Slim plan­ne vir ’n ei­na mond

Al­les wat jy moet weet oor tan­de kry en hoe om van die be­gin af goeie mond­hi­gi­ë­ne te kweek.

Baba & Kleuter - - CONTENTS - DR. MARETHA COMBRINK, PEDIATER VAN P­RE­TO­RIA BA­BA & KLEUTER DEUR LIBBIE JOU­BERT

Som­mi­ge ba­bas se eer­ste tand maak sy ver­sky­ning so stil­le­tjies dat jy am­per voel jy het iets mis­ge­loop. As jy weer sien, lag jou k­l­ein­ding oop­bek met die wit tand­jie wat kor­daat vir jou loer.

Vir an­der ba­bas – en hul ou­ers – is die ge­boor­te van ’n eer­ste tand ’n iet­wat pyn­li­ker af­fê­re. Ba­ba is we­ke voor die tyd al on­ge­luk­kig, kwyl sy bors­lap­pe sop­nat en hou jou ’n on­ge­wens­te aan­tal nag­te uit die slaap voor die groot oom­blik aan­breek.

Hoe ba­bas tan­de kry, is ’n in­te­res­san­te s­to­rie wat reeds in die baar­moe­der be­gin. Die eer­ste melk­tan­de, of­te­wel die sen­tra­le sny­tan­de wat in die mid­del voor sit, be­gin al in maand drie of vier van jou swan­ger­skap ont­wik­kel.

Daar­na volg die la­te­ra­le sny­tan­de net langs­aan op vier en ’n half maan­de swan­ger­skap, en die oog­tan­de teen vyf en ’n half maan­de.

Jou ba­ba se eer­ste tand­jies is dié wat eer­ste ont­wik­kel het. Die on­der­ste twee sen­tra­le sny­tan­de kom tus­sen ses en se­we maan­de uit, dan die boon­ste twee sen­tra­le sny­tan­de (se­we tot agt maan­de), ge­volg deur die la­te­ra­le sny­tan­de (agt tot ne­ge maan­de), die voor­ste kies­tan­de (12 tot 16 maan­de), die oog­tan­de (16 tot 20 maan­de) en die ag­ter­ste kies­tan­de (20 tot 30 maan­de).

Uit­ein­de­lik spog jou k­l­ein­ding met al­te­saam 20 melk­tan­de.

Soms word ’n ba­ba met ’n tand ge­bo­re. In só ’n ge­val moet ’n tand­arts liefs be­sluit of die tand ver­wy­der moet word. Hier­die tan­de is be­kend as na­ta­le tan­de. Dit het dik­wels geen wor­tels nie en is aan net die tand­vleis vas.

Die­self­de geld vir tan­de wat ver­skyn wan­neer ba­ba ’n maand oud is, of­te­wel die “ne­o­na­ta­le tan­de”.

Hier­die tan­de kan ook baie los wees. Daar is ’n ge­vaar dat dit só los is dat dit in­ge­a­sem word.

Dit kan ook ge­beur dat tan­de heel­wat la­ter as nor­maal­weg uit­kom.

Dr. Maretha Combrink, ’n pediater van P­re­to­ria, ver­tel die oor­saak kan oor­erf­lik wees of die ge­volg van toe­stan­de soos wan­voe­ding, ’n on­de­r­ak­tie­we skild­klier, sin­dro­me en an­der chro­mo­soom­af­wy­kings.

“Neem jou ba­ba dok­ter toe as hy teen 18 maan­de steeds geen tan­de het nie. Die dok­ter sal die oor­saak kan be­paal,” is haar raad.

As die tand ’n ab­nor­ma­le vorm het, moet jou kind by die tand­arts uit­kom.

MAAK TAN­DE KRY BA­BA SIEK?

Ken­ners ver­skil hier­oor.

“Die mees­te ba­bas word moei­lik en prik­kel­baar,” sê Te­re­sa Ha­y­ward, ’n pri­vaat sus­ter wat ’n post­na­ta­le­sorg-kli­niek in Port E­li­za­beth be­dryf.

Vol­gens haar is ti­pie­se simp­to­me rus­te­loos­heid, prik­kel­baar­heid en ver­steur­de slaap­pa­tro­ne, seer tand­vleis, rooi wan­ge, ver­lies aan ap­tyt, ’n ef­fens ho­ër tem­pe­ra­tuur, ’n ge­kwyl en die drang om te kou of byt.

“As ’n kind baie kwyl, kan jy ook die vol­gen­de sien: ’n rooi uit­slag rond­om die lip­pe en ken, di­ar­ree van­weë oor­ma­ti­ge speek­sel, ’n ma­ti­ge lui­er­uit­slag, as­ook koors en prik­kel­baar­heid weens on­ste­king van die tand­vleis.”

Maretha sê na­vor­sing oor die saak is teen­stry­dig en sub­jek­tief.

“Vol­gens die A­me­ri­can A­ca­de­my of Pe­di­a­tri­cs hou die vol­gen­de simp­to­me ver­band met tan­de kry,” sê sy. • Byt, kwyl en jeu­ken­de tand­vleis • Prik­kel­baar­heid • Trek of vryf aan oor­tjies • Vel­uit­slag rond­om die mond en lip­pe • Ver­min­der­de ap­tyt vir vas­te kos • Ma­ti­ge koors (min­der as 39 gra­de C)

’n Ver­stop­te neus, slaap­ver­steu­ring, los stoel­gang, ver­min­der­de ap­tyt vir vloei­stof, hoes en ’n koors bo 39 gra­de C hou eg­ter geen ver­band met tan­de­kry nie.

TAN­DE SE VYANDE

Daar is ’n paar din­ge wat jou ba­ba se tand­ont­wik­ke­ling kan on­der­myn. Dit sluit in swak mond­hi­gi­ë­ne, bloot­stel­ling aan sui­ker, te veel of te min flu­o­ried en se­ke­re an­ti­bi­o­ti­ka soos te­tra­si­klien. Aan­ge­bo­re af­wy­kings speel ook ’n rol.

Die groot­ste son­de­bok is eg­ter tand­be­derf, wat ont­staan as ba­ba met ’n bot­tel in die mond slaap of ’n peuter heel­dag met ’n bot­tel in die mond rond­loop.

Dit is ver­al die boon­ste sny­tan­de wat aan­ge­tas word en dis as ge­volg van koel­drank, ge­geur­de melk en vrug­te­sap wat ge­drink word ter­wyl jou ba­ba aan die slaap raak. Dit kan ook met ge­wo­ne melk­voe­dings ge­beur.

Die on­der­ste tan­de word ge­woon­lik nie aan­ge­tas nie om­dat dit deur die tong be­skerm word.

Ge­woon­lik word bak­te­rieë deur die spoeg in die mond ge­neu­tra­li­seer. Maar as ba­ba met ’n bot­tel in die mond aan die slaap raak, word sy boon­ste tan­de in die melk of sap ge­baai.

Die spoeg kan nou nie by die bak­te­rieë uit­kom nie. Die sui­ker in die melk of koel­drank word na su­re ver­an­der wat die tan­d­e­mal­je laat op­los en tand­ver­rot­ting ver­oor­saak.

Tand­be­derf kan die tand en tand­wor­tel ver­nie­tig, en kan na­tuur­lik baie seer ook wees.

Daar­by kan dit ver­oor­saak dat die per­ma­nen­te tan­de la­ter skeef en op me­kaar uit­kom, want die ty­de­li­ke tan­de wat vir hul­le plek moes hou, is nie meer daar nie.

PAS TAND­JIES SÓ OP

• Moe­nie jou kind met ’n bot­tel in die mond aan die slaap maak of laat slaap nie. • Ver­my vrug­te­sap en ge­geur­de melk wat

baie sui­ker be­vat. • So­dra ba­ba tan­de het, kan hy be­gin om el­ke ses maan­de ’n tand­arts of mond­hi­gi­ë­nis te be­soek.

BRING VER­LIG­TING

Te­re­sa het die vol­gen­de raad: • Gee ba­ba ’n sag­te tan­de­ring om aan te kou – dit sal ver­lig­ting bring. Ver­al koue voor­wer­pe is stre­lend; plaas die tan­de­ring dus eers in die ys­kas, maar moet dit nie vries nie. • Mas­seer tan­de­jel in die tand­vleis in –

dit bied vin­nig­wer­ken­de ver­lig­ting. • Pyn­stro­pies soos Pa­na­do of Cal­pol kan die pyn help ver­lig en die koors laat daal. Gaan dok­ter toe as die koors voort­duur. • Hou die ken­vel droog met ’n bors­lap en

trek nat kle­re uit. Ge­bruik ’n skerm­room. • Bied ver­koel­de (nie ge­vries­de) jo­gurt en ba­bakos aan. Die koue sal ba­ba se mond help streel. Jy kan ook af­ge­koel­de kook­wa­ter, borsmelk of for­mu­le­melk uit die ys­kas aan­bied.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.