Vals we­ten­skap se krag laat wen wens­den­ke­ry

Beeld - - Kommentaar - Wil­helm Jor­daan

Die mens is ’n ver­ruk­li­ke dier met bui­ten­ge­wo­ne ver­mo­ëns. Maar soms is dié dier ver­ruk­lik na­ïef – so goed­ge­lo­wig dat sy kri­tie­se ver­mo­ëns “werk­loos” raak.

Dit ge­beur ver­al as men­se hoor die we­ten­skap het dit of dat be­vind. “We­ten­skap” en “we­ten­skap­lik be­wys” word ma­gie­se woor­de en men­se sluk die “be­vin­dings” son­der om te hik of te kik. En ver­sprei dan op­ge­won­de en met e­van­ge­lie­se y­wer die “we­ten­skap­li­ke” nuus – oor nu­we re­vo­lu­si­o­nê­re di­ë­te, krag­ti­ge ge­nees­mid­dels en al­les­ver­kla­ren­de ge­ne­tie­se ont­dek­kings en wie weet wat nog.

Dié on­kri­tie­se in­ge­steld­heid maak dat hul­le nie tus­sen eg­te en vals we­ten­skap kan on­der­skei nie; dat vals we­ten­skap on­der meer ge­ken word aan be­lof­tes oor won­derk­u­re. Ge­woon­lik (sag by­ge­sê of in fyn­skrif ver­mom) teen ’n ruim be­ta­ling.

’n Voor­beeld is Dee­pak C­hop­ra, ’n en­do­kri­no­loog en skry­wer van boe­ke soos A­ge­less Bo­dy, Ti­me­less Mind. In ’n twin­tig­tal an­der boe­ke (by­voor­beeld Qu­an­tum He­a­ling en C­re­a­ting Af­flu­en­ce) word ’n me­nig­voud “we­ten­skap­li­ke kwan­tum­waar­he­de” ver­kon­dig – pa­ra­si­ties op die gons­woord kwan­tum­fi­si­ka. Soos: “B staan vir be­ter en bes­te. Men­se met ’n wel­vaarts­be­wus­syn glo net in die bes­te en doen ook so. En die kos­mos re­a­geer deur aan hul­le die bes­te te gee. Men­se wat baie suk­ses­vol is, is in­he­rent baie spi­ri­tu­eel.”

Daar­oor het Chris­to­pher Buck­ley en John Tier­ney he­ke­lend ge­skryf: God is My Bro­ker: A Monk Ty­coon Re­veals the 7½ Laws of S­pi­ri­tu­al and Fi­nan­ci­al Gro­wth. Met “wet­te” soos: “So­lank God die waar­heid weet, maak dit nie saak wat jy jou kli­ën­te wys­maak nie,” en: “Geld is God se ma­nier om ‘dan­kie’ te sê.”

Voort met C­hop­ra: “El­ke mens is in­he­rent per­fek. Die hoog­ste mens­li­ke toe­stand is: ‘Ek is’. Ge­sond­heid en wel­va­rend­heid lê in jóú han­de. Men­se word oud en gaan dood om­dat hul­le sien an­der men­se word oud en gaan dood. Ver­ou­de­ring is ge­woon aan­ge­leer­de ge­drag.”

Sul­ke aan­spra­ke het die ak­tri­se De­mi Moo­re ge­noop om C­hop­ra as haar per­soon­li­ke be­ge­lei­er aan te wys om­dat sy leer­stel­lings “haar lank sal laat le­we, selfs tot by 130”. Dees­dae lyk dit me­dies bin­ne be­reik – son­der C­hop­ra!

Dié voor­beeld il­lus­treer vals we­ten­skap se krag. Dit spreek tot men­se se e­mo­si­o­ne­le be­hoef­tes, spi­ri­tu­e­le hon­ger en lig­gaam­li­ke broos­heid. En, na­tuur­lik, hul y­del­heid. Dit be­loof dan din­ge wat eg­te we­ten­skap nie kan of sal be­loof nie. Dit tas die ge­son­de oor­deel aan en op­laas se­ë­vier wens­den­ke­ry.

Daar­uit kom ver­beel­ding­ry­ke fan­ta­sieë oor al­les wat sal reg­kom as jy sus en só doen. Soos die wy­se “woord­dok­ter” Wil­li­am S­ha­ke­spea­re ja­re ge­le­de al ge­skryf het in Troi­lus and C­res­si­da: “I am gid­dy, ex­pec­ta­ti­on whirls me round,/ The i­ma­gi­na­ry re­lish is so sweet/T­hat it en­chants my sen­se.”

En daar vlieg die kri­tie­se ver­moë met ’n sier­li­ke boog by die deur uit. Ver­ruk­lik, nè?

Dit spreek tot men­se se e­mo­si­o­ne­le be­hoef­tes, spi­ri­tu­e­le hon­ger en . . . y­del­heid.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.