S­koor steun on­der­soek na E­s­kom

Beeld - - Sake - Fran­cois Wil­li­ams

Die on­der­soek deur die spe­si­a­le on­der­soek­een­heid (SOE) na die Te­ge­ta-steen­kool­kon­trak en an­der E­s­kom-ver­kry­gings­pro­ses­se is wel­kom, het die par­le­ment se staan­de ko­mi­tee oor o­pen­ba­re re­ke­nin­ge (S­koor) gis­ter ge­sê.

Maar hy is steeds be­sorg oor kwes­sies van nie­vol­doe­ning wat by so ’n be­lang­ri­ke o­pen­ba­re en­ti­teit soos E­s­kom ont­hul is, sê T­hem­ba Go­di, voor­sit­ter van S­koor.

Dit kom na­dat Lyn­ne Bro­wn, mi­nis­ter van o­pen­ba­re on­der­ne­mings, ge­sê het sy het aan die SOE op­drag ge­gee om al­le steen­kool­kon­trak­te by E­s­kom te on­der­soek, as­ook om te kyk na die se­we on­der­soe­ke wat se­dert 2007 al na pro­ble­me by E­s­kom laat doen is en of al­le aan­be­ve­lings al in wer­king ge­stel is. Sy stel voor dat ’n af­ge­tre­de reg­ter toe­sig oor die on­der­soek moet hê om aan­be­ve­lings aan die na­si­o­na­le ver­vol­gings­ge­sag (NVG) of aan E­s­kom self te doen so­dat hy “hom­self kan reg­ruk”.

Dr. Ben N­gu­ba­ne, E­s­kom se voor­sit­ter, ver­wel­kom die on­der­soek en sê dit sal E­s­kom kans gee om sy naam skoon te kry. “Ons het niks mis­da­digs ge­doen nie.”

Dit kom na­dat B­ri­an Mo­le­fe, uit­voe­ren­de hoof van E­s­kom, voor die ko­mi­tee ge­sê het al die steen­kool­kon­trak­te wat se­dert 2013 tot 2015 ge­sluit is, was voor sy tyd. Al die fou­te wat daar­mee ge­maak is, word reg­ge­stel en sal nie weer by E­s­kom ge­beur nie.

E­s­kom se di­rek­sie en top­be­stuur is voor S­koor ge­daag om vrae te be­ant­woord oor die PwC-ver­slag oor steen­kool­kon­trak­te.

Mo­le­fe sê die on­der­han­de­lin­ge oor die Gup­ta-be­heer­de steen­kool­maat­skap­py Te­ge­ta se Brak­fon­tein-myn het al in Mei 2013 be­gin, maar is eers in Maart 2015 ge­sluit.

Mo­le­fe sê hy het eers in A­pril 2015 by E­s­kom be­gin werk. “Baie is ge­skryf dat ek per­soon­lik by die Te­ge­ta-kon­trak be­trok­ke was. Ek was nie. In Ju­lie 2015 het ons ge­sê ons was on­te­vre­de met die kon­trak­te en toe vra ons PwC vir die on­der­soek. Dit het nie net oor Te­ge­ta ge­gaan nie, maar daar is op vier steen­kool­my­ne ge­fo­kus – Ts­he­d­za, Ke­a­ton, Te­ge­ta en U­ni­ver­sal Coal.”

Vol­gens Mo­le­fe het die na­si­o­na­le te­sou­rie ook met ’n on­der­soek be­gin, maar net ’n kon­sep­ver­slag is uit­ge­reik waar­mee E­s­kom nie saam­stem nie.

Die PwC-ver­slag is in No­vem­ber 2015 vol­tooi en 48 aan­be­ve­lings is ge­doen.

In De­sem­ber 2015 het E­s­kom se se­ni­or be- stuur en di­rek­sie die be­vin­dings be­kyk en maat­re­ëls is in­ge­stel om dit reg te stel.

“Teen Sep­tem­ber 2016 is 39 van die 48 pun­te al ge­pak en ons het PwC weer ge­na­der om te kon­tro­leer of ons dit af­ge­han­del het. Tans is nog net drie pun­te on­vol­tooid.”

Vier E­s­kom-werk­ne­mers is ge­skors weens fou­te met die sluit van die steen­kool­kon­trak­te, sê Ay­an­da N­te­ta, se­ni­or hoof­be­stuur­der vir pri­mê­re e­ner­gie by E­s­kom. Sy sê twee van die werk­ne­mers se skor­sing is in­tus­sen op­ge­hef, een is nog on­der­he­wig aan ’n tug­ver­hoor en die vier­de een is reeds weg by E­s­kom.

Mo­le­fe sê dis nie waar dat Te­ge­ta spe­si­a­le be­han­de­ling ge­kry het nie. Sy Brak­fon­tein­myn se kon­trak is ook in Au­gus­tus 2016 ty­de­lik op­ge­hef toe ge­vind is sy steen­kool was nie van die reg­te ge­hal­te nie.

Die kon­trak met Te­ge­ta se Brak­fon­tein­steen­kool­myn is vir tien jaar en is so­wat R4 miljard werd, sê N­te­ta.

Die ba­sis­prys vir die steen­kool is R13,50 per gi­ga­jou­le. Dit kom neer op tus­sen R280 tot R300 per ton. Die kon­trak is van 1 A­pril 2015 van krag. N­te­ta sê die kon­trak is on­der­he­wig aan jaar­lik­se ver­ho­gings.

S­koor-ko­mi­tee­le­de was om­ge­krap om­dat E­s­kom nie be­hoor­lik kon ant­woord op vrae oor die kri­tiek uit die PwC-ver­slag dat van die steen­kool­kon­trak­te ge­knip-en-plak is uit an­der kon­trak­te nie. Su­zan­ne Da­niels, maat­skap­py­se­kre­ta­ris van E­s­kom, er­ken daar is ge­knip-en-plak uit stan­daard­kon­trak­te.

N­gu­ba­ne sê din­ge was in cha­os voor­dat hul­le Mo­le­fe kon kry om sa­ke te pro­beer reg­ruk. Die land het ge­ly on­der beurt­krag en daar was kri­sis­be­stuur om ’n al­ge­he­le krag­on­der­bre­king te voor­kom.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.