Waar­om is die be­ste­dings­on­ge­lyk­heid aan die toe­neem?

Finweek Afrikaanse Uitgawe - - Mening - Deur Jo­han Fou­rie

een van die din­ge wat ek ná my hu­we­lik gou be­sef het, is dat ek en my vrou heel ver­skil­len­de stra­te­gieë het as dit kom by krui­de­niers­wa­re-in­ko­pies doen. Ek hou daar­van om voor­raad op te berg, om groot­maat goed­koop te koop, ter­wyl sy ver­kies om dik­wels na die win­kel te gaan en net die nood­saak­li­ke ar­ti­kels vir die vol­gen­de paar dae te koop. Dit be­te­ken na­tuur­lik dat ons al­tyd blik­kies­kos het, maar dik­wels nie melk nie.

Sul­ke keu­ses is die kern van die e­ko­no­mie. Om te ver­staan hoe, waar­om en wan­neer ’n ko­per ’n pro­duk of diens kies, maak dik­wels die ver­skil tus­sen ’n suk­ses­vol­le of ’n mis­luk­te be­sig­heid. Dit is waar­om el­ke suk­ses­vol­le fir­ma, van ban­ke tot ge­sond­heids­ver­se­ke­ring tot mo­bie­le kom­mu­ni­ka­sie­maat­skap­pye, dees­dae baie geld be­stee aan die ont­le­ding van groot­da­ta om kli­ën­te te ver­staan en hul­le aan te moe­dig om op ’n spe­si­fie­ke ma­nier op te tree.

Selfs al­ge­me­ne klein­han­del, ’n sek­tor wat dik­wels beskou word as on­ge­voe­lig vir teg­no­lo­gie­se ver­an­de­ring, moet nou aan­pas by nu­we teg­no­lo­gie­se moont­lik­he­de, soos ge­waar­wor­dings­teg­no­lo­gieë wat die be­we­ging van kli­ën­te dop­hou as hul­le in die win­kel rond­loop. Teg­no­lo­gie kan klein­han­de­laars help met die bes­te win­kel­uit­leg. Met ’n klein sprong van die ver­beel­ding kan dit ook voor­sie­ning maak vir ad­ver­ten­sies wat nu­we pro­duk­te aan­be­veel aan kli­ën­te wat rond­wan­del, vol­gens wat die kli­ënt voor­heen ge­koop het, of wat tans in sy mand­jie is, of wat sy vrien­de op so­si­a­le me­dia vroe­ër ge­koop het.

Stel jou voor jy wil sjam­poe koop, en dan kry jy ’n bood­skap: “Jou vriend Her­man het vyf dae ge­le­de hier­die sjam­poe in hier­die win­kel ge­koop.” Daar is ook ’n me­nig­te an­der teg­no­lo­gieë wat die kli­ënt se in­ko­pie-er­va­ring waar­skyn­lik sal re­vo­lu­si­o­neer, van mo­bie­le be­ta­lings (in Suid A­fri­ka: wi­co­de of S­nap­s­can), tot di­gi­ta­le kwi­tan­sies (nog ’n Suid-a­fri­kaan­se be­gin­maat­skap­py: Poc­ketslip), tot aan­lyn in­ko­pies. Hier­die nu­we teg­no­lo­gieë sal on­ge­twy­feld die ma­nier ver­an­der waar­op ons be­sluit oor wat, hoe en waar om ons krui­de­niers­wa­re te koop.

Maar teg­no­lo­gie is nie die e­nig­ste ding wat ons be­ste­dings­ge­drag be­ïn­vloed nie. ’n Nu­we ar­ti­kel van die A­me­ri­kaan­se na­si­o­na­le bu­ro vir e­ko­no­mie­se na­vor­sing deur drie skry­wers aan A­me­ri­kaan­se u­ni­ver­si­tei­te i­den­ti­fi­seer ’n in­te­res­san­te ten­dens in A­me­ri­ka oor die af­ge­lo­pe vier de­ka­des: die op­koms van be­ste­dings­on­ge­lyk­heid, of ’n gro­ter ga­ping tus­sen hoe­veel huis­hou­dings be­stee wan­neer hul­le in­ko­pies doen.

Ons meet on­ge­lyk­heid ge­woon­lik deur men­se se in­kom­stes te ver­ge­lyk. Maar ver­moe­de­lik wil ons ook weet hoe men­se hul in­kom­ste span­deer: Is daar groot ver­skil­le tus­sen hoe­veel se­ke­re huis­hou­dings be­stee in ver­ge­ly­king met an­der, en word hier­die ver­skil­le gro­ter met die ver­loop van tyd? Dit lyk as­of dit in­der­daad die ge­val is: Die ver­skil­le in huis­hou­de­li­ke be­ste­dings­pa­tro­ne in A­me­ri­ka

In A­me­ri­ka is die be­ste­dings­on­ge­lyk­heid, dus die ver­skil tus­sen hoe­veel huis­hou­dings by krui­de­niers­wa­re­win­kels be­stee, aan die toe­neem. Is teg­no­lo­gie te bla­meer?

styg blyk­baar. Som­mi­ge ge­sin­ne be­stee blyk­baar meer as an­der. Een moont­lik­heid vir die toe­na­me in in­kom­ste-on­ge­lyk­heid is die im­pak van teg­no­lo­gie. Maar hier maak die skry­wers ’n in­te­res­san­te gevolgtrekking: Die re­de vir die sty­ging in be­ste­dings­on­ge­lyk­heid, be­weer hul­le, is nie die ge­volg van gro­ter ver­skil­le in ver­bruik weens gro­ter in­kom­ste-on­ge­lyk­heid nie, maar om­dat A­me­ri­ka­ners min­der ge­reeld in­ko­pies doen. Hul­le ver­dui­de­lik dit soos volg: As ’n huis­hou­ding in­ko­pies een keer per maand doen in plaas van een keer per week, sal die ver­bruik dalk nie ver­an­der nie (hul­le bou voor­raad op en ver­sprei ver­bruik), maar die be­ste­dings­on­ge­lyk­heid sal ver­an­der want dit sal lyk as­of som­mi­ge huis­hou­dings baie be­stee en as­of an­der niks be­stee nie. Hier­die ver­skil is klei­ner as huis­hou­dings el­ke week in­ko­pies doen, en dus lyk dit as­of on­ge­lyk­heid aan die toe­neem is. Die skry­wers ge­bruik ver­skeie stel­le in­lig­ting en vind t­wee ver­skil­len­de ten­den­se om hier­die te­o­rie te on­der­steun. Eer­stens gaan A­me­ri­ka­ners se­dert 1980 al hoe min­der om in­ko­pies te doen. In teen­stel­ling daar­mee be­stee hul­le al hoe meer el­ke keer as hul­le na die win­kel gaan. T­wee­dens het die hoe­veel­heid goe­de­re wat A­me­ri­ka­ners koop, ge­styg, ter­wyl die hoe­veel­heid tyd wat aan in­ko­pies be­stee word, af­ge­neem het. Dit, sê die skry­wers, dui aan dat A­me­ri­ka­ners ho­ër vlak­ke van voor­raad hou. Wat ver­dui­de­lik hier­die ver­an­de­ren­de ge­drag? Ver­ras­send ge­noeg is dit nie teg­no­lo­gie­se in­no­va­sie nie, wat dik­wels as die bron van ont­wrig­ting beskou word. Die skry­wers sê dit is die gro­ter voor­koms van pak­huis­win­kels, soos Cos­t­co, wat gro­ter hoe­veel­he­de goe­de­re teen la­er een­heids­pry­se ver­koop. Teg­no­lo­gie­se ver­be­te­rings soos mo­bie­le be­ta­ling, di­gi­ta­le kwi­tan­sies en aan­lyn in­ko­pies is daar­op ge­mik om tran­sak­sie­kos­te te ver­laag, wat dit vir ver­brui­kers mak­li­ker en goed­ko­per maak om hul in­ko­pies te doen. Sul­ke la­er kos­te be­hoort tot ’n ho­ër fre­kwen­sie van in­ko­pies te lei. Tog dui die ten­den­se, in A­me­ri­ka in elk ge­val, pre­sies in die teen­oor­ge­stel­de rig­ting: min­der be­soe­ke aan die su­per­mark, met ver­brui­kers wat ver­kies om in groot­maat en goed­ko­per te koop. Mis­kien ge­dra Suid-a­fri­kaan­se ver­brui­kers hul an­ders. Dalk sal die di­gi­ta­le re­vo­lu­sie hier­die ten­den­se vin­nig ver­an­der; so­dra jou ys­kas ou­to­ma­ties ’n blik­kie boon­tjies van die plaas­li­ke su­per­mark kan be­stel as die voor­raad laag is, sal ons nie meer in groot­maat hoef te koop nie. Maar dit sal e­ni­ge klein­han­de­laar wat sy sout werd is, baat om te ont­hou dat die belofte van teg­no­lo­gie dik­wels die­per krag­te kan oor­ska­du wat in die teen­oor­ge­stel­de rig­ting trek. Teg­no­lo­gie ver­min­der tran­sak­sie­kos­te, maar die voor­de­le van groot­maat koop, oor­skry blyk­baar die kos­te. Nou moet ek net my vrou oor­tuig. ■ te­rug­voer@fin­week.co.za Jo­han Fou­rie is me­de­pro­fes­sor in e­ko­no­mie aan die U­ni­ver­si­teit van S­tel­len­bosch.

Die ver­skil­le in huis­hou­de­li­ke be­ste­dings­pa­tro­ne in A­me­ri­ka styg blyk­baar. Dit lyk as­of som­mi­ge ge­sin­ne baie meer as an­der span­deer.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.