‘En­gel’ in woord en kuns ver­ken

Beeld - - Kuns & Vermaak - AJ Op­per­man

Ca­ri­na S­tan­der se nu­we boek en kuns­uit­stal­ling, al­bei met die­self­de ti­tel, is ’n her­ont­dek­king en ver­ken­ning van li­te­rê­re ti­tels en ver­wy­sings.

Die ti­tel stap ook al et­li­ke ja­re met die skry­wer saam.

Die woord “berg­en­gel” het in 2002 om die een of an­der re­de by haar op­ge­kom toe sy die S­kot­se Hoog­lan­de bin­ne­ge­ry het waar sy vir ses maan­de sou gaan woon.

Ter­self­der­tyd het sy vir die skryf en skets van Die berg­en­gel baie ge­put uit haar stu­die vir haar MA-ver­han­de­ling toe sy skep­pen­de skryf­kuns aan die U­ni­ver­si­teit van Kaap­stad ge­doen het.

S­tan­der keer ook te­rug na haar vi­su­e­le­kuns­stu­die.

Die berg­en­gel, uit­ge­gee deur Pro­tea Boek­huis, word op 7 Mei in die Ti­na S­ku­kan-ga­le­ry in Fa­e­rie G­len, P­re­to­ria, be­kend ge­stel.

Die boek speel in die denk­beel­di­ge land Ga­bri­ël­lië af en el­ke skets op die uit­stal­ling is ’n aan­ha­ling uit die boek. Die boek be­vat geen sket­se nie, hoe­wel sy die land­kaart in die boek en op die om­slag ge­te­ken het.

In Ga­bri­ël­lië het 13 jaar reeds ver­loop se­dert daar e­ni­ge te­ken van ’n berg­en­gel was en die jon­ger ge­ne­ra­sie glo byna nie meer in die be­staan van dié mi­tie­se kre­a­tu­re nie.

“In die boek en in my kuns is daar ’n strek­king van sur­re­a­lis­me, wat ’n nei­ging is na die won­der­baar­li­ke en ’n ver­ken­ning van die on­be­wus­te en on­der­be­wus­te van die mens. Ma­gie­se re­a­lis­me ver­skil daar­van: Dis ’n re­a­lis­tie­se uit­kyk op ’n werk­li­ke wê­reld, maar daar is ’n on­ver­wag­te ver­sky­ning van die ma­gie­se of bo­na­tuur­li­ke. In die boek is al­les lo­gies ver­ant­woord­baar, maar daar is oom­blik­ke waar die ma­gie­se ver­skyn in ’n om­ge­wing wat baie de­fi­ni­tief hel­der be­skryf is as die werk­li­ke, re­ë­le, tas­ba­re wê­reld.”

Wat S­tan­der ook baie op­ge­won­de van dié eer­ste boek van ’n drie­luik maak, is dat dit nie ’n ou­to­bi­o­gra­fie­se ver­haal is nie. Die hoof­ka­rak­ter is ’n seun wat die le­ser van sy ge­boor­te af leer ken.

S­tan­der be­skou die sto­rie as ’n al­le­go­rie.

“Een van die mooi­ste de­fi­ni­sies wat ek nog van ’n al­le­go­rie ge­lees het, is dat dit ’n uit­ge­brei­de me­ta­foor is. So, dis eint­lik ’n moe­wie­se lang ge­dig. Dit is ’n ge­ly­ke­nis. As ek na kuns kyk, is ma­gie­se re­a­lis­me dood­ge­wo­ne oom­blik­ke waar bui­ten­ge­wo­ne din­ge ge­beur. Dit is vir my heer­lik om daar­mee te speel – wat is werk­lik en wat is nie, en wat­ter ver­ras­sings is in die sto­rie en die te­ke­nin­ge ver­steek.”

Sy het ook reis (wat sy dik­wels on­der­neem) ge­ïn­te­greer. Sy het baie na­ge­lees oor goed wat kon aan­sluit by die sto­rie, on­der meer baie vak­kun­di­ge en fi­lo­so­fie­se boe­ke, en die By­bel be­stu­deer.

Se­dert die i­dee van Die berg­en­gel in 2002 by haar op­ge­kom het, het baie an­der werk uit haar pen ver­skyn – twee dig­bun­dels, ’n ro­man, tal­le reis­ar­ti­kels en ru­brie­ke – en sy het twee ba­bas ge­kry.

“Maar ek het al­tyd ge­weet ek gaan die ver­haal van Die berg­en­gel

skryf. Ek het ge­voel die sto­rie is te groot vir my, dis hoe­kom dit ’n tri­lo­gie ge­word het.

“Die i­dee is dat dit 18 maan­de uit me­kaar ver­skyn. Die ba­sie­se ver­haal is uit­ge­werk tot die ein­de toe, maar na­tuur­lik word ’n mens ver­ryk en volg die ka­rak­ters hul eie le­we.”

In die ver­loop van die tri­lo­gie maak die hoof­ka­rak­ter, Eron, ken­nis van met al agt die ge­se­ën­des wat in die Berg­pre­di­ka­sie van Mat­the­us 5 ge­noem word, en in elk­een vind hy iets wat hy deel van hom­self wil maak: By­voor­beeld hoe om te treur en te troos, hoe om te hon­ger en dors na ge­reg­tig­heid vir sy land.

Die berg­en­gel ver­ken ook die ver­skil­len­de rol­le wat dig­ters ver­tolk.

“My MA-ver­han­de­ling in 2005 het oor die dig­ter as pro­feet in die A­fri­kaan­se dig­kuns ge­han­del. Die dig­ter-pro­feet het ver­skil­len­de rol­le ver­tolk en daar­die ein­ste ta­ke of rol­le het ek aan die berg­en­gel­ka­rak­ters toe­ver­trou, by­voor­beeld om ’n kon­fron­teer­der, voor­lo­per, tus­sen­gan­ger en skri­ba te wees.”

Tog is daar ver­skil­le tus­sen die berg­en­gel en die dig­ter­pro­feet: Berg­en­ge­le word óf ge­haat óf ver­af­god, en daar­om moet hul­le al­tyd a­no­niem op­tree, in die ge­heim.

Dis ook ’n aan­ha­ling in die boek: “Die bood­skap is be­lang­ri­ker as die bood­skap­per, soos wat die ge­dig lan­ger leef as die dig­ter.”

“Die boek speel in op die tra­di­sie van an­tie­ke Jood­se ge­skrif­te soos Die boek van E­nog. Kah­lil Gi­bran se The Prop­het en Dan­te se In­fer­no maak ook deel uit van die in­ter­teks­tu­e­le weef­werk. Chris­tus se Berg­pre­di­ka­sie in Mat­the­us 5 het my op die spoor ge­bring van Leo Tol­stoi se fi­lo­so­fie­se ver­han­de­ling The King­dom of God Is within You (1894). Dit was ver­bo­de in Rus­land, maar het sy weg ge­vind na Mo­han­das Gand­hi en ge­lei tot die nie­ge­weld­da­di­ge vorm van weer­stand, sa­ty­a­graha, wat ook in die ver­haal be­trek word.”

Sy keer te­rug na die in­ter­pre­ta­sie van ma­gie­se re­a­lis­me: “Vir my is dit as­of die al­le­daag­se hei­lig word en die hei­li­ge al­le­daags. Am­per al­les het die po­ten­si­aal om al­le­daags en hei­lig te wees. Me­ta­fo­rie­se taal laat jou toe om dit te doen. Me­ta­fo­rie­se taal en me­ta­fo­rie­se kuns is eint­lik dra­ers van hoop, om­dat dit moont­lik­he­de van die werk­lik­heid on­der­soek wat voor­heen on­moont­lik ge­lyk het.”

■ Die uit­stal­ling o­pen Son­dag om 11:30 en duur tot 1 Ju­nie. Matthys Bos­hoff sal die ge­sprek met S­tan­der by die uit­stal­ling lei.

Die a­dres is Hoe­we 6, Koe­doe­berg­weg, Fa­e­rie G­len, P­re­to­ria. Kry meer in­lig­ting by 012 991 1733 of by Rex Ni­gri­ni by rex@ ti­na­sku­kan­gal­le­ry.co.za.

S­telt­stap­per deur Ca­ri­na S­tan­der.

Ca­ri­na S­tan­der

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.