’n Le­we, ge­woon­tes ge­wor­tel in ver­val

Hier­die huis is in ve­le op­sig­te ’n ek­sis­ten­si­ë­le werk waar­in kwes­sies soos i­den­ti­teit en her­koms so luk­raak soos lot­to­nom­mers na vo­re kom, skryf Ri­aan Gro­bler.

Beeld - - Boeke - Hier­die huis K­lein­boer UMUZI, R240

Ek kon nie die re­sen­sie wat ek ’n paar jaar ge­le­de oor K­lein­boer se vo­ri­ge ro­man, Werf

son­de, vir Rap­port ge­skryf het aan­lyn op­spoor nie. Ie­wers in ’n pro­ses van di­gi­ta­li­se­ring het dit ver­lo­re ge­raak, neem ek aan.

Ek was nuus­kie­rig om te sien wat my in­druk­ke des­tyds was, want ek sit tans – oom­blik­ke na­dat ek sy jong­ste, Hier­die huis, klaar ge­lees het – woor­de­loos voor my skoot­re­ke­naar.

Dis is vreemd, want in die dae waar­op ek frag­ment vir frag­ment van K­lein­boer se doen en la­te ver­teer het, kon ek lang sin­ne en ont­le­dings in my kop for­mu­leer. Nou is die wind uit my sei­le.

Ek ver­moed my woor­de­loos­heid is weens ’n kom­bi­na­sie van die war­boel e­mo­sies wat K­lein­boer by ’n mens op­wek met sy ge­de­tail­leer­de be­skry­wings van sy al­le­daag­se be­staan, wat vir die ge­mid­del­de voor­ste­de­li­ke A­fri­kaan­se le­ser al­les­be­hal­we al­le­daags is. En dalk ver­al ook sy du­a­lis­me, die kon­stan­te wis­sel­wer­king van e­mo­sie en ’n ge­la­te fa­ta­lis­me wat in ve­le as­pek­te van sy le­we ma­ni­fes­teer. Van goeie be­doe­lings wat deur self­ver­nie­ti­gen­de nei­gings in die wie­le ge­ry word. Van ’n re­bels­heid teen­oor ’n ge­dis­si­pli­neer­de jeug wat in her­in­ne­rin­ge ver­ro­man­ti­seer word.

Vir dié wat on­be­kend is met K­lein­boer se werk, dalk net ’n bie­tjie ag­ter­grond. Hier­die huis is die laas­te in ’n drie­luik ou­to­bi­o­gra­fie­se ro­mans waar­in K­lein­boer sy le­we as die “laas­te wit man in Ye­o­vil­le” be­skryf. Hy is ge­troud met ’n Zoe­loe­vrou, Lun­gi, wat vroe­ër as pros­ti­tuut ge­werk het, en hul­le het ’n 13-ja­ri­ge seun, Jo­mo.

In “hier­die huis” in Webb­straat 66, Ye­o­vil­le, woon die on­kon­ven­si­o­ne­le ge­sin saam.

Baie van die ge­beu­re vind in die ver­val­le huis plaas en is meest­al ge­val­le waar kon­flik die oor­hand kry. Kon­flik tus­sen K­lein­boer en Lun­gi wan­neer sy dronk van ’n sje­bien te­rug­kom of hy laat­nag van ’n bor­deel te­rug­keer. Kon­flik tus­sen pa en seun wan­neer Jo­mo skelm rook, oor­nag uit­bly saam met sy vrien­de, gaat­jies in sy ore laat skiet, K­lein­boer se mo­tor son­der sy toe­stem­ming “leen” en stamp. Daar is nie ’n te­kort aan kon­flik nie.

Maar te mid­de van die kon­flik, die pas­sief-ag­gres­sie­we op­mer­kings, die be­le­di­gings en ’n keer of wat selfs fi­sie­ke ge­weld en saak­be­ska­di­ging, is daar ’n ge­bor­gen­heid en lief­de wat tus­sen die on­waar­skyn­li­ke huis­ge­no­te ge­dy.

Wan­neer Lun­gi dreig om hom te skei, lê hy in tra­ne langs haar in die bed. Jo­mo kom soek tel­kens toe­na­de­ring wan­neer hy droog­ge­maak het en ver­soe­ning vind mak­lik plaas.

Die res van die ver­haal speel bui­te dié ver­brok­ke­len­de huis af.

K­lein­boer neem die le­ser keer op keer saam met hom op be­soek aan Jo­han­nes­burg (en la­ter Ke­nia) se ve­le bor­de­le en kroeë. Hy stel ons voor aan ’n ver­skei­den­heid ka­rak­ters: bui­te­stan­ders, uit­vaag­sels, hoe­re, kroe­g­ei­e­naars, moei­lik­heid­ma­kers, spek­skie­ters, al­ko­ho­lis­te en hier en daar ’n kol­le­ga.

Sy be­weeg­re­de vir sy be­soek aan bor­de­le is twee­le­dig: Aan die een kant oor­tuig hy hom­self dat hy hom wreek op Lun­gi vir al die hoof­bre­kens wat sy hom be­sorg of haar be­le­di­gings, en S­kets: ANTON KANNEMEYER aan die an­der kant is dit vir hom ont­vlug­ting van sy ont­bin­den­de huis waar die geu­te hang, die mu­re verf kort en waar Lun­gi en Jo­mo hom die he­le tyd geld vra.

K­lein­boer se ver­tel­lin­ge is deur­spek met be­skry­wings van seks met pros­ti­tu­te (en met Lun­gi), fi­lo­so­fie­se in­ter­ak­sies met sy twee­ling­broer per e-pos en SMS, ter­loop­se in­te­res­sant­he­de en fei­te, ver­naam die oor­sprong van woor­de.

Dit is in hier­die skyn­baar on­sa­me­han­gen­de vig­net­tes dat K­lein­boer sy kom­plek­se psi­ge aan die le­ser bloot­stel, en nié son­der self­be­wus­te i­ro­nie en soms won­der­li­ke hu­mor­sin nie.

Hoe­wel hy sterk te­kens van ob­ses­sief-kom­pul­sie­we ge­drag toon (toe­maar, hy is be­wus daar­van), is sy groot­ste ob­ses­sie sy ri­tu­eel om lot­to­sy­fers uit te werk.

Hy werk ’n kom­plek­se stel­sel uit met kom­bi­na­sies van stel­le woor­de met ses let­ters elk of dan ’n sin met 42 let­ters. Die gan­se Hier­die huis is deur­spek met dié sin­ne (en dan die ge­paard­gaan­de lot­to­nom­mers). Hoe­wel dié by­voeg­sels plek-plek bril­jant is, het ek dit la­ter oor­ge­slaan en op die ver­haal self ge­kon­sen­treer.

K­lein­boer se her­in­ne­rin­ge aan sy klein­tyd is meest­al ’n ver­ro­man­ti­seer­de blik op ’n ver­vloë A­fri­ka­ner­be­staan van Chris­te­li­ke een­voud, hoe­wel dit nie ont­neem is van teen­stry­dig­he­de of ge­bre­ke nie.

K­lein­boer se ver­sug­ting om te ont­vlug is ook teen­stry­dig met sy lief­de vir sy huis, voor­stad en men­se. Lun­gi se ver­sug­ting om ma­triek klaar te maak en in ’n kan­toor te werk word in die wie­le ge­ry deur haar drink­ge­woon­te en die feit dat sy nie stu­deer nie. K­lein­boer het ’n re­nons in Lun­gi se drin­ke­ry, maar gee tel­kens vir haar geld om sje­bien toe te gaan. Hy koes­ter ’n by­kans ob­ses­sie­we lief­de vir Lun­gi, maar ter­self­der­tyd ir­ri­teer sy hom en is hul ver­hou­ding groot­liks storm­ag­tig.

Dit is hier­die – en ve­le an­der – teen­stry­dig­he­de en on­op­ge­los­te ver­sug­tings en kon­flik wat die wind so uit my sei­le ge­neem het, dink ek.

K­lein­boer se le­we en ge­woon­tes is ge­wor­tel in ver­val. Nie net die ver­val van sy huis, waar rot­te, kak­ker­lak­ke en wee­lui­se in oor­vloed voor­kom nie. Selfs nie eens die ver­val van die stad om hom of sy ou Merc wat ge­du­rig die gees gee nie. Maar ook in die ver­val van die i­den­ti­teit wat aan hom op­ge­dwing was, en die nu­we een waar­van hy nie kan ont­snap nie.

Ek hou nie daar­van om die term “ek­sis­ten­si­eel” te veel te ge­bruik nie, maar Hier­die huis is in ve­le op­sig­te ’n ek­sis­ten­si­ë­le werk waar­in kwes­sies soos i­den­ti­teit, gods­diens, bloed­ver­want­skap, lief­de, ver­sla­wing(s), her­koms en kul­tuur so luk­raak soos lot­to­nom­mers in K­lein­boer se sin­ne na vo­re kom. Dit is boon­op knap ge­skryf, maar my kop tol steeds soos ’n lot­to­bal­le­tjie op ’n Sa­ter­dag­aand. ) Ri­aan Gro­bler is ’n vry­skut­re­sen­sent en re­dak­sie­lid van Ci­ty Press.

K­lein­boer se ver­sug­ting om te ont­vlug is ook teen­stry­dig met sy lief­de vir sy huis, voor­stad en men­se.

K­lein­boer by sy ge­lief­de braai.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.