Vier din­ge wat jy oor die ren­te­koers­be­leid moet weet

Beeld - - Sakenuus -

Suid­A­fri­kaan­se ver­brui­kers is diep in die skuld – vir el­ke R100 se be­stee­ba­re in­kom­ste is daar ge­mid­deld ’n skuld­las van so­wat R75. Dus het ver­an­de­rin­ge in die kos­te van le­nings ’n reg­streek­se in­vloed op le­wens­kos­te en fi­nan­si­ë­le le­wens­krag­tig­heid. Trou­ens, ren­te­koers­skom­me­lings beïnvloed by­kans el­ke as­pek van die e­ko­no­mie. Daar is steeds wan­op­vat­tings oor die SuidA­fri­kaan­se Re­ser­we­bank (SARB) se ren­te­koers­be­leid.

Mau­ra Fed­der­sen kyk na vier van die al­ge­meen­ste wan­op­vat­tings oor die land se mo­ne­tê­re be­leid. Die Re­ser­we­bank streef na ’n in­fla­sie­koers van 3% tot 6%. Wan­neer in­fla­sie on­der 6% is, be­te­ken dit mos la­er ren­te­koer­se? Ja en nee. Die Re­ser­we­bank se be­na­de­ring is om be­leids­ver­an­de­rin­ge in te stel ten ein­de die in­fla­sie­koers tus­sen sy tei­ken­band van 3% en 6% te hou om die waar­de van die rand te be­skerm.

Le­setja K­ga­ny­a­go, pre­si­dent van die Re­ser­we­bank, het al ge­sê hy sou ver­kies dat jaar­lik­se in­fla­sie in die mid­del van die koers­doel­wit ge­an­ker word – dus by 4,5% jaar op jaar. Se­dert in­fla­sie­mik­pun­te in 2000 vas­ge­stel is, het in­fla­sie by rond­om 5% ge­bly. Her­nieu­de prys­druk wat ge­dreig het om die koers bo 5% te laat styg, het die Re­ser­we­bank ge­noop om stren­ger mo­ne­tê­re be­leid in te stel.

Struk­tu­re­le ri­gi­di­teit – waar­on­der sty­gen­de lo­ne en e­ner­gie­pry­se – is deels te bla­meer vir die feit dat in­fla­sie al­tyd aan die hoë kant van die skaal is.

Die Re­ser­we­bank kan dié ri­gi­di­teit help ver­sag deur ’n deur­sig­ti­ge en voor­spel­ba­re be­na­de­ring tot sy ren­te­koers­be­leid te volg. Die uit­ein­de­li­ke mik­punt van 4,5% jaar op jaar is nie die e­nig­ste re­de waar­om die Re­ser­we­bank nie da­de­lik sy ren­te­koers sal ver­laag nie, al sak in­fla­sie tot on­der 6%.

Die Re­ser­we­bank se ren­te­koers­be­na­de­ring is ook ’n voor­uit­skat­ting. Ter­wyl die Re­ser­we­bank toe­koms­ti­ge in­fla­sie-uit­koms­te kan beïnvloed, het fluk­tu­a­sies in die ren­te­koers ’n be­perk­te in­vloed op hui­di­ge prys­ver­an­de­rings. ’n Ver­an­de­ring in mo­ne­tê­re be­leid kan tot 18 maan­de neem om die pry­se in ver­skeie e­ko­no­mie­se sek­to­re te beïnvloed. Dus sal die Re­ser­we­bank slegs ’n ren­te­koers­ver­la­ging oor­weeg as die voor­uit­skat­ting is dat die in­fla­sie­koers kan daal tot bin­ne die bank se tei­ken­band.

Sal die Re­ser­we­bank ren­te­koer­se voor die voet ver­hoog wan­neer in­fla­sie bo 6% jaar op jaar is? Nee. Ren­te­koers­ver­ho­gings sal ook af­hang van die voor­uit­sig vir in­fla­sie. Om­dat ren­te­koer­se ook deur die e­ko­no­mie­se sek­to­re moet fil­ter om pry­se te beïnvloed, hou die Re­ser­we­bank plaas­li­ke en in­ter­na­si­o­na­le ge­beu­re fyn dop om te pro­beer be­paal wat die in­vloed daar­van op in­fla­sie sal wees.

On­lang­se kern-in­fla­sie­dry­wers was kos en nie-al­ko­ho­lie­se drank se ge­mid­del­de in­fla­sie­koers van 10,7% jaar op jaar, en ver­voer­kos­te waar­van die in­fla­sie 6,9% jaar op jaar was in die eer­ste drie maan­de van 2017. Slegs wan­neer die voor­uit­sig­te van dié in­fla­sie­dry­wers ’n da­ling in in­fla­sie aan­dui, sal die Re­ser­we­bank ’n ver­slap­ping in mo­ne­tê­re be­leid oor­weeg.

Die Re­ser­we­bank sal ook oor­weeg of dié in­fla­sie­dry­wers e­nig­sins op ren­te­koers­fluk­tu­a­sies sal re­a­geer. Die droog­te van 2016 het kos­prys­in­fla­sie laat styg tot bo 12% jaar op jaar. Maar die Re­ser­we­bank het nie stren­ger be­leid toe­ge­pas nie om­dat ’n ver­ho­ging in ren­te­koer­se by­kans geen uit­wer­king op sty­gen­de kos­pry­se – die ge­volg van te­kor­te in voor­raad – sou hê nie. Die Re­ser­we­bank is ook ver­sig­tig om ren­te­koer­se te ver­hoog te mid­de van ’n sta­dig groei­en­de e­ko­no­mie. Die ver­naam­ste be­kom­mer­nis hier is dat die e­ko­no­mie in stag­fla­sie (stag­nan­te in­fla­sie) sal in­gaan – dus hoë werk­loos­heid­sy­fers, hoë in­fla­sie en mi­ni­ma­le of geen e­ko­no­mie­se groei nie.

Ver­on­der­stel kre­die­taf­gra­de­rings nood­wen­dig ho­ër ren­te­koer­se wat volg?

Moont­lik, maar nie reg­streeks nie. Kort­liks be­te­ken Suid-A­fri­ka se on­lang­se af­gra­de­ring van sy kre­diet­sta­tus dat die staat sty­gen­de uit­leen­kos­te te wag­te kan wees, wat op sy beurt die moont­lik­he­de van be­ste­dings­pro­gram­me wat groei sti­mu­leer, dras­ties in­kort. Al­ge­me­ne net­to staat­skuld as ’n per­sen­ta­sie van die bru­to bin­ne­land­se pro­duk (BBP) het van ’n laag­te­punt van 22% in 2008 tot ’n ge­raam­de 45% in 2016 ge­styg.

Die kos­te van ren­te­be­ta­lings in ver­hou­ding tot die land se skuld­las het af­ge­neem van 11,6% in 2007 tot 8% in 2015. Die land se kre­die­taf­gra­de­ring ver­oor­saak ’n toe­na­me in die per­sep­sie van ri­si­ko en im­pli­seer ho­ër ren­te­be­ta­lings deur die staat, wat hulp­bron­ne weg­neem van pro­jek­te wat nood­saak­lik is vir e­ko­no­mie­se groei.

Die ren­te­las is reeds ge­lyk­staan­de aan die jaar­lik­se sa­la­ris van so­wat 700 000 maat­skap­li­ke wer­kers of on­der­wy­sers, of die be­dryfs­kos­te van 5 500 ge­meen­skap­sen­trums of 3 100 sko­le.

’n Ver­lang­sa­ming in die groei van die BBP is die uit­ein­de­li­ke ge­volg, wat op sy beurt be­leg­gers­ver­troue skaad en die rand se waar­de af­dwing, wat weer die ri­si­ko op in­ge­voer­de in­fla­sie ver­hoog. Ho­ër in­fla­sie noop die Re­ser­we­bank tot stren­ger mo­ne­tê­re be­leid.

Die rand is eg­ter tans sta­biel dank­sy ’n swak­ker dol­lar en ver­be­ter­de han­del met C­hi­na, as­ook ’n groei­en­de in­ter­na­si­o­na­le vraag vir pro­duk­te van ont­wik­ke­len­de mark­te. Dank­sy ’n be­trek­lik ster­ker rand kan die Re­ser­we­bank ren­te­koer­se dus sta­biel hou, wat die ri­si­ko op in­ge­voer­de in­fla­sie ver­laag.

Kan la­er ren­te­koer­se SA se groei­uit­da­gings die hoof bied?

Nie op lang ter­myn nie. Daar is tal­le uit­een­lo­pen­de denk­rig­tings oor die ver­ant­woor­de­lik­heid van mo­ne­tê­re be­leid om ho­ër groei­koer­se te be­werk­stel­lig.

Die Re­ser­we­bank se be­na­de­ring is dat die skep van ’n sta­bie­le e­ko­no­mie­se om­ge­wing deur mid­del van mo­ne­tê­re be­leid die grond­slag is tot die sti­mu­le­ring van e­ko­no­mie­se groei. Dit is boon­op in die be­lang van ge­ba­lan­seer­de en vol­hou­ba­re groei in Suid-A­fri­ka dat die Re­ser­we­bank die rand moet be­skerm en in­fla­sie bin­ne per­ke moet hou. Die land se groei-uit­da­gings is struk­tu­reel van aard – ’n hoë werk­loos­heid­sy­fer, ’n te­kort aan die no­di­ge kun­dig­heid en ge­o­gra­fie­se e­ko­no­mie­se on­ge­lyk­heid. Deur­dag­te mo­ne­tê­re be­leid te­sa­me met gro­ter po­li­tie­ke en be­leid­se­ker­heid kan die land se drie­le­di­ge uit­da­ging van werk­loos­heid, ar­moe­de en on­ge­lyk­heid tot ’n groot ma­te help ta­kel. Maar dis on­waar­skyn­lik dat la­er ren­te­koer­se op sig­self dié pro­ble­me die hoof kan bied. Dis waar­skyn­li­ker dat on­ge­staaf­de ren­te­koers­ver­la­gings tot ho­ër in­fla­sie en ’n swak­ker rand kan lei, wat die ar­mes se le­wens­kos­te ver­der sal op­jaag.

’n Voor­spel­ling oor van­dees­maand se ren­te­koers­be­sluit?

Die Re­ser­we­bank se mo­ne­tê­re­be­leids­ko­mi­tee ver­ga­der van 23 tot 25 Mei om te be­paal of ’n aan­pas­sing in mo­ne­tê­re be­leid no­dig is in die lig van on­lang­se po­li­tie­ke en e­ko­no­mie­se ge­beu­re. Met die laas­te ko­mi­tee­ver­ga­de­ring het die Re­ser­we­bank ren­te­koer­se on­ver­an­derd ge­laat en die re­po­koers en pri­ma ren­te­koers op on­der­skei­de­lik 7% en 10,5% ge­hou.

Hui­di­ge in­fla­sie-uit­koms­te laat dit lyk of die mo­ne­tê­re­be­leids­ko­mi­tee ruim­te het om ren­te­koer­se in Mei on­ver­an­derd te laat. Ver­brui­kers­prys­in­fla­sie in Maart het ge­daal tot 6,1% jaar op jaar – van 6,3% in Fe­bru­a­rie. Dit be­ves­tig in­fla­sie het af­ge­plat se­dert dit in De­sem­ber 6,8% be­reik het – groot­liks dank­sy sta­bie­ler kos­prys­in­fla­sie wat in Maart 8,7% was teen­oor 10% in Fe­bru­a­rie.

■ Mau­ra Fed­der­sen is ’n e­ko­noom wat haar toe­spits op fi­nan­si­ë­le ri­si­ko­be­stuur by KPMG in Suid-A­fri­ka.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.