ANC­stroom droog

Hoe e­del en op­reg is die ANC met sy aan­kon­di­ging dat hy nou skie­lik be­reid is dat al­le pri­va­te sken­kings aan po­li­tie­ke par­tye be­kend ge­maak moet word, vra Pieter Groe­ne­wald.

Beeld - - Middelblad -

In die ver­le­de is ver­skeie po­gings aan­ge­wend om druk op die ANC te plaas om pri­va­te sken­kings aan par­tye be­kend te maak. Die ANC en die DA was deur­lo­pend daar­teen ge­kant. Die VF Plus en an­der op­po­si­sie­par­tye was ten guns­te daar­van.

Die vraag is: Wat is die ver­skuil­de mo­tief vir hier­die om­me­keer in die ANC?

Om dit te be­ant­woord moet ken­nis ge­neem word dat deel van die ANC-aan­kon­di­ging is dat die ANC die o­pen­ba­re­fi­nan­sie­rings­be­drag wil ver­hoog.

Met an­der woor­de, die ANC vra meer be­las­ting­geld om vir sy veld­tog vir die 2019-ver­kie­sing te be­taal.

Die Grond­wet (art. 236) be­paal dat, om veel­par­ty­de­mo­kra­sie te be­vor­der, na­si­o­na­le wet­ge­wing voor­sie­ning moet maak vir fi­nan­sie­ring. Die Grond­wet gee twee rig­ly­ne waar­vol­gens die geld ver­deel moet word: eer­stens op ’n bil­li­ke wy­se en twee­dens ook op ’n pro­por­si­o­ne­le grond­slag. Dit geld po­li­tie­ke par­tye wat in na­si­o­na­le en pro­vin­si­a­le wet­ge­wers ver­teen­woor­dig word.

Die Wet op O­pen­ba­re Fi­nan­sie­ring van Ver­teen­woor­di­gen­de Po­li­tie­ke Par­tye (Wet 103 van 1997) is aan­vaar om die fi­nan­sie­ring te re­ël.

Hier­die wet maak voor­sie­ning daar­voor dat die be­drag wat deur die par­le­ment toe­ge­ken word op ’n bil­li­ke en pro­por­si­o­ne­le grond­slag ver­deel moet word. Die wet be­paal ook dat die pre­si­dent op die aan­be­ve­lings van ’n ge­sa­ment­li­ke ko­mi­tee van die Na­si­o­na­le Ver­ga­de­ring (NV) en die Na­si­o­na­le Raad van Pro­vin­sies (NRP), waar­in die ANC na­tuur­lik ’n meer­der­heid het, re­gu­la­sies van die wet kan uit­vaar­dig.

En net hier lê die pro­bleem. An­der lan­de wat soortgelyke wet­ge­wing het, is ge­steld op ’n bil­li­ke ver­de­ling van geld tus­sen po­li­tie­ke par­tye.

Om­dat ver­kie­sings se kos­te die­self­de is vir al­le par­tye, is an­der lan­de se ver­de­ling ge­woon­lik na­by aan ’n 50%- ge­ly­ke ver­de­ling en ’n 50%- pro­por­si­o­ne­le ver­de­ling.

Die re­gu­la­sies wat die ANC-re­ge­ring aan­vaar en uit­ge­vaar­dig het, be­paal dat 90% van die to­ta­le fonds­be­drag pro­por­si­o­neel en net 10% op bil­li­ke (ge­ly­ke) grond­slag ver­deel word.

Die ge­volg hier­van is dat die ANC vir die 2017-’18-boek­jaar R83,58 mil­joen van die R140,72 mil­joen ont­vang. Die DA ont­vang R30,47 mil­joen en die oor­bly­wen­de R26,67 mil­joen word tus­sen 11 an­der op­po­si­sie­par­tye ver­deel. Dit kom neer op ge­mid­deld so­wat R2,4 mil­joen per par­ty.

Dit is to­taal on­bil­lik en vol­doen nie aan die ver­eis­te van die Grond­wet wat bil­lik­heid as eer­ste rig­lyn s­tel nie. Die Grond­wet be­doel se­ker­lik nie dat die be­gin­sel van “bil­lik en pro­por­si­o­neel” be­hels dat 90% pro­por­si­o­neel en net 10% ge­lyk ver­deel word nie.

Met die be­staan­de for­mu­le is dit geen won­der dat die ANC nou vra dat die fi­nan­sie­rings­be­drag ver­hoog moet word nie. Die ANC kry ba­sies 60% van die to­ta­le be­drag.

In die aan­loop tot die 2014-ver­kie­sing (2010-2014) het die ANC R324,16 mil­joen ont­vang, die DA R85,64 mil­joen en die VF Plus R5,52 mil­joen.

Sou die fi­nan­sie­rings­be­drag ver­hoog word tot by­voor­beeld R300 mil­joen, kry die ANC oor­nag ba­sies R100 mil­joen meer as die be­staan­de boek­jaar se be­drag, naam­lik R180 mil­joen.

’n Deeg­li­ke ver­kie­sings­veld­tog be­loop mil­joe­ne ran­de. Soos at­le­te in ’n 100 m-re­sies be­hoort almal in ’n ver­kie­sing op die­self­de plek weg te spring. As een at­leet, in hier­die ge­val die ANC, 50 m voor die an­der weg­spring, is dit nie ’n bil­li­ke en ge­ly­ke stryd nie.

Ver­kie­sings­veld­tog­te is baie duur en die kos­te is vir almal die­self­de.

Die kos­te van ’n plak­kaat op ’n lamp­paal be­loop R30 tot R40. Sou ’n par­ty land­wyd net 300 000 plak­ka­te op­sit, is die kos­te tus­sen R9 mil­joen en R12 mil­joen.

Die de­po­si­to om in al ne­ge pro­vin­sies en op na­si­o­na­le vlak in die 2014-ver­kie­sing te kon deel­neem, was R605 000.

Ra­dio-ad­ver­ten­sies, wat almal ge­bruik, kos ge­mid­deld R7 000 per uit­sen­ding vir ’n 30-se­kon­de-ad­ver­ten­sie. In spits­tyd is dit baie meer. Twee ra­dio-ad­ver­ten­sies per dag op een ra­di­o­sta­sie soos RSG vir ’n week van vyf dae kos R70 000. Daar is tal­le an­der ra­di­o­sta­sies en meer as 100 ge­meen­skaps­ra­di­o­sta­sies as ’n par­ty hul­le wil ge­bruik.

Koe­rant­ad­ver­ten­sies is net so duur. ’n Vol­blad­ad­ver­ten­sie in ’n Son­dag­koe­rant ( Rap­port) kos tot R400 000.

Hier­die on­reg­ver­di­ge ver­de­ling van die fi­nan­sie­rings­mo­del vir par­tye het die VF Plus ge­noop om regs­ad­vies in te win.

Die par­ty wil hom tot die kon­sti­tu­si­o­ne­le hof wend om die ver­de­ling van 90% pro­por­si­o­neel en net 10% ge­lyk te toets en te laat ver­an­der. Die i­de­aal sou wees om dit ’n 50-50-ver­de­ling te maak.

Om die aan­dag van die on­ge­ly­ke geld­ver­de­ling en die ver­hoog­de hoe­veel­heid geld na die ANC af te trek, is die sui­ker om die suur­klont­jie na­tuur­lik dat die ANC ver­klaar dat pri­va­te sken­kings deur­sig­ti­ger moet wees.

Dat die ANC nou skie­lik be­reid is dat hier­die sken­kings o­pen­baar ge­maak word, toon dat die ANC in die moei­lik­heid is en nie meer groot sken­kings van in­di­vi­due en in­stel­lings kry nie.

Die ANC meen ook dat se­ke­re op­po­si­sie­par­tye sken­kings van die bui­te­land ont­vang. Dit ver­klaar die ge­reel­de uit­spra­ke van ANC-lei­ers dat bui­te­land­se mag­te die re­ge­ring wil de­sta­bi­li­seer en om­ver­werp.

Met ’n nu­we be­kend­ma­king van pri­va­te sken­kings hoop die ANC om op­po­si­sie­par­tye se pri­va­te sken­kings af te sny of te be­wys dat groot bui­te­land­se sken­kings aan op­po­si­sie­par­tye ge­doen word.

Sken­kings aan po­li­tie­ke par­tye in die re­ge­ring, het­sy na­si­o­naal vir die ANC of pro­vin­si­aal vir die DA in die Wes-Kaap, is ge­wild.

Deur sken­kings ver­se­ker maat­skap­pye die goed­ge­sind­heid van die re­ge­ren­de par­ty met die doel om kon­trak­te te kry. Die sken­kings be­loop soms mil­joe­ne ran­de, maar die sken­kings­be­drag word baie keer by die prys van die kon­trak ge­voeg en te­rug na die re­ge­ren­de par­ty ge­ka­na­li­seer.

Hier­die me­to­de van sken­kings is niks an­ders as kor­rup­sie nie en die re­ge­ren­de par­ty raak af­hank­lik van sul­ke sken­kings. Dit is ’n teel­aar­de vir kor­rup­sie en daar­om moet sken­kings deur­sig­tig wees so­dat die pu­bliek kan sien wie, hoe­veel en aan wat­ter par­tye sken­kings ge­doen word.

Jackson Mt­hem­bu, hoof­sweep van die ANC, het ge­sê die par­ty wil ’n ad hoc-ko­mi­tee in die par­le­ment saam­stel om na wet­ge­wing te kyk oor die be­kend­ma­king van pri­va­te sken­kers.

Die ad hoc-ko­mi­tee sal le­de van die op­po­si­sie in­sluit, maar die meer­der­heid sal ANC-le­de wees. Met ’n ANC-meer­der­heid sal die wet ge­skryf word om hul­le te pas.

Suid-A­fri­ka is van die min lan­de wat dit mak­lik maak vir bui­te­land­se sken­kings aan par­tye. Met toe­ne­men­de kor­rup­sie in die re­ge­ring het hier­die sken­kings aan die ANC be­gin op­droog.

Die ver­skuil­de mo­tief vir die ANC se om­me­keer is dui­de­lik – die pri­va­te sken­kings wat hul­le ver­loor het, moet met be­las­ting­geld aan­ge­vul word om hul ver­kie­sings­veld­tog tot 2019 te fi­nan­sier.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.