ognjište sa skulpturama i žrtvenicima

Newspapers in Serbian

Newspapers from Serbia

© PressReader. All rights reserved.