ON­VRUG­BAAR­HEID: Wan­neer die fout by die man lê, kan hy baie alleen voel

Niks vat aan ’n man se man­lik­heid soos om te hoor daar is fout met hom dáár on­der nie. Maar dit is ’n re­a­li­teit en meer al­ge­meen as wat jy dink. Mans, moe­nie in stil­te ly nie, daar ís hulp!

Kuier - - Inhoud - DEUR Tar­ren-Lee Ha­bel­gaarn

Om op ’n stok­kie te pie­pie en dan vyf mi­nu­te te wag om te kyk of daar een of twee stre­pies gaan ver­skyn, is vir som­mi­ge paar­tjies die lang­ste vyf mi­nu­te wat hul­le ooit sal be­leef. Hul­le is ex­ci­ted, want in sy dro­me het die man al ge­sien hoe hy langs die sport­veld trots vir sy seun skree of hoe sy hart bars as hy sy dog­ter na die kan­sel toe ver­ge­sel.

Maar soms het die le­we an­der planne en dié droom word ’n nag­mer­rie wan­neer ’n paar­tjie suk­kel om s­wan­ger te word. Baie men­se aan­vaar iets skort by die vrou, maar wat ge­beur wan­neer die pro­bleem by die man lê?

’n Man word ge­woon­lik ge­sien as sterk en die ver­sor­ger en be­sker­mer van sy ge­sin, maar wan­neer hy onvrugbaar is (of an­der fer­ti­li­teits­pro­ble­me het), soos met meer as 40% van al­le on­vrug­baar­heid die ge­val is in Suid-A­fri­ka, raak dit ’n man waar dit die seer­ste maak – sy man­lik­heid. En om uit te vind jy kan nie ’n kind ver­wek nie, kan ’n man breek . . .

En Aa­ron Hen­dricks (36) van Mui­zen­berg in die Kaap het eer­ste­hand­se ken­nis hier­van.

As jy saam met hom tou­ch-rug­by speel, weet jy klaar jul­le gaan wen en nie­mand kan ’n ste­ak so lek­ker braai soos hy nie. Maar wan­neer dit by die ver­wek­king van ’n kind kom, sê Aa­ron hy kan nie sy vrou op die na­tuur­li­ke ma­nier s­wan­ger maak nie.

En dís wan­neer hy wens mans was meer soos vroue, want vroue kom by­me­kaar, huil op me­kaar se skou­ers en praat oor hul hart se be­geer­tes. Maar dit ge­beur een­vou­dig nie on­der die man­ne nie. En vir mans wat met on­vrug­baar­heid suk­kel, is dit maar ’n eensame stryd, ver­tel Aa­ron, wat ja­re son­der suk­ses ge­suk­kel het om saam met sy eer­ste vrou ’n ba­ba te ver­wek.

Hy en sy eks­vrou het vir agt maan­de ge­suk­kel voor­dat hul­le vir die eer­ste keer ’n vrug­baar­heid­spe­si­a­lis gaan be­soek het. Soos ge­woon­lik ge­beur, het die dok­ter eers die vrou on­der­soek en toe die man ge­vra om ’n sperm­toets te doen.

die fout lê by hom

Aa­ron kan nie baie van daar­die dag ont­hou nie, maar hy ont­hou wel dat hy nie reg­tig oor sy sper­ma be­kom­merd was nie om­dat hul­le eint­lik vir sy vrou ge­gaan het. Hy het nooit ver­wag dat iets met hom fout sou wees nie en het niks snaaks daar­van ge­dink toe die dok­ter hom vir ’n sperm­toets s­tuur nie.

“Ek het in­ge­stem vir die sperm­toets, want ek het aan­vaar dit is deel van die pro­ses en nooit ge­dink dat die fout by my sou lê nie. My vrou is die een wat aan­ge­dring het dat ons die spe­si­a­lis gaan sien en as dit deel is van die pro­ses, moes ek dit maar net volg. Maar toe die dok­ter te­rug­kom met die uit­slae, was ek ge­skok en het ek net vir my­self ge­vra hoe dit moont­lik is. Dit kan nie waar wees nie. Ek het nie ge­weet

on­vrug­baar­heid kan mans ook raak nie. Ek was hier vir my (eks)vrou, dit het nie oor my ge­gaan nie,”sê hy.

“Toe ons uit­vind my sper­ma is min, het die dok­ter ver­dui­de­lik dat hul­le ver­de­re toet­se moet doen om te be­paal hoe­kom my tel­lings so laag is. Nie een van ons het ge­weet hoe om die nuus te han­teer nie en ons het vir die he­le week nie daar­oor ge­praat nie. Ons het aan­ge­gaan as­of niks ver­an­der het nie, maar al­les het reeds tus­sen my en my vrou be­gin ver­an­der.”

Toe die fi­na­le uit­slae te­rug­kom, het die dok­ter vir Aa­ron ge­vra of hy e­ni­ge siek­tes as kind of tie­ner ge­had. Aa­ron moes eers dink voor­dat hy kon ant­woord, maar het toe ont­hou dat hy op 12 pam­poen­tjies ge­had het. En toe kom die on­ver­wag­te di­ag­no­se . . . sy sper­ma is ver­moe­de­lik aan­ge­tas deur dié kin­der­siek­te.

Aa­ron be­skryf sy e­mo­sies op daar­die oom­blik toe die dok­ter die nuus aan hom oor­dra. Hy sê hy was kwaad en ver­stom. Hy het ge­suk­kel om dit te aan­vaar en het ge­voel hy kon met nie­mand daar­oor praat nie. Nie met sy ma nie, nie met hul hu­we­liks­be­ra­der nie, nie met sy vrou nie en be­slis nie met sy vrien­de nie. Hy het alleen ge­voel, sê Aa­ron, ter­wyl hy sy skou­ers op­trek.

Hy bly eers ’n kort ruk­kie stil, voor hy hard­op won­der oor wan­neer dit die reg­te tyd vir ’n man sou wees om met sy vrien­de oor só ’n on­der­werp te praat.“Op die sport­veld, oor ’n lang bier of langs die braai­vuur?” Vol­gens Aa­ron was die tyd nooit reg nie en het hy baie self­be­wus en skaam daar­oor ge­voel.

Al is dit nou al am­per 10 jaar ge­le­de se­dert sy di­ag­no­se, kan jy sien hier­die lang, goed­ver­sorg­de man is steeds skaam wan­neer hy oor die on­der­werp praat. As hy be­gin praat oor hul ge­suk­kel om s­wan­ger te word, kyk hy af ter­wyl hy ver­dui­de­lik hoe moei­lik dit vir hom was om te aan­vaar. En Aa­ron is nie alleen nie. S­tu­dies toon daar is oor die laas­te

paar jaar ’n toe­na­me in on­vrug­baar­heid by mans, hoe­wel die kol­lig meest­al steeds val op on­vrug­baar­heid en fer­ti­li­teits­pro­ble­me van vroue en hoe hul­le daar­mee de­al.

Toe Kui­er die Ca­pe Fer­ti­li­ty C­li­nic in Kaap­stad gaan be­soek, was die wag­ka­mer vol mans en vroue van al­le ras­se en ou­der­doms­groe­pe. Som­mi­ge mans het alleen ge­wag, ter­wyl an­der saam met hul ge­lief­des ge­wag en me­kaar se han­de vas­ge­hou het.

Vol­gens dr. Su­lai­man Hey­len, ’n vrug­baar­heid­spe­si­a­lis by die kli­niek, sien hy daag­liks tal­le paar­tjies, maar ver­al mans wat met on­vrug­baar­heid suk­kel. Hy sê dit is nie ’n on­ge­wo­ne ding nie en is baie meer al­ge­meen as wat men­se be­sef.

Hy voeg by dat daar oor die laas­te paar jaar ’n toe­na­me in on­vrug­baar­heid is, maar dat die re­des vir mans en vroue ver­skil.

In­fek­sies en be­se­rings is twee van die mees al­ge­me­ne re­des vir on­vrug­baar­heid on­der mans, sê Hey­len. Al word jy as kind of jong­man be­seer, kan dit steeds by­dra tot on­vrug­baar­heids­pro­ble­me wan­neer jy ge­reed is om een­dag met ’n ge­sin te be­gin.“S­tu­dies toon on­vrug­baar­heid by mans word moont­lik ook deur gif­stow­we in be­soe­de­ling ver­oor­saak wat sperm­pro­duk­sie ver­swak, so­wel as meer es­tro­geen­pro­duk­te. Die grootste re­de vir on­vrug­baar­heid by vroue is die feit dat vroue dees­dae la­ter met ’n ge­sin be­gin, wat hul kan­se om s­wan­ger te raak, be­moei­lik,”sê hy.

“Daar is ver­skeie fak­to­re wat by­dra tot on­vrug­baar­heid by mans en dit wis­sel van on­af­ge­sak­te tes­tis, in­fek­sie en trau­ma, soos sport­be­se­rings en mo­tor­on­ge­luk­ke, tot sek­su­eel oor­draag­ba­re­siek­tes en ge­ne­tie­se re­des. Som­mi­ge pro­ble­me soos on­af­ge­sak­te tes­tis kan met c­hi­rur­gie reg­ge­stel word – hoe vin­ni­ger hoe be­ter – maar din­ge soos in­fek­sies of trau­ma kan nie reg­ge­stel word nie om­dat dit baie keer reeds ja­re ge­le­de al plaas­ge­vind het.”

In sul­ke ge­val­le het ’n paar­tjie geen an­der op­sie as om in vi­tro-be­vrug­ting (IVF) te pro­beer nie.

Vol­gens Hey­len het jy net een sper­ma no­dig om jou vrou s­wan­ger te maak, dus be­te­ken min sper­ma nie geen sper­ma nie. Dit is moont­lik vir pa­re om hul eie kin­ders te hê al het die man ’n lae sperm­tel­ling.

Daar ís wel toe­stan­de soos a­so­ösper­mie wat die af­we­sig­heid van le­wen­de sper­ma is. In sul­ke ge­val­le be­vat ’n man se se­men geen sper­ma nie en sal die paar­tjie sken­ker­sper­ma moet ge­bruik om s­wan­ger te raak. Dit is ook ’n vorm van on­vrug­baar­heid en af­fek­teer min­der as 2% van al­le mans.

Hey­len sê ver­der on­vrug­baar­heid on­der mans is die hoof­re­de hoe­kom paar­tjies suk­kel om s­wan­ger te raak in min­stens 40% tot 50% van al­le ge­val­le, maar daar is din­ge wat mans kan doen om hul sperm­tel­ling te ver­hoog.

“Goeie oe­fe­ning en ge­sond eet help baie. Dit help ook as jy nie rook of te veel al­ko­hol drink nie. Daar is ook se­ke­re aan­vul­lings wat men­se kan ge­bruik.”

E­MO­SI­O­NE­LE TOL

Om te suk­kel om ’n kind te ver­wek, is ’n lang en moei­li­ke pad vir al­mal be­trok­ke.

Vol­gens Aa­ron het hy nooit ge­dink die pam­poen­tjies wat hy as kind ge­had het, sal hom la­ter in sy le­we raak nie. Die feit dat mans ook nie mak­lik oor sul­ke din­ge praat nie, het dit ook moei­li­ker vir hom ge­maak.

“Wan­neer jy met mans oor on­der­wer­pe soos on­vrug­baar­heid ge­sels, sê hul­le ge­woon­lik goed soos die man‘skiet blanks’. Ek het reeds soos ’n mis­luk­king ge­voel

en wou nie nog sleg­ter voel nie. Ek wou die fa­mi­lie­naam voort­dra en my pa trots maak, maar ek het soos ’n te­leur­stel­ling ge­voel en dit was baie moei­lik.”

Hy en sy eks­vrou het vir be­ra­ding ge­gaan en oor die pad vo­ren­toe be­gin praat. Hul­le het met ’n spe­si­a­lis ontmoet oor hul op­sies en die kos­te van IVF in ag ge­neem, maar uit­ein­de­lik het sy eks­vrou be­sluit sy is nie be­reid om haar lig­gaam deur die e­mo­si­o­ne­le en fi­sie­ke pyn van die IVF-pro­ses te sit nie, ver­tel hy.

“Dit het my baie seer­ge­maak, want ons al­bei wou baie graag ’n ge­sin ge­had het en dit was my skuld dat ons al­bei met ’n gat in ons hart ge­sit het. Ek was baie lief vir haar, maar het haar nie kwa­lik ge­neem vir haar be­sluit nie. Sy het ge­voel sy kan ’n kind op die na­tuur­li­ke ma­nier met ie­mand an­ders hê en ek het dit ver­staan.”

Dr. Si­ne Zun­gu, ’n k­li­nie­se siel­kun­di­ge van Umhlan­ga in K­waZu­lu-Na­tal, sê as die pro­bleem by die man lê, is dit net so erg soos met ’n vrou en is hul­le nie in be­heer van hul e­mo­sies nie. Dit kan baie keer die ein­de van ’n ver­hou­ding be­te­ken en al­bei is baie be­wus daar­van.

Sy be­skryf die dood en ’n eg­skei­ding as die e­nig­ste twee goed wat dalk er­ger is vir ’n man in die hu­we­lik as on­vrug­baar­heid. Vol­gens haar is baie vroue on­be­wus van die trau­ma wat on­vrug­baar­heids­pro­ble­me vir ’n man ver­oor­saak en moet dit nie lig­te­lik op­ge­neem word nie.

“Die mees­te van die tyd is ’n man nie self be­wus van hoe seer hy ge­maak is deur só ’n di­ag­no­se nie. Dit kan hom on­mid­del­lik tref of dit kan hom eers la­ter tref. Hul­le kan stil word of hul­le kan kwaad en on­be­skof raak, dit ver­skil van mens tot mens. Maar die pyn is soms só oor­wel­di­gend dat hul­le nie lo­gies kan dink nie,”sê sy.

“Al­bei in die ver­hou­ding suk­kel met hul eie e­mo­sies, ter­wyl hul­le pro­beer uit­vind hoe die an­der een voel. Som­mi­ge men­se praat met me­kaar daar­oor en an­der raak ir­ra­si­o­neel woe­dend en be­gin oor k­lein goed ba­klei.

“Dit is net ’n ma­nier om van hul frus­tra­sies ont­slae te raak, maar dit het eint­lik niks te doen met die te­le­vi­sie wat te hard speel nie, ’n tee­le­pel in die was­bak of kle­re op die vloer in die slaap­ka­mer nie.”

Vol­gens Zun­gu is dit be­lang­rik dat paar­tjies aan­dring om daar­oor te praat en met me­kaar kom­mu­ni­keer. As hul­le dit nie self kan doen nie, moet hul­le met ie­mand an­ders gaan praat, want dit is in die stil­te wan­neer men­se in die hu­we­lik verhoudings met ie­mand an­ders be­gin of me­kaar die skuld be­gin gee.

“Dit is ge­woo­nik ’n moei­li­ke tyd vir ’n hu­we­lik, maar dit is be­lang­rik om me­kaar die tyd te gee om deur e­mo­sies te werk. Dik­wels wil hul­le nie ba­bas in die win­kels sien nie, hul­le praat nie daar­oor nie en hul­le bly in die huis. Dit is die­self­de in al­bei ge­val­le of die pro­bleem by hom of haar is, maar die ver­skil is dat dit vir mans er­ger is, want hul­le is meer skaam om daar­oor te praat en raak vin­ni­ger de­pres­sief,”sê sy.

“Die sa­me­le­wing se ste­re­o­ti­pe­ring van man­wees speel ’n groot rol in ’n man se on­ver­moë om ’n di­ag­no­se soos on­vrug­baar­heid te han­teer. As hy nie sy vrou kan s­wan­ger maak nie, voel hy dik­wels dat hy nie ’n reg­te man is nie.

“Soms suk­kel hul­le ty­de­lik om ’n e­rek­sie te kry en som­mi­ge mans be­gin rond­loop om­dat hul­le dalk hul­self by ’n an­der vrou sal kan be­wys, maar daar is ook die vroue wat na an­der mans draai so­dat hul­le s­wan­ger kan word om­dat hul­le graag ’n kind wil hê.”

Daar is baie skuld­ge­voe­lens be­trok­ke, maar as ’n hu­we­lik on­vrug­baar­heids­pro­ble­me gaan oor­leef, is dit be­lang­rik dat men­se nie op die ver­lies moet fo­kus nie.

Vol­gens Zun­gu moet vroue en mans eer­der die vrien­de wees wat hul­le nog al­tyd vir me­kaar was en me­kaar se big­ge­st fans wees, maar gee me­kaar die kans om dit (on­vrug­baar­heid) op jou eie ma­nier te ver­werk en wan­neer jul­le ge­reed is, sien sáám ’n siel­kun­di­ge of be­ra­der.

“Men­se han­teer dit ver­skil­lend, so on­der­steun me­kaar, eer­der as wat jul­le me­kaar be­skul­dig,”is haar raad.

DaAR ÍS HOOP

Vol­gens Aa­ron kon hy en sy eks­vrou nie hul hu­we­lik red nie en is dit mak­li­ker om nou daar­oor te praat en te sê dat hy haar keu­se ver­staan om eer­der ’n an­der man te kry, maar daar was ’n deel van hom wat des­tyds baie kwaad was.

“Dit het my ’n tyd­jie ge­neem om deur dit te werk. Ek het ge­dink ek sou ge­luk­kig ge­troud wees en ’n ge­sin ge­had het, maar toe sit ek s­kie­lik son­der ’n kind en ’n vrou.

“Ek het de­pres­sief ge­raak en wou nie rond­om men­se wees nie. Ek het ge­dink ek gaan nooit weer ’n kans op ge­luk kry nie,” sê hy. Hy het ge­wig be­gin op­tel en ná ’n jaar be­sluit hy moet op­hou om hom­self te i­so­leer en het be­sluit om by die gym aan te sluit.

“My vrien­de het ge­weet ons het hu­we­liks­pro­ble­me, maar het nooit reg­tig ge­weet wat die eg­skei­ding ver­oor­saak het nie. Die dag toe ek by die gym aan­sluit, het ek vir die eer­ste keer in maan­de met ’n groe­pie van my vrien­de ’n bier gaan drink en toe vir hul­le van my di­ag­no­se ver­tel,” sê hy.

“Dit was toe nie so erg soos wat ek ge­dink het dit sou wees nie en hul­le het my on­der­steun. Ek het daar­die aand be­sef ek moes lank­al daar­oor ge­praat het. Ek het my­self be­lo­we ek sal be­gin oe­fen en ’n be­ra­der gaan sien.”

Vroeg in 2013 het een van Aa­ron se vrien­de hom by ’n troue aan ’n mei­sie voor­ge­stel. Hy het Tra­cey (31) uit­ge­neem vir ete en som­mer op die eer­ste da­te vir haar ver­tel van sy on­vrug­baar­heids­pro­ble­me.

“Dit is nie iets wat jy ge­woon­lik vir ’n mei­sie oor piz­za ver­tel nie, maar ek was te be­kom­merd dat sy my ook sou seer­maak en wou dit net oor en ver­by kry. Ek het nie ge­weet of ons ooit sou trou nie, maar sy het my weer op­ge­won­de oor die le­we en die toe­koms ge­maak en as ons ’n ver­hou­ding sou be­gin, wou ek ons at le­ast a fig­hting chan­ce gee. All cards on the ta­ble,” sê hy.

“Sy was na­tuur­lik ge­skok en het nie hier­die on­der­werp op ’n eer­ste da­te ver­wag nie, maar sy het ge­luis­ter en in­ge­stem om daar­oor te gaan dink. The rest as they say is his­to­ry.”

Die paar­tjie het in 2015 ge­trou en ná ’n suk­ses­vol­le kur­sus IVF, het hul­le ver­le­de jaar hul seun, Co­le, ver­wel­kom.

KRY HIER HULP

Vir meer in­lig­ting oor on­vrug­baar­heid, bel die Ca­pe Fer­ti­li­ty C­li­nic in Kaap­stad by 021 674 2088 of Med­fem Fer­ti­li­ty C­li­nic in Jo­han­nes­burg by 011 463 2244.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.