Vars pro­duk­te se prys ver­dag

Die Burger - - 16 - Nel­lie Brand-Jon­ker Dras­tie­se prys­ver­skil­le

‘‘ Kleinhande­laars het moont­lik pa­niek­aan­ko­pe aan die be­gin van die staat van in­per­king uit­ge­buit.

’n Ver­ho­ging in die wins­grens van klein­han­de­laar sin vars pro­duk­te ten ty­de van die Co­vid-19pan­de­mie reg­ver­dig na­der on­der­soek, meen die Me­de­din­ging s kom­mis­sie.

Die kom­mis­sie het van­dees­week die jong­ste kwar­taal­ver­slag oor kos­pry­se uit­ge­reik wat se­dert die be­gin van die staat van in­per­king ge­mo­ni­tor word.

In die ver­slag word se­ke­re ten­den­se, wat in die eer­ste kwar­taal ge­ï­den­ti­fi­seer is, die­per ont­leed. Dit sluit in die prys­ver­skil van vars pro­duk­te van die plaas­hek tot op die win­kel­rak.

Vars­pro­duk­te­pro­du­sen­te het al dik­wels ge­kla dat ’n da­ling in hul pro­duk­te se prys nie nood­wen­dig op win­kel­rak­ke ge­sien word nie, wat kan dui op wins­ne­ming en dat die me­de­din­ging in die klein­han­del­mark nie goed werk nie, lui die kom­mis­sie se ver­slag.

Die kom­mis­sie het voor­heen reeds be­vind die na­si­o­na­le krui­de­niers be­dryf is hoogs ge­kon­sen­treerd.

Ten ty­de van die in­per­king is tal­le klag­tes ont­vang dat wins­ne­ming op nood­saak­li­ke kos­pro­duk­te plaas­vind. Die kom­mis­sie het die pry­se van se­ke­re pro­duk­te van Statistiek­e Suid-A­fri­ka ge­kry wat ge­bruik word om die maan­de­lik­se pro­du­sen­te­prys in­dek­se n die ver­brui­kers­prys­in­deks te be­re­ken.

Aar­tap­pel­pry­se word in die ver­slag as ’n voor­beeld ge­bruik.

Die mar­ges vir aar­tap­pels het be­trek­lik sta­biel ge­bly tot in A­pril, toe daar s­kie­lik ’n skerp toe­na­me in kleinhande­laars se pry­se was, maar son­der ’n oor­een­stem­men­de ver­ho­ging in groot­han­de­laars se pry­se.

Vol­gens die kom­mis­sie dui dit op gro­ter mar­ges.

“Dit is ve­ral kom­mer­wek­kend om­dat dit toon dat kleinhande­laars moont­lik pa­niek­aan­ko­pe aan die be­gin van die staat van in­per­king uit­ge­buit het,” lui die ver­slag.

Dit is ook ont­stel­lend dat die da­ling in klein­han­del­pry­se lan­ger ge­neem het na­dat groot­han­del­pry­se be­gin val het en dit het ook nie met die­self­de per­sen­ta­sie ge­daal nie, wat be­te­ken mar­ges het nie her­stel tot dié van voor die in­per­king nie, sê die kom­mis­sie.

“Dié in­lig­ting steun die sie­ning van ver­brui­kers dat pry­se in win­kels vin­nig sal styg, maar sta­di­ger sal daal, wat dui op ’n pro­bleem met me­de­din­ging in die mark.”

Die kom­mis­sie sê dié ver­skil tus­sen groot­han­del- en klein­han­del­pry­se gaan deeg­lik ge­mo­ni­tor word in die vol­gen­de paar maan­de.

“Die in­lig­ting van die aan­vank­li­ke paar maan­de van die in­per

king dui daar­op dat ver­de­re on­der­soek oor die wer­king van die mark­te ge­reg­ver­dig is.”

Die kom­mis­sie het al voor­heen be­vind dat eks­klu­sie­we huur­kon­trak­te in win­kel­sen­trums nie­me­de­din­gend is en waar­skyn­lik ge­vol­ge soos dié mee­bring.

Vol­gens die kom­mis­sie neig kleinhande­laars om gro­ter wins­mar­ges op vars pro­duk­te te hê.

“Dit is ve­ral kom­mer­wek­kend teen die ag­ter­grond van ’n ramp dat die groot toe­na­me in vraag tot groot ver­ho­gings in wins­gren­se ge­lei het; baie meer as wat ge­woon­lik in ’n nor­ma­le sei­soen­ver­an­de­ring sou plaas­vind.

“Die ge­volg is baie ho­ër wins­gren­se ten ty­de van die pan­de­mie. Dit is kom­mer­wek­kend vir die kom­mis­sie en ver­eis na­de­re on­der­soek en ’n ver­dui­de­li­king van die kleinhande­laars.”

Die skerp prys­ver­skil­le land­wyd in die prys van groen­te en vrug­te is ook kom­mer­wek­kend, sê die kom­mis­sie.

Vars pro­duk­te word land­wyd ge­pro­du­seer en op vars­pro­duk­te­mark­te in dor­pe en ste­de ver­koop. Die pry­se van tien pro­duk­te is vir 90 dae op 18 vars­pro­duk­te­mark­te

ont­leed. Dit het die top­vyf groen­te- en die top­vyf vrug­te­soor­te in­ge­sluit.

Daar is baie prys­ver­skil­le in vars­pro­duk­te­mark­te vir die­self­de pro­duk en die groot­te van die mark het nie nood­wen­dig ge­help om be­ter pry­se te ver­se­ker nie.

Die prys­ver­skil in die ge­mid­del­de prys van uie tus­sen die duur­ste en die goed­koop­ste mark was tot 40%.

“Sul­ke groot ver­skil­le in ’n sta­pel­voed­sel­pro­duk, wat van die Wes-Kaap tot in Lim­po­po ver­bou word, is kom­mer­wek­kend en kan dui op ’n wan­funk­si­o­ne­ring in se­ke­re ge­bie­de.

“Dit is ve­ral kom­mer­wek­kend dat ar­mer plat­te­land­se ge­bie­de aan ho­ër pry­se on­der­werp word,” sê die kom­mis­sie.

Daar is ook ge­vind dat die groot prys­ver­skil­le nie toe­ge­skryf kan word aan die la­er lo­gis­tie­ke kos­te om gro­ter vrag­te na gro­ter mark­te te ver­voer nie, want daar is nie ’n oog­lo­pen­de ver­band tus­sen die groot­te van die mark en sy pry­se nie.

Die ont­le­ding toon Jo­han­nes­burg, wat die groot­ste mark het, se pry­se was na­by die ge­mid­del­de, ter­wyl die klein­ste mark die twee­de laag­ste pry­se ge­had het.

Die mark wat die guns­tig­ste pry­se ge­had het, is dié in S­prings en die swak­ste in Oos-Lon­den – al­bei word as me­di­um­groot­te mark­te ge­klas­si­fi­seer.

Van die vyf mark­te wat die swak­ste ge­vaar het, is vier aan die kus: Dur­ban, Kaap­stad, OosLon­den en Port E­li­za­beth.

“In ag ge­no­me hoe groot die be­vol­king is wat in die kus­ge­bie­de woon, is die ho­ër pry­se kom­mer­wek­kend, ve­ral om­dat dit land­bou­ge­bie­de is waar die lo­gis­tie­ke kos­te laag moet wees,” sê die kom­mis­sie.

Weens die lae in­kom­ste­vlak is die pry­se in die Oos-Kaap en K­waZu­lu-Na­tal ook kom­mer­wek­kend.

“Dit dui daar­op dat die mark­te nie nood­wen­dig goed funk­si­o­neer nie en na­de­re on­der­soek is no­dig.”

Of pro­duk­te na­der aan hul mark­te goed­ko­per is en die prys­ver­skil­le dus met lo­gis­tie­ke as­pek­te te doen het, is na­ge­vors,

maar dit blyk nie nood­wen­dig die ge­val te wees nie.

Ap­pels wat in die Wes-Kaap ver­bou word, het ’n prys wat by­voor­beeld aan die hoë kant is.

Pie­sangs, wat meest­al in M­pu­ma­lan­ga, Lim­po­po en K­waZu­luNa­tal ver­bou word, toon ook geen ver­hou­ding tus­sen die prys en die af­stand na die mark nie.

Die pry­se van pro­duk­te op die mark­te in K­lerks­dorp en S­prings is by­voor­beeld goed­ko­per as in Dur­ban.

“Dit skep vrae oor die wer­king van die mark­te en die fak­to­re wat pry­se be­ïn­vloed,” sê die kom­mis­sie.

’n Gro­ter wis­sel­val­lig­heid in pry­se is ook op klei­ner mark­te as op gro­ter mark­te be­speur.

“Klei­ner mark­te neig om in plat­te­land­se ge­bie­de te wees waar men­se se in­kom­ste la­er as in ste­de­li­ke ge­bie­de is en wis­sel­val­li­ge pry­se kan we­sen­lik na­de­lig wees vir ver­brui­kers,” sê die kom­mis­sie.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.