‘Hoe raak die kli­maat wal­vis­se?’

Die Burger - - 3 -

Hoe sal die ver­an­de­ring in die o­se­a­ne weens kli­maats­ver­an­de­ring die her­stel van bog­gel­rug­wal­vis­se in die Sui­de­li­ke Half­rond be­ïn­vloed?

Dit is die on­der­werp van in­ter­na­si­o­na­le na­vor­sing wat vir die vol­gen­de ses jaar deur on­der meer drie Suid-A­fri­kaan­se u­ni­ver­si­tei­te on­der­soek word.

Die pro­jek is glo die eer­ste ter wê­reld.

Lui­dens ’n ver­kla­ring van die U­ni­ver­si­teit S­tel­len­bosch (US), be­trek die pro­jek 25 navorsers van ses lan­de. Hul­le wil mo­del­le van die ver­sprei­ding van bog­gel­rug­wal­vis­se on­der toe­koms­ti­ge kli­maats­ver­an­de­ring-sce­na­rio’s skep en on­der­soek hoe o­se­aan­ver­an­de­rin­ge die wal­vis­se se ge­tal­le en be­wa­ring be­ïn­vloed.

Ge­du­ren­de die vo­ri­ge eeu is bog­gel­rug­wal­vis­be­vol­kings erg uit­ge­dun deur mo­der­ne wal­vis­jag­prak­ty­ke, met vangs­te van meer as 220 000 wal­vis­se tus­sen 1904 en 1972. Voor­dat mo­der­ne wal­vis­jag­prak­ty­ke ont­staan het, was daar ’n be­vol­king van so­wat 140 000 bog­gel­rug­wal­vis­se.

Se­dert be­sker­mings­maat­re­ëls in die 1960’s en 1970’s in­ge­stel is, het se­ke­re be­vol­kings se ge­tal­le be­gin her­stel. Tans is daar 73 132 bog­gel­rug­wal­vis­se in die da­ta­ba­sis aan­ge­te­ken.

Die pro­gram is in die le­we ge­roep deur prof. Ala­kendra Roy­choud­hu­ry, ’n om­ge­wings-ge­o­che­mi­kus in die de­par­te­ment aard­we­ten­skap­pe by die US, in sa­me­wer­king met prof. B­ren­dan Mac­key, di­rek­teur van die G­rif­fith-kli­maats­ver­an­de­rings­re­ak­sie­pro­gram by die G­rif­fith-U­ni­ver­si­teit in Aus­tra­lië.

Die na­vor­sing­span sluit ook prof. Ken Find­lay, ’n wal­vis­des­kun­di­ge van die Kaap­se S­kier­ei­land U­ni­ver­si­teit van Teg­no­lo­gie (KSUT), prof. Mar­cel­lo Vi­chi, ’n o­se­a­no­graaf van die U­ni­ver­si­teit van Kaap­stad, en navorsers van vier na­vor­sings­in­stel­lings in Suid-A­me­ri­ka in.

‘‘ Wal­vis­se se rol as e­ko­sis­teem-in­ge­ni­eurs het oor die af­ge­lo­pe tien jaar baie dui­de­lik ge­raak.

Lui­dens die ver­kla­ring is die be­gro­ting van die pro­jek so­wat R80 mil­joen en die span be­staan uit 16 vol­tyd­se navorsers en se­we na­vor­sings­ge­no­te, as­ook 14 na­graad­se stu­den­te. Daar is reeds vier Ant­ark­tie­se rei­se vol­tooi.

Roy­choud­hu­ry sê die Sui­de­li­ke Ys­see lê groot­liks braak vir navorsers en daar is ’n drin­gen­de be­hoef­te aan sei­soe­na­le, so­wel as lang­ter­myn-waar­ne­mings van hier­die wyd uit­ge­strek­te o­se­aan.

As ge­volg van wis­se­len­de kool­stof­di­ok­sied­vlak­ke, ’n groot aan­dry­wer van kli­maats­ver­an­de­ring, ver­an­der die ge­drag in die Sui­de­li­ke Ys­see ook.

Vol­gens Find­lay van die KSUT doen die pro­jek baan­bre­kers­werk in die kom­bi­ne­ring van his­to­rie­se en meer on­lang­se lang­ter­myn-da­ta­stel­le met toe­koms­ti­ge sce­na­rio’s in ver­skeie stre­ke in die Sui­de­li­ke Half­rond.

Die na­vor­sing­span hoop om va­ri­a­sies in sei­soe­na­le toe­loop en die ver­sprei­ding van wal­vis­se te i­den­ti­fi­seer en ver­ban­de te trek tus­sen hier­die waar­ne­mings en die ver­an­de­rin­ge in die o­se­a­no­gra­fie en bi­o­che­mie wat oor die­self­de tyd­perk in die Sui­de­li­ke Ys­see plaas­vind.

Vi­chi sê die kom­bi­na­sies van hier­die ver­skil­len­de da­ta­stel­le is ’n krag­ti­ge hulp­mid­del om die ver­an­de­ring in die ver­sprei­ding van die wal­vis­se te ver­staan, maar dit sal ook as ’n be­ves­ti­ging van kli­maats­mo­del­le dien.

Dr. Olaf Mey­nec­ke, ’n wal­vis­na­vor­ser van G­rif­fith-U­ni­ver­si­teit, sê wal­vis­se se rol as e­ko­sis­teem-in­ge­ni­eurs het oor die af­ge­lo­pe tien jaar baie dui­de­lik ge­raak.

“On­lang­se na­vor­sings toon dat tand­lo­se wal­vis­se ’n we­sen­li­ke rol speel om die boon­ste 80 m van die o­se­aan te her­be­mes – die fo­tie­se so­ne waar lig­deur­drin­ging pri­mê­re pro­duk­ti­wi­teit dryf. Wal­vis­se dien ook as her­sir­ku­leer­ders deur­dat hul­le die ys­ter­mi­kro­nu­tri­ën­te tot die boon­ste ge­deel­te van die o­se­aan be­perk, aan­ge­sien hul­le van die ys­ter­ry­ke Ant­ark­tie­se plank­ton­kre­fies leef.”

Die na­vor­sing­span­ne van Bra­si­lië, C­hi­li, E­cu­a­dor en Pa­na­ma sal on­der­soek in­stel na die ge­de­tail­leer­de be­we­ging van die bog­gel­rug­wal­vis­be­vol­king aan die Suid-A­me­ri­kaan­se wes­kus.

Dié pro­gram sal by G­rif­fit­hU­ni­ver­si­teit ge­huis­ves word.

Die bog­gel­rug­wal­vis­mi­gra­sie­mo­del­le en re­le­van­te pro­jekin­lig­ting sal be­skik­baar wees by www.w­ha­le­san­d­cli­ma­te.org.

Fo­to: KEN FIND­LAY

Bog­gel­rug­wal­vis­se soek jaar­liks die war­mer sub­tro­pie­se wa­ters van A­fri­ka, Aus­tra­lië en Suid-A­me­ri­ka in die win­ter op.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.