WAT ’N BLINK RAAISKOOT!

Huis­ge­noot se blok­raaie is om­trent ’n na­si­o­na­le sport en word deur oud en jonk in­ge­vul

Huisgenoot 100 - - Gesinsgenoot -

VANDAT die eer­ste blok­raai in Huis­ge­noot ge­plaas is, was le­sers ver­sot daar­op. Blok­raaie was om die waar­heid te sê so ge­wild “dat dit een van die groot pi­la­re in Huis­ge­noot se bou­plan vir suk­ses in die 1980’s was. Op­na­mes het ge­wys aan­kon­di­gings op Huis­ge­noot se voor­blad van ek­stra blok­raaie het die sir­ku­la­sie op­ge­stoot,” ver­tel Niel Ham­mann, oud­re­dak­teur van Huis­ge­noot en die baas­brein ag­ter wat nou nog Huis­ge­noot se ge­wil­de blok­raai-af­de­ling is.

Men­se was ge­woond aan tra­di­si­o­ne­le blok­raaie en dit was ma­tig ge­wild, maar toe groot blok­raaie in die laat 1970’s in Huis­ge­noot be­gin ver­skyn, het hul ge­wild­heid soos ’n veld­brand ver­sprei. Niel het in Eu­ro­pa ge­sien hoe pen­de­laars sul­ke raai­sels op trei­ne ver­slind en het die i­dee Suid-A­fri­ka toe ge­bring, ver­tel Ol­lie Ol­wa­gen, ’ n oud­re­dak­sie­lid van Huis­ge­noot.

Dit was anders as kon­ven­si­o­ne­le blok­raaie deur­dat die lei­dra­de bin­ne-in die swart blok­kies ver­skyn het p­leks van bui­te die roos­ter.

“Niel het die woord blok­raai­sel be­dink om dit van die ge­wo­ne blok­kies­raai­sel te on­der­skei; iets heel­te­mal nuuts in Afrikaans.”

Die ont­werp van blok­raaie was een van die nag­mer­ries, ver­tel Ol­lie. “Re­ke­naars waar­mee op­stel­lers se blok­raai­sels di­gi­taal vas­ge­lê kon word, was daar nog nie.

“Huis­ge­noot­se­kuns­te­naars­he­teen­vou­dig af­druk­ke van die teks uit­ge­knip en dit pyn­lik ver­sig­tig op el­ke teks­blok­kie op die roos­ter in­ge­plak. Pyl­tjies is af­ge­vryf van ’n soort kool­pa­pier waar­mee op­skrif­te ook ge­set is. Par­ty­keer was die gom nie sterk ge­noeg nie en het van die teks af­ge­val.

“Toe ons met re­ke­naars be­gin werk, het ek ’n pro­gram ont­werp om die op­los­sings di­gi­taal in te tik en ek het dit vir die set­ters ge­gee om te ver­fyn. Dit was net die op­los­sings, maar selfs dit het die kuns­te­naars se werk ’n bietjie mak­li­ker ge­maak,” sê hy.

Niel het baie spe­si­fie­ke voor­skrif­te ge­had. “Ek het dit as ver­eis­te ge­stel dat die pyl­tjies moet wys in die rig­ting waar­in die woor­de in­ge­vul moet word,” sê hy.

“Dit het die op­stel moei­li­ker ge­maak, maar vir die in­vul­ler was dit ge­rief­lik. Daar mag ook nie swart blok­kies son­der lei­dra­de wees nie.”

Dees­dae word die re­ke­naar in­ge­span om se­ke­re blok­raai­sels bin­ne mi­nu­te of selfs se­kon­des te ge­ne­reer. “Dit geld net die kies van die woor­de wat die op­los­sing vorm. Die mens­li­ke brein moet nog al­tyd ste­wig in be­heer bly om lei­dra­de vir die ge­ko­se woor­de uit te dink. So nie sal baie lei­dra­de ge­reeld die­self­de wees,” sê Ol­lie.

La­ter het Niel die plan ge­kry om fo­to’s in blok­raaie te ge­bruik. Hy het Ol­lie ge­vra om een fo­to­blok­raai op te stel so­dat hy dit as voor­beeld aan Y­von­ne van Ee­den kon gee. (Y­von­ne en haar sus­ter, Mar­le­ne Ham­mann, stel al die af­ge­lo­pe 38 jaar vir Huis­ge­noot blok­raai­sels op.)

“Ek het so ge­maak, maar my pla­sing van die fo­to’s was ver­keerd. Ek het hul­le som­mer luk­raak ver­sprei, maar Niel het ge­sê nee, die fo­to’s moes ’n pa­troon vorm.” Toe moes Ol­lie van voor af be­gin.

Hy ver­tel daar is ook taam­lik ge­ëks­pe­ri­men­teer om ’n goeie let­ter­ti­pe te vind. Daar moes ’n ba­lans wees tus­sen lees­baar­heid en ruim­te vir die teks. Op­stel­lers moes ook leer dat hul­le nie te lang lei­dra­de kon kies nie. Hul­le sou dus nie net hul woor­de let­ter­lik moes tel nie, maar ook hul let­ters.

“’n An­der pro­bleem is die her­ha­ling van t­wee- en drie­let­ter­woor­de, waar­van­daar­nie baie is nie,” sê Niel. “Dit kos ver­nuf om nu­we lei­dra­de vir by­voor­beeld die woord Ier te kry.”

Ger­daEn­gel­brecht­stel­se­dert 2011 ook blok­raaie vir Huis­ge­noot op. Sy was die eer­ste re­dak­teur van Huis­ge­noot Blok­raaie en 10 Mi­nuut Raai­sels. Dié tyd­skrif­te, waar­van daar van 2011 af al meer as 15ver­skyn­het, word­deurHuis­ge­noot­se­han­dels­merk­uit­brei­ding­span uit­ge­gee.

“Ek het die ge­leent­heid ge­sien om ook klei­ner blok­raaie vir ’n jon­ger mark op te stel, en het in 2012 die blits­blok­raai­blad in Huis­ge­noot be­gin,” ver­tel Ger­da. “Ein­de 2013 het ek saam met Yo­lan­da Snyman en Sa­rie­tha En­gel­brecht aan Huis­ge­noot se blok­raai-app be­gin werk en dit is in Sep­tem­ber 2014 be­kend­ge­stel. Tans ge­bruik so­wat 10 000 le­sers hier­die app in Afrikaans.

“Vir die blok­raaie wat ek op­stel, ge­bruik ek ’n blok­raai­pro­gram, maar ek moes die pro­gram eers leer Afrikaans praat. Nou is dit vir my moont­lik om die­self­de blok­raai in die ge­druk­te tyd­skrif, op ’ n web­ruim­te of in die blok­raai-app te ge­bruik.”

Huis­ge­noot se blok­raaie is so ge­wild dat daar­selfs’nHuis­ge­noot­Blo­kraai­woor­de­boek uit­ge­gee is. HAT (Hand­woor­de­boek van Afrikaans) het ook ’ n bloei­tyd­perk be­leef ná die koms van blok­raaie. En be­ne­wens Huis­ge­noot se eie blok­raai­tyd­skrif­te het daar by Hu­man & Rous­seau tal­le blok­raai­boe­ke on­der die Huis­ge­noot-vaan­del ver­skyn, met ti­tels soos Blo­kraai­sel­boek, Blo­kraai­se­lom­ni­bus, Groot Blo­kraai­sel­boek, Bie­lie­blok­raai, Fo­to­blok­raai­boek en Reu­se-blok­raai­boek.

Huis­ge­noot se blok­raaie was iets heel­te­mal nuuts in SA

HEEL BO: Huis­ge­noot se eer­ste Groot Blok­raai ver­skyn op 24 Fe­bru­a­rie 1978. ON­DER: Die nuut­jie word aan­ge­kon­dig

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.