Hoër ge­sond­heidstaks is ver­keer­de keu­se

Beeld - - Sake Nuus - Mi­ke S­chüs­sler

E­ko­no­mie gaan oor keu­ses. Een be­lang­ri­ke keu­se is waar­aan ons geld be­stee. Be­hoort Suid-A­fri­ka meer aan ge­sond­heid­sorg te be­stee, of moet ons eer­der op­voe­ding fi­nan­sier? Dié kwes­sie is nie so een­vou­dig nie, maar ek be­gin won­der of ons mi­nis­ters dink ons geld sal nooit op­raak nie en daar­om be­stee hul­le dus net meer. Ons kan mos die be­las­ting­be­ta­ler en maat­skap­pye meer be­las?

Suid-A­fri­ka het reeds een van die hoog­ste ver­hou­dings van ’n be­las­ting tot bru­to bin­ne­land­se pro­duk (BBP). Maar steeds wil die re­ge­ring die klein be­las­ting­voor­deel weg­neem wat men­se kry as hul­le ge­sond­heids­ver­se­ke­ring koop. Daar­deur kan die staat ’n ver­de­re R20 mil­jard se be­las­ting in­vor­der. Bo­wen­dien, sê die mi­nis­ter van ge­sond­heid, Aa­ron Mot­so­a­le­di, is dié voor­deel on­reg­ver­dig teen­oor dié wat nie ge­sond­heid­sorg kan be­kos­tig nie,

As dit so on­reg­ver­dig is, waar­om gaan men­se na die pri­va­te ge- sond­heids­org­sek­tor, al kos dit hul­le so duur? By­na al­le mi­nis­ters en s­taats­amp­te­na­re maak van pri­va­te ge­sond­heid­sorg ge­bruik. Hoe­kom? Is dit om­dat diens­vlak­ke in die staat­sek­tor skok­kend swak is dat selfs di­rek­teurs-ge­ne­raal van ge­sond­heid te ken­ne gee jou le­we is deel van ’n lo­te­ryspel in re­ge­rings­hos­pi­ta­le?

’n Jaar ge­le­de het ’n vriend ’n be­roer­te ge­had en na­dat hy ’n week moes wag om tot die reg­te staats­hos­pi­taal toe­ge­laat te word, is hy in die ho­ë­sorg­een­heid ge­plaas. Daar was nie ge­noeg bed­dens in dié een­heid nie en hy is na ’n ge­wo­ne saal oor­ge­plaas, al het ’n pro­fes­sor daar­teen ge­waar­sku. Hy het ge­wag op ’n le­wens­nood­saak­li­ke o­pe­ra­sie, maar is nooit ge­o­pe­reer nie en is ’n paar dae la­ter oor­le­de – meer as twee we­ke na­dat hy in die staat se ge­sond­heid­stel­sel op­ge­neem is.

Die mi­nis­ter van ge­sond­heid het in ’n ra­dio-on­der­houd ge­sê die per­sen­ta­sie ge­boor­tes deur bui­te­lan­ders in die C­har­lot­te Maxe­ke-hos­pi­taal is 47% en hy weet van an­der hos­pi­ta­le waar dié koers se­dert 2013 selfs 60% is.

Die LUR vir ge­sond­heid in Gau­teng sê tot 90% van die ge- boor­tes in staats­hos­pi­ta­le is deur bui­te­lan­ders. An­der het sy­fers ge­gee wat wis­sel van 13% in 2007 tot 28% in 2010 vir ver­skil­len­de hos­pi­ta­le in Suid-A­fri­ka.

Die pro­bleem is dus nie die be­drag geld vir ge­sond­heid nie, maar dat Suid-A­fri­kaan­se geld baie men­se moet be­han­del wat nie lands­bur­gers is nie. Hier­die “ge­sond­heids­toe­ris­te” se eie lan­de kan nie vol­doen­de ge­sond­heid­sorg bied nie. (Die mi­nis­ter sê hul­le kom hier­heen vir ge­sond­heid­sorg om­dat ons hos­pi­ta­le be­ter is en gaan dan weer te­rug na hul eie lan­de toe.) Die o­pen­ba­re ge­sond­heids­org­sek­tor kan nie by- hou nie. Suid-A­fri­ka het reeds min­der dok­ters per 100 men­se as die mees­te an­der lan­de, en ook min­der ver­pleeg­sters. Die land be­stee reu­se-be­drae aan o­pen­ba­re ge­sond­heid en ons moet op bui­te­land­se dok­ters staat­maak wat meer as die Gup­tas suk­kel om bur­ger­skap te kry.

Suid-A­fri­ka lei jaar­liks ’n be­perk­te aan­tal dok­ters op en die ge­tal het nie tred ge­hou om ons eie be­vol­king – wat se­dert 1990 ver­dub­bel het – na be­ho­re te be­dien nie. Laat staan nog die groot ge­tal­le bui­te­lan­ders wat hier ge­sond­heid­sorg ont­vang.

Meer be­las­ting vir staats­ge­sond­heid­sorg is die ver­keer­de keu­se. An­der keu­ses soos om sorg tot Suid-A­fri­ka­ners en per­ma­nen­te in­wo­ners te be­perk, is deel van die op­los­sing.

Dit is nie net geld wat die be­slui­te be­ïn­vloed wat pro­fes­si­o­ne­le ge­sond­heids­lui daag­liks moet neem en wat die ver­skil tus­sen le­we of dood kan be­te­ken nie, maar dok­ters en spe­si­a­lis­te in die staat­sek­tor is oor­laai. Die laas­te on­ko­loog in dié sek­tor in K­waZu­lu-Na­tal het pas be­dank, soos ve­le an­der reeds ge­doen het.

In Suid-A­fri­ka word ge­glo be- las­ting­be­ta­lers het geld en daar­om kan die stel­sel selfs meer geld uit hul­le kry. Die oor­heer­sen­de ge­dag­te is dat geld al­les reg­maak. As dit so is, waar­om is ons on­der­wys- en ge­sond­heid­stel­sels in so ’n ge­mors, selfs al kry hul­le in re­ë­le ter­me el­ke jaar meer?

Die keu­se be­hoort te wees hoe ons ons be­ste­ding be­perk en of ons die Ver­e­nig­de Na­sies (VN) se hulp moet in­roep om aan bui­te­lan­ders bin­ne ons lands­gren­se ge­sond­heid­sorg te verskaf.

Laat an­der lan­de help hier­mee, want die sy­fers wat die mi­nis­ter en se­ni­or amp­te­na­re noem, is werk­lik skrik­wek­kend. Laat die hulp­or­ga­ni­sa­sies hul werk doen en stuur dok­ters, ver­pleeg­sters en bed­dens om te help.

Die men­se in die loop­gra­we ver­tel me­kaar van die bui­te­lan­ders wat maat­skap­li­ke toe­lae ont­vang en in ons sko­le en hos­pi­ta­le op­ge­neem word. Dit be­te­ken Suid-A­fri­ka­ners boet el­ke dag ge­hal­te­diens in, dok meer be­las­ting op en moet aan­vaar in­fra­struk­tuur soos paaie word ver­waar­loos om­dat daar nie geld is nie.

Bui­te­lan­ders is nie die pro­bleem nie, maar die swak diens­le­we­rings­vlak­ke wat in hul lan­de van oor­sprong verskaf word wat nou ons ver­mo­ëns be­gin oor­wel­dig. Bui­te­lan­ders het ge­sond­heid­sorg en on­der­wys no­dig, maar nie deur meer be­las­ting­geld van ’n reeds klein poel be­las­ting­be­ta­lers te neem of ons eie diens­vlak­ke te ver­laag en die ge­hal­te van ons ge­sond­heid­sorg te laat ag­ter­uit­gaan nie.

Die keu­se be­hoort eer­lik­heid te wees en ons be­hoort die Wê­reld­ge­sond­heids­or­ga­ni­sa­sie en die VN om hulp te vra. As Duits­land die res van die Eu­ro­pe­se U­nie kan vra om te help met sy vlug­te­lin­ge, kan ons mos ook?

Laat ons nie die skuld net op bui­te­lan­ders pak nie. On­lang­se ont­hul­lings skil­der ’n prent­jie van kor­rup­sie en dief­stal op ’n skaal wat nog nie te­vo­re ge­sien is nie. Sit die kor­rup­sie stop, want be­las­ting is nog nooit be­doel om daar­voor te be­taal nie.

Suid-A­fri­ka be­hoort eer­der geld te spaar en dit doel­tref­fend te be­stee voor­dat hy weer be­las­tings ver­hoog. Daar­by het hier­die land met sy klein be­las­ting­ba­sis hulp no­dig. Hoër be­las­ting kan nie die pro­ble­me reg­maak nie, maar be­ter be­stuur en eer­lik­heid kan.

Pa­si­ën­te in die P­ho­losong­hos­pi­taal in E­kur­hu­le­ni word in die gan­ge be­han­del om­dat die hos­pi­taal oor­be­volk is. Suid­A­fri­kaan­se staats­hos­pi­ta­le suk­kel om die groot ge­tal bui­te­lan­ders te be­han­del wat vir ge­sond­heid­sorg hier­heen kom.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.