‘Ver­knog aan Vry­staat, vlak­tes en win­ters­dae’

Beeld - - Karel Schoeman - El­sje du Toit

Karel Schoeman word on­los­maak­lik as deel van Bloem­fon­tein ge­re­ken.

Prof. An­ge­li­que van Nie­kerk, me­de­pro­fes­sor in A­fri­kaans en Ne­der­lands, Duits en Frans aan die U­ni­ver­si­teit van die Vry­staat (UV), sê daar is “’n be­wust­heid van ’n groot gees se af­ster­we vir ons as do­sen­te en studente”.

“Nie net was hy hoog ge­ëer as skry­wer, ge­skied­kun­di­ge en ver­ta­ler nie; ons ma­tig ons so ’n bie­tjie aan om aan hom te dink as een van ons.

“Hy het im­mers hier aan die UV ge­stu­deer en hy kom uit die Vry­staat.”

Hy is in Tromps­burg ge­bo­re. Hy het sy eie le­we eer­gis­ter­aand in die Noor­der­bloem-af­tree­oord in Bloem­fon­tein be­ëin­dig.

Le­a­na La­te­gan, hoof­vak­kun­di­ge van die Na­si­o­na­le A­fri­kaan­se Let­ter­kun­di­ge Mu­seum en Na­vor­sing­sen­trum (NALN) in Bloem­fon­tein, sê geen an­der skry­wer “het so moei­saam met ’n plek saam­ge­loop soos Karel Schoeman met Bloem­fon­tein nie”.

“Hy het ’n e­mo­si­o­ne­le band met die ‘on­lief­li­ke stad’ ge­smee wat met heim­wee, dán i­ro­nie in sy skryf­werk ge­stal­te sou kry.”

Hoe­wel Schoeman ge­reeld oor­see was, soms lang ruk­ke, het hy “’n ver­knogt­heid aan die Vry­staat ge­had”.

“Aan sy vlak­tes, die stra­len­de win­ters­dae, die ge­boue en stra­te van baie dor­pies, maar ver­al dié van Bloem­fon­tein.”

La­te­gan sê Bloem­fon­tein: Die ont­staan van ’n stad 1846-1946 sal al­tyd die “mo­nu­men­ta­le graf­skrif” van die stad bly.

“Met koes­te­ren­de lief­de, maar op sy veel­be­woë eie ver­tel­trant, het hy in dié werk die ver­haal van ’n stad in woor­de en met beeld be­waar. Ook sy so­si­aal­his­to­rie­se werk is van so ’n aard dat ’n mens jou moei­lik ’n let­ter­kun­de daar­son­der kan in­dink.”

Van Nie­kerk sê as ge­wo­ne le­ser het sy gou be­sef Schoeman se boe­ke is vir dié met “be­leë smaak” wat kan “wag vir ’n uit­ge­stel­de, veel­vlak­ki­ge be­lo­ning”.

Sy noem on­der meer ’n Lug vol hel­der wol­ke, Ver­lies­fon­tein en Uur van die en­gel.

Laas­ge­noem­de het sy ver­le­de jaar weer ge­lees ter voor­be­rei­ding op ’n le­sing­reeks van haar kol­le­ga en ken­ner van Schoeman se wer­ke, prof. Jo­hann Ros­souw. “Ek was weer ver­stom oor hoe re­le­vant die teks­te steeds is.”

Schoeman se pri­vaat­heid was al­om­be­kend.

“Dit ver­groot nood­wen­dig die mis­te­rie vir ge­wo­ne le­sers, want ons soek dik­wels na werk­lik­heids­kruk­ke om die diep­gang van hom as ver­al skry­wer te ont­sluit.

“Daar­mee het hy ons nie ge­help nie, maar ons het ’n ry­ke skat te lees en her­lees uit die pen van Karel Schoeman in die plek daar­van ge­kry.”

Schoeman se werk is on­der meer in En­gels, Duits, Frans, Rus­sies en Ne­der­lands ver­taal.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.