Leeu­ple­sier ná sir­kus­hel

A­fri­ka laat oer­in­stink ont­waak

Beeld - - Front Page - Han­ti Ot­to

Daar was iets hei­ligs aan die oom­blik. Die for­se leeu­man­ne­tjie met oë e­mo­sie­loos van ja­re se mis­han­de­ling stap na ’n boom in die A­fri­ka-bos.

Ie­wers het iets van sy oer­in­stink ge­roer.

Hy skuur sy blad teen die stam – vir die eer­ste keer in sy eens mi­se­ra­be­le le­we. Die geel oë trek skre­fies van lek­ker­kry.

Sy naam is Iron en hy en 32 an­der mis­han­del­de leeus wat nog nooit eens gras on­der hul klou­lo­se po­te ge­voel het nie, is te­rug in A­fri­ka, waar hul voor­ou­ers ja­re ge­le­de ge­steel is om diens te doen in sir­kus­se in Pe­ru en Co­lom­bia.

Vry­heid was iets wat hul­le nooit ge­ken het voor­dat hul­le lig­dag eer­gis­ter by die E­moy­a­re­ser­vaat vir groot kat­te na­by Vaal­wa­ter in Lim­po­po aan­ge­kom het nie.

Die leeus het Sa­ter­dag­aand op die O.R. Tam­bo-lug­ha­we in Kemp­ton Park aan­ge­kom.

Die flit­sen­de ka­me­ra­lig­te by die lug­vrag­af­de­ling van die lug­ha­we moes se­ker vir hul­le soos sir­kus­lig­te ge­voel het.

Hul vlug is in Bra­si­lië met vier uur ver­traag. Dit was al 19:00 toe die swaar staal­deur tus­sen die laai­so­ne en die par- keer­ter­rein skie­lik toe­ge­trek word.

Die leeus was hier, maar ’n vee­arts moes hul­le eers on­der­soek. Dof, maar steeds bo die ge­druis van die snel­weg, het ’n ge­luid eie aan A­fri­ka ag­ter die deur op­ge­klink. ’n Koor van steu­ne en brul­le het ge­volg.

Aan die an­der kant het men- se hoen­der­vel ge­kry. Som­mi­ge het be­gin huil. “Dit is iets tus­sen jam­mer­te vir wat hul­le moes deur­gaan en ab­so­lu­te vreug­de,” het een ge­sê.

Ui­t­ein­de­lik het ’n kar­re­tjie met ’n sleep­wa ver­sig­tig met sy kos­ba­re vrag uit­ge­ry ge­kom. Die in­ter­na­si­o­na­le me­dia en be­lang­stel­len­des het stil ge­raak. Ri­car­do was in die eer­ste hok. Hy het sy blind­blou oog na die ka­me­ras ge­draai.

Sy vrien­de het a­pa­ties na die men­se ge­staar.

Daar­na is die 33 hou­ers op die twee ge­borg­de vrag­mo­tors van I­bu­be­si (Zoe­loe vir leeu) Trans­port ge­laai. Die groot kat­te het so ewe gaan lê. Hul­le ken im­mers net ’n le­we van ag­ter­op ’n lor­rie in ’n hok ry.

Maar by hul aan­koms by die E­mo­ya-re­ser­vaat het iets ná ja­re se ver­ne­de­ring ont­waak.

Die leeu in hul­le het uit­ge­kom.

Om die 33 voor­ma­li­ge sir­kus­leeus uit die kloue van sir­kus­ei­e­naars en ui­t­ein­de­lik in SuidA­fri­ka te kry, was ’n ja­re lan­ge stryd.

Dit het be­gin toe die nie­wins­ge­wen­de or­ga­ni­sa­sie Animal Defenders International (ADI) wet­ge­wing in ver­skeie SuidA­me­ri­kaan­se lan­de af­ge­dwing ge­kry het wat die ge­bruik van wil­de die­re in sir­kus­se ver­bied.

Die wet­ge­wing het in 2012 in Pe­ru van krag ge­word na­dat dit vroe­ër in Co­lom­bia in wer­king ge­tree het. Die re­ge­rings van dié twee lan­de het daar­na nie ge­weet wat om met die die­re te doen nie. ADI het in­ge­tree. Meer as 18 maan­de la­ter het ADI 24 leeus in Pe­ru en ne­ge van Co­lom­bia saam met ver­skeie an­der die­re uit k­lein hok­kies ge­red. Die leeus kom van tien ver­skil­len­de sir­kus­se.

Daar­na het die vol­gen­de uit­da­ging ge­volg: Die ver­voer van 33 leeus van tus­sen twee en 17 jaar oud na A­fri­ka.

Ie­mand het van O­pe­ra­sie S­pi­rit of F­ree­dom ge­lees.

Die­self­de per­soon het ook ge­weet van die E­mo­ya-re­ser­vaat vir groot kat­te na­by Vaal­wa­ter in Lim­po­po on­der die wa­ken­de sorg van Sa­van­nah Heu­ser (19).

“Ons het ’n 5 000 ha-fa­mi­lie­plaas met ’n bril­jan­te vee­arts vir die leeus en tie­re wat ons reeds daar huis­ves.

“Die vrou het ADI van ons ver­tel en hul­le het ons ver­le­de jaar ge­kon­tak,” het Heu­ser Sa­ter­dag ge­sê.

Ja, sy was se­nu­ag­tig oor die groot trop leeus wat op pad was. Op­ge­won­de ook. Sy en haar ma, Mi­nu­net­te, moes spring met voor­be­rei­dings. Ge­luk­kig het Ben­nox-om­hei­nings ge­help met spe­si­a­le draad vir die kam­pe.

Heu­ser was deeg­lik be­wus daar­van dat haar nu­we pleeg­kat­te erg ge­trau­ma­ti­seer en be­seer is.

Soos die stok­ou, half­blin­de Jo­seph of Ri­car­do met sy ka­ta­rak­te.

Jan Creamer, pre­si­dent van ADI, en van haar kol­le­gas het d­rie nag­te laas ge­slaap.

Hul­le was saam met die leeus in die vlieg­tuig.

“Hul le­we lank is dié leeus aan wan­voe­ding en wreed­heid bloot­ge­stel. Hul­le het in staal­hok­ke ge­leef en nooit gras on­der hul po­te ge­voel nie.

“Ons pro­beer bloot om iets van dít wat van hul­le ge­steel is te­rug te gee,” sê Creamer.

“Dit was die groot­ste lug­vrag van leeus in ge­van­gen­skap in die ge­skie­de­nis. Hul le­we lank sal ADI hul­le van kos voor­sien. Hul­le bly ons ‘ei­en­dom’ on­der E­mo­ya se sorg.”

Die sir­kus­se in Pe­ru en Co­lom­bia het die leeus se veg­gees met swe­pe en hon­ger­te pro­beer breek.

Hul tan­de is met staal­py­pe uit­ge­slaan en hul kloue ge­trek, want hul­le moes soos ver­sla­ne hon­de sir­kustoer­tjies uit­voer.

Weens die mis­han­de­ling en hul ver­gruis­de tan­de en uit­ge­pluk­te kloue kan die leeus nie op hul eie oor­leef nie.

Die leeus sal eers af­son­der­lik in klei­ner kam­pe ge­hou word tot­dat al­mal aan­ge­pas het en ge­sond is, sê Heu­ser.

Dan sal hul­le kyk wie vorm fa­mi­lie­groe­pe en die trop­pe sal elk­een sy eie ge­bied kry.

Van die die­re is bloed­ver­wan­te.

“Ons wil hul­le so gou moont­lik in die veld kry, uit die hok­ke uit.”

Voor­dat die twee lang lor­ries Sa­ter­dag­aand van die O.R. Tam­bo-lug­ha­we in Kemp­ton Park na die Bos­veld ver­trek het, het Creamer ge­sê: “Deur al­les het die leeus waar­dig­heid be­hou. Hier­die is ’n i­ko­nie­se groep. Hul­le kom uit die hel uit. En nog­tans loop hul­le met trots.”

Ons pro­beer bloot om iets van dít wat van hul­le ge­steel is te­rug te gee. — JAN CREAMER VAN ADI

Fo­to: GETTY

Iron die mis­han­del­de sir­kus­leeu skuur be­haag­lik teen ’n boom ná sy vry­la­ting by Vaal­wa­ter.

Fo­to: ANIMAL DEFENDERS INTERNATIONAL

O­ji­cla­ro en Iron lê by­na le­we­loos in hul hok­kie by ’n Co­lom­bi­aan­se sir­kus voor­dat hul­le ge­red is.

Fo­to: A­LET P­RE­TO­RI­US

Een van die sir­kus­leeus wat van Suid­A­me­ri­ka kom, loer uit ’n hok op die O.R. Tam­bo­lug­ha­we.

Fo­to: THEMBA HADEBE, AP

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.