Toe­ka se skat­te

Die Swart­land­se plaas Goed­ge­dacht was erg ver­waar­loos toe die nu­we ei­e­naars met op­rui­mings­werk be­gin het. Dit het eg­ter nie op­ge­hou by die ge­boue en boer­de­ry nie, maar hul­le maak ook ’n ver­skil in men­se se le­wens.

Landbouweekblad - - Lbw | Inhoud -

Goed­ge­dacht bui­te Rie­beek-Kas­teel is in 1704 aan Pie­ter Rob­bert­se toe­ge­ken – in die­self­de tyd as die na­bu­ri­ge Kloo­ven­burg en Zonkwas­drif – en se­dert 1992 be­sit Pe­ter en An­ne Tem­ple­ton, al­bei maat­skap­li­ke wer­kers van Kaap­stad, die plaas.

“Ons wou ’n plaas koop waar ver­moei­de ste­de­lin­ge se sie­le kon her­stel. Toe ons op ’n win­ters­dag met die sleg­te paad­jie op­ry na die Goed­ge­dacht-huis, teen­aan die Kas­teel­berg in die Rie­beeks­ri­vier­val­lei, was ons ver­lief op die om­ge­wing. Al drie dam­me was tot oor­lo­pens toe vol, die win­gerd­bla­re was goud en rooi en van die voor­stoep af kon ons Ta­fel­berg sien,” sê An­ne.

“Ons het niks van boer­de­ry af ge­weet nie en vir baie ja­re daar­na ook nie weer die dam­me so vol ge­sien soos daar­die eer­ste jaar nie. Maar gou was dié ver­waar­loos­de plaas van 117 ha ons ei­en­dom. Ons het da­de­lik o­lyf­bo­me be­gin plant.”

Hul­le het pro­beer om die win­gerd reg te ruk, maar baie was oor­trek met ban­krot­kweek en ná twee jaar het die Tem­ple­tons be­sluit om dit eer­der met o­lyf­boor­de te ver­vang.

“Dit sou té veel kos om die win­ger­de te re­ha­bi­li­teer. Toe die o­lyf­be­dryf kort daar­na vlam­vat, was Goed­ge­dacht een van die eer­stes om o­ly­we te le­wer.”

Nou wen die plaas gereeld toe­ken­nings vir sy ek­stra sui­wer o­lyf­o­lie en o­lyf­pro­duk­te.

SKUUR VAN MOD­DER EN S­TROOI

Die ge­re­stou­reer­de plaas­huis is in kan­to­re en ruim­te vir ver­ga­de­rings, kon­fe­ren­sies en ont­ha­le om­skep. Die ka­pel en slaap­plek vir 85 men­se laat hul­le toe om dié funk­sies oor na­we­ke aan te bied.

“Die huis het aan die kom­buis­kant be­gin ont­wik­kel, met die voor­kant en ge­wel (uit 1825) wat la­ter aan­ge­bou is. Ons bewaar die bak­oond en vuur­herd-ruim­te, al word dit nie meer ge­bruik nie. Toe die sol­der on­langs om­skep is in ek­stra kan­toor­ruim­te, het die ar­gi­tek te­kens van ’n eer­tyd­se brand­sol­der ge­vind.”

Daar is ook ’n skuur, ge­bou van mod­der en s­trooi, met hand­ge­maak­te bal­ke, baie hout en breë ven­ster­ban­ke. “On­ge­luk­kig het ons geen i­dee van hou oud die skuur is nie. Die his­to­rie­se ar­gi­tek wy­le Pat Ri­ley meen dis een van die mooi­stes in die Wes-Kaap. Dit is tans ons kon­fe­ren­sie-en-va­kan­sie­sorg-sen­trum.

WELSYNSWERK

Des­tyds het die drank­mis­bruik en ge­sins­ge­weld on­der plaas­wer­kers hul­le ook ge­skok.

In Au­gus­tus 1993 het Pe­ter en An­ne die Goed­ge­dacht-trust vir wel­syns- en op­voed­kun­di­ge werk ge­stig. Hul doel was om die plaas wins­ge­wend te be­stuur en hul wins te­rug te ploeg in welsynswerk. “Ons wou ’n vei­li­ge ruim­te vir die ver­waar­loos­de kin­ders skep so­dat hul­le mens­waar­dig kon ont­wik­kel en ’n vol­waar­di­ge be­roep na­streef.”

Hul­le het die plaas­kin­ders ge­lei­de­lik be­gin be­mag­tig deur dag­sorg, as­ook na­skool­se en va­kan­sie-sorg­pro­jek­te te ves­tig. La­ter is jeug­aan­de en vrou­e­groe­pe ook in­ge­stel. “T­win­tig jaar la­ter is ons kin­ders se oë blink, hul­le is ge­sond en ge­mo­ti­veerd. Tie­ner­swan­ger­skap­pe het dras­ties ver­min­der. Aan­vank­lik het 98% van die kin­ders nie eens by die ho­ër­skool uit­ge­kom nie; tans is 91% van Goed­ge­dacht-trust se 120 per­so­neel­le­de ons eie jong­men­se – al­mal mét ma­triek.

“Ons kon­sep staan be­kend as Path out of Po­ver­ty (POP) – dis ook al die “o­lyf­pad uit ar­moe­de” ge­noem. Ons het 27 wel­syns­pro­gram­me wat oor die Swart­land heen en selfs na die Ka­roo ver­sprei het. Ons het baie hard ge­werk hier, maar ons leef in die pa­ra­dys.”

Sarie Marais-Nell be­soek Suid-A­fri­kaan­se pla­se op soek na skat­te van wel­eer wat soms ver­geet word, maar steeds ’n groot rol speel in die plaas se funk­si­o­ne­ring.

FOTO’S: SARIE MARAIS-NELL

Die op­stal se ge­wel, met die da­tum 1825 daar­op.

Die Je­wel-oond word op die stoep bewaar. Daar word nog soms brood in ge­bak.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.