Van koeie tot kaas

Sy het in 1997 drie koeie ge­koop, in 1998 ’n kaas­maak­kur­sus ge­doen en la­ter die­self­de jaar nog Hi­j­ke-kaas-en-jo­gurt be­gin. He­ster Hoo­g­en­di­jk ver­tel.

Weg! Platteland - - Moderne Melk - Hi­j­ke hi­j­ke.co.za Ver­nuft 021 882 8573

Jou eint­li­ke droom was om kaas te maak... wat het jou be­siel om in 1997 heel on­der te be­gin: met drie koeie, wat jy boon­op self ge­melk het? Daar was geen an­der ma­nier om my stok­perd­jie vol­uit te be­oe­fen nie. Ek is my le­we lank al ’n vas­by­ter wat nie skrik vir ’n uit­da­ging of har­de werk nie, en ek wou al die ver­skil­len­de as­pek­te van hier­die uit­da­ging self be­mees­ter.

Die koeie het ge­wei op ons pla­sie nie ver van die O.R. Tam­bo- in­ter­na­si­o­na­le lug­ha­we af nie, maar ek moes hul­le self melk om­dat ek nie melk­toe­rus­ting kon be­kos­tig nie – ’n vriend het my ge­leer hoe om hul­le met die hand te melk. Ek het sog­gens om 03:00 op­ge­staan om te melk, en teen 06:00 was ek by die Tem­bi­sa-trein­sta­sie waar ek die melk aan die plaas­li­ke in­wo­ners ver­koop het so­dat die be­sig­heid kon groei en ek nog kal­wers en koeie kon by­koop... ’n mens het im­mers 100 li­ter melk no­dig om 10 kg kaas te maak – wat dan nog moet ver­ou­der!

As jy op so ’n klein skaal be­gin, moet jy let­ter­lik el­ke sent spaar om toe­rus­ting, me­di­sy­ne, seep, doe­ke, kan­ne, krag­voer en sul­ke goed te kan be­kos­tig. Dit het my om­trent vier jaar ge­neem om 50 koeie by­me­kaar te maak: my eie kal­wers, dié wat ek by­ge­koop het, en drag­ti­ge ver­se wat ek by te­lers ge­koop het.

Waar kom jou lief­de vir koeie van­daan? Dis moont­lik ’n nos­tal­gie­se ding... toe ek 12 was, het ek ’n jaar lank by my tan­nie­hul­le op hul­le melk­plaas bui­te Mon­ta­gu gaan woon waar die koeie rus­tig ge­wei het en el­ke dag ge­melk is. Ek het siel­siek daar ge­land, en die koeie was deel van my ge­ne­sings­pro­ses.

Koeie is baie sag­ge­aar­de en sen­si­tie­we die­re. Jy kan in hul­le oë sien as hul­le siek is. Hoe rus­ti­ger jy ’n koei han­teer, hoe meer melk sal sy gee en hoe min­der vat­ baar is sy vir siek­tes. Vir my is melk ’n on­ge­loof­li­ke ga­we van die Skep­per. Dit is een van die vol­le­dig­ste voed­sel­soor­te wat be­staan: Melk is ryk aan pro­te­ïen, kool­hi­dra­te, kal­si­um en vi­ta­mie­ne... dit be­vat al­les wat die mens no­dig het vir groei, e­ner­gie en die ont­wik­ke­ling van be­ne, spie­re en die brein. Melk het ’n merk­baar po­si­tie­we uit­wer­king op die fi­sie­ke en in­tel­lek­tu­e­le ont­wik­ke­ling van kin­ders.

Wat het jou die mees­te ver­ras of ver­baas om­trent koeie? Hoe moei­lik dit is om van ’n koei ’n e­ko­no­mie­se een­heid te maak! Daar is on­ge­loof­lik baie kos­tes be­trok­ke wat be­taal moet word uit die bie­tjie geld wat jy vir die melk kry: om die stal­le in ’n skoon, hi­gi­ë­nie­se en wer­ken­de toe­stand te hou, voer en wei­ding, die ver­sor­ging van die kalfies en koeie, sa­la­ris­se, brand­stof, voer­tuie, be­hui­sing... Men­se is be­reid om meer te be­taal vir ’n blik­kie Co­ke as vir die­self­de hoe­veel­heid melk – dít ter­wyl melk iets is wat jou aan die le­we kan hou.

Wat sou jy sê, uit jou er­va­rings en in­ter­ak­sie met Suid-a­fri­kaan­se ver­brui­kers, is die groot­ste wan­op­vat­tings oor koeie en melk­boer­de­ry? Ver­brui­kers het geen i­dee hoe­veel tyd, ar­beid, geld en op­of­fe­ring ’n mel­ke­ry verg nie – jy is let­ter­lik 365 dae per jaar aan diens. As jy een melk­ses­sie oor­slaan, raak jou koeie siek. Die mees­te men­se wil nie of kan nie be­taal vir ’n ge­son­de, na­tuur­li­ke pro­duk son­der by­voe­gings en p­re­ser­veer­mid­dels nie. Hul­le jaag die goed­koop­ste na, maar be­sef nie wat al­les by­ge­voeg moet word om dit goed­koop te maak nie. Ek glo die geld wat hul­le só spaar, be­stee hul­le la­ter aan me­die­se kos­tes.

Jul­le woon dees­dae op S­tel­len­bosch, waar jul­le die de­li­win­kel Ver­nuft be­gin het. Jul­le be­sit ook steeds die pla­sie in die noor­de en vir Hi­j­ke, die kaas­be­sig­heid wat jy in 1998 be­gin het, maar hoe­kom het jul­le ’n paar jaar ge­le­de al die koeie ver­koop? My eind­doel was al­tyd om kaas te maak. Om koeie te ver­sorg en ’n stal en mel­ke­ry te be­stuur is ’n vol­tyd­se be­roep, net soos wat kaas­maak be­slis ’n vol­tyd­se be­roep is. Een mens kan dood­ge­woon nie al­bei han­teer nie. Ons koop se­dert­dien ons melk by ’n uit­ste­ken­de ver­skaf­fer wat sy koeie goed be­han­del.

Ver­der moes ek be­gin dink aan af­tre­de. Ons kon nie lan­ger op die plaas bly nie... dit het te ge­vaar­lik ge­raak. Ons is een­keer erg aan­ge­rand op die plaas, en vier van ons bu­re is dood na­dat hul­le aan­ge­rand is. Maar ons be­sit steeds vir Hi­j­ke. Ek is by­na daag­liks in ge­sprek met die per­so­neel wat ek op­ge­lei het, en my man be­soek die fa­briek een keer per maand.

Sal jy e­nig­ie­mand aan­raai om hul­le eie melk­koei te kry? As jy nie vir ’n koei ’n vei­li­ge, vrien­de­li­ke bly­plek en ge­noeg kos en tyd het nie, moet jy dit eer­der los. Die koei én jy gaan al­bei baie on­ge­luk­kig wees.

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.