As die nuus net te goed klink . . .

Beeld - - KOMMENTAAR - Hen­ry Jef­freys

Daar is ’n nu­we be­drei­ging vir me­di­a­vry­heid – en dit is nie die re­ge­ring of po­li­ti­ci met on­de­mo­kra­tie­se in­stink­te nie. Dit is die ver­skyn­sel wat fop­nuus ge­noem word.

In sy s­tryd teen me­di­a­or­ga­ni­sa­sies soos die TV-nuus­net­werk CNN en hoof­stroom­koe­ran­te soos The Washing­ton Post en The New York Ti­mes e­ti­ket­teer pres. Do­nald Trump hul­le by­voor­beeld as kar­wei­ers van fop­nuus.

Die i­ro­nie van fop­nuus is dat dit glad nie nuus is nie. Dit is ge­ma­ni­pu­leer­de in­lig­ting wat om al­ler­lei duis­te­re re­des as joer­na­lis­tiek ge­ka­moe­fleer en ge­pro­pa­geer word.

In ’n be­lang­ri­ke po­li­tie­ke jaar soos hier­die in Suid-A­fri­ka is daar meer as ge­noeg ruim­te vir fop­nuus om te flo­reer. E­ni­ge van die kandidate be­trok­ke by die ANC se op­volg­stryd kan be­wus­te­lik of on­be­wus­te­lik daar­by be­trek word.

Die me­dia word nie meer oor­heers deur ge­druk­te pro­duk­te nie, en koe­ran­te is lank nie meer die oor­heer­sen­de bron van hoe men­se in­lig­ting be­kom nie. Die teg­no­lo­gie­se ont­plof­fing in die laas­te klom­pie ja­re het aan­lei­ding ge­gee tot ’n si­tu­a­sie waar e­ni­ge mens met ’n di­gi­ta­le toe­stel sy of haar eie joer­na­lis of re­dak­teur kan wees.

Teg­no­lo­gie is aan­vank­lik met groot op­win­ding en ver­wag­tin­ge be­groet, en die spoed waar­teen die teg­no­lo­gies­ge­dre­we me­dia ge­ves­tig ge­raak het, het die mees­te ken­ners en me­di­a­prak­ti­syns on­kant be­trap.

Dit het eg­ter vin­nig in ’n be­drei­ging vir die ge­druk­te me­dia ont­aard. Nou word al­ler­weë aanvaar dat ons op ’n tyd­stip is waar ge­sê word: “In met die nu­we, uit met die oue.”

Wat min men­se eg­ter voor­sien het, is dat dié teg­no­lo­gie vir duis­te­re doel­ein­des aan­ge­wend sou word.

Dit is ve­ral in die po­li­tiek die ge­val, maar toe­ne­mend is daar te­kens dat fop­nuus ook ge­bruik word vir per­soon­li­ke aan­val­le om men­se te be­las­ter of swart te s­meer.

Nog ’n i­ro­nie van fop­nuus is dat dit so goed ge­doen word dat ge­ves­tig­de nuus­or­ga­ni­sa­sies dit op­volg en so­doen­de ge­loof­waar­dig­heid daar­aan ver­leen.

Dit is dus no­dig vir re­dak­teurs en joer­na­lis­te en die men­se in die en­jin­ka­mers van koe­ran­te en tyd­skrif­te om ek­stra waak­saam en op die uit­kyk vir fop­nuus te wees.

Die pro­bleem met fop­nuus is dat dit die pu­bliek met voor­be­dag­te ra­de mis­lei. Dink maar net wat die im­pak van fop­nuus op kie­sers in ver­kie­sings sal kan hê. CNN het by­voor­beeld Maan­dag be­rig oor fop­nuus in Ke­nia wat daar­op ge­mik was om van­dees­week se plof­ba­re ver­kie­sings in dié land on­reg­ma­tig te be­ïn­vloed.

Die pu­bliek moet dus be­dag wees op al­les wat hul­le tus­sen nou en De­sem­ber van die kandidate in die ANC se op­volg­stryd hoor.

Daar is ook ’n saak uit te maak vir pu­bli­ka­sies om ge­bruik te maak van toe­ge­wy­de per­so­neel om die fei­te­lik­heid van be­rig­te na te gaan, ’n klas­sie­ke ken­merk van goeie joer­na­lis­tiek.

Be­hoor­li­ke ve­ri­fi­ka­sie of “fact checking” is ’n al­ge­me­ne ge­bruik by A­me­ri­kaan­se en B­rit­se pu­bli­ka­sies, maar dit is nie so sterk in Suid-A­fri­kaan­se re­dak­sies nie. Be­kos­tig­baar­heid is ’n groot fak­tor hier.

Dít is ’n ge­veg wat re­dak­teurs in die raad­saal moet veg. Daar is ’n be­hoef­te om in­no­ve­rend te dink oor hoe om die ver­nie­ti­gen­de ver­skyn­sel van fop­nuus uit re­dak­sie­kan­to­re en pu­bli­ka­sies te hou. En die boon­tjie­tel­lers sal een­vou­dig moet luis­ter.

In­tus­sen is daar stap­pe wat ge­wo­ne men­se kan doen om fop­nuus te troef. Een ma­nier is om die in­lig­ting wat ons via so­si­a­le me­dia ont­vang met oor­deel­kun­dig­heid te deel.

Wees ve­ral op die uit­kyk vir sap­pi­ge sto­ries wat net te goed klink om waar te wees. In al­le waar­skyn­lik­heid is dit.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.