Vyf blou Son­dag­mid­dae in ’n ry

Na­we­ke op ’n klein dor­pie is soos ’n ka­lei­do­skoop met ’n mag­dom kleur­splin­ters wat die heel­tyd ver­an­der. Maar as jy aan die ein­de van ’n na­week daar­die ka­lei­do­skoop weg­pak, sien jy ’n plek se wa­re kleu­re, sê An­ne­ma­rie van der Walt.

Weg! Platteland - - So Is Die Lewe - IL­LUS­TRA­SIE DIEK GRO­BLER

Op ’n klein dor­pie waar­heen ste­de­lin­ge so graag oor na­we­ke stroom, ge­beur ie­de­re Son­dag hier teen laat­mid­dag, vroeg­aand ’n snaak­se ding: Die lo­cals k­lim uit hul­le ga­te uit.

’n Mens voel dit aan nog voor­dat die mo­tors in ’n stroom uit die dorp be­gin pad­gee: Dis as­of jou plek lang­saam weer sy ruim­te in jou kop in­neem. Dán, by die hui­se met die oor­groei­de tui­ne en die stoe­pe met die ge­ha­wen­de sit­ban­ke en ge­roes­te fiet­se en ver­sle­te hon­de­hok­ke en vo­ël­tjie­voer­ders wat aan dooie tak­ke hang, gaan die deu­re oop.

Dis da­rem nie as­of die klein­dorp­se in­wo­ners klok­slag om vier­uur die voor- deu­re oop­ruk en aan die ju­bel gaan om­dat die roe­se­moes ver­by is nie. Dis veel eer­der ’n ver­sig­ti­ge be­stek­op­na­me: Blaf die dorps­hon­de nog pa­nie­ke­rig; kom daar nog ’n doef-doef uit die plaas­li­ke kroeg; hoor jy hoe­ge­naamd nog ’n mo­tor wat in laag­ste rat aan­ge­kruie kom, vol in­ky­kers wat jou kat en op­ge­rol­de tuin­slang sien en tot die ver-

bluf­fen­de ge­volg­trek­king kom dat hier reg­ti­ge men­se woon?

Daar is al­tyd die oor­haas­ti­ge en waag­moe­di­ge in­wo­ner wat dit eer­ste op straat waag en sum­mier in­ge­ka­trol word deur ’n ver­by­gan­ger: “Hoe voel dit om hier te woon? Hoe lank woon jy hier? Wat doen jy hier vir ’n le­we? Hoe­veel kos hui­se hier?”

Een ma­nier waar­op ’n mens las­ti­ge vrae kan sy­stap, is om met ’n swart­sak al langs die grond­stra­te te loop en vuil­goed op­tel. Nie­mand vra ’n ge­mors­op­tel­ler eint­lik vrae nie. En vir die op­tel­ler is dit soos om gog­gas uit ’n re­ke­naar te kry: Weg met die pa­pier­tjies van re­stau­rant­pe­per­men­te; weg met die ge­bruik­te ba­ba­doe­ke wat in boom­mik­ke in­ge­druk is; weg met bot­tels en hou­ers wat prop­vol aan­ge­ry kon word, maar leeg ho­pe­loos te veel ba­ga­sie­ruim­te op­neem.

So aan ’t op­ruim loop jy die lo­cals raak wat wind-af hou so­dat geen toe­ris of in­ky­ker hul­le sal na­speur nie.

Ja, dit was be­sig, maar moe­nie dink die men­se kóóp nie. Ja, ge­luk­kig was dit s­ko­le­sport in Wat­se­naam (al­tyd hon­der­de ki­lo­me­ter ver) en ons het die na­week mis­ge­loop – pas eers tuis. Ja, ons het som­mer op ons eie stoep ge­kui­er; ja, ek het ge­hoor van die kroeg­ge­veg Vry­dag­aand; nee, net ge­waag om te gaan groen­te koop by die bak­kie­ver­ko­per maar ver­der g’n siel ge­sien nie. En jy? Ek het Sa­ter­dag­aand in my bed ge­lê en luis­ter na my bu­re se ge­kui­er. Ek kon hul­le speel­lys én hul­le de­bat­te – wat al­tyd ’n dooi­e­punt be­reik voor­dat dit in ’n fa­mi­lie­twis ont­aard – voor­spel. Dis nou die langs­aan­bu­re. Die oor­kant­bu­re kui­er aan die ag­ter­kant van hul­le huis, en so­lank die bui­te­lig­te aan die straat se kant nie tot bin­ne-in my slaap­ka­mer skyn nie, is hul­le op vol­le vaart. Aan die ein­de van daar­die kui­er sal ek ’n wil­de flits­lig teen my ka­mer­mu­re sien bal­jaar en weet oor­kant­buur­vrou stap eers on­der­skei­de­lik die pot­te­bak­ker- en rott­wei­ler-buur­vrou huis toe. Dan sal sy met die te­rug­kom­slag – en in­dien haar man steeds in die deur­ko­syn staan on­der die on­van­pas­te broe­kie­kant wat hul­le ge­ërf het – die bui­te­lig­te aan­sit.

Mis­kien sal die skuins­ag­ter­bu­re ’n mu­siek­aand hou, en dan sal ek die oor­kant-die-spruit­bu­re se stem­me ook daar hoor. Mits “Stair­way to He­a­ven” of “Ca­ra­van” op die sing­lys is, want skuins­ag­ter­buur­man kan dít baie goed pick op die ki­taar, en spruit­buur­vrou, die e­nig­ste een on­der ons wat hier groot­ge­raak het, se s­tem is nommerpas vir daai soort dra­len­de en lae no­te.

Dit al­les is ko­ver­te o­pe­ra­sies ter­wyl die na­week­toe­ris­te in die paar kui­er­plek­ke op die dorp hul­le han­de saam­slaan oor hoe lek­ker hul­le kui­er met ons vreem­de, af­we­si­ge klomp men­se.

In­der­daad ge­beur dit dat die dorps­men­se hul­le oor na­we­ke in die o­pen­ba­re ruim­tes be­vind. Maar meest­al is daar dan ’n bui­ten­ge­wo­ne re­de – iets soos ’n do­de­waak. Die bui­te­stan­ders sal dink hul­le het die hei­li­ge graal van klein­dorp­se mee­le­wing ge­vind, maar hul­le sal ver­keerd wees. Net óns weet hoe­veel soet ny­dig­heid op só ’n le­wenste­rug­skou­ing kan af- en uit­speel, en hoe­veel ve­tes daar en dan be­sleg en op­nuut aan­ge­knoop word.

Selfs op min­der in­tie­me ge­leent­he­de, soos wan­neer ’n paar van ons te­ge­lyk skelm pro­beer wyn koop by die re­stau­rant (“Dis teen die wet en ons is nie ’n don­ner­se off-sa­les nie!” sal die ei­e­naar brom en dit in ’n bruin­pa­pier­sak pak), is daar ’n slu­we s­treep in die lo­cals om in ’n ko­de­taal te ge­sels.

Maak dit af as ’n blo­te geit. Maar as jy die een is wat ná ’n na­week ag­ter­bly en dis jóú plek, is dit an­ders.

Jy ont­hou weer waar­om jy aan­vank­lik die stads­pen­ne uit­ge­trek het, want kyk hoe­veel na­week­gan­gers kyk in met lang oë ter­wyl hul­le sak­re­ke­naar van die hart ver­geefs som­me­tjies maak. Jy weet wat is die kos­te, maar jy weet ook elk­een se som­me werk an­ders. Nie al­mal heg die­self­de waar­de aan tyd en plek nie.

Op ’n Son­dag­mid­dag, as die vuil­goed in die stra­te op­ge­tel is, skram die mees­te van ons een­kant toe. Een ge­sin vaar die ber­ge in, jy weet ’n an­der gaan nou wa­ter­val toe, en nog een mik na die be­ken­de uit­kyk­punt wat ein­de­lik son­der vreem­de voe­te is. Daar’s ook die dorps­dam, steeds oe­wer­vol ná goeie re­ën wat die om­lig­gen­de dor­pe mis­ge­val het. Jy kies self jou plek.

Die mis oor die berg kom in; jy sien net die bui­te­lig­te van die huis waar drie seuns en ’n la­bra­dor woon. Jy skink uit jou skelm bot­tel wyn. En jy luis­ter.

Die ei­e­naar van die hon­de wat ten he­me­le ween, kui­er nou by jou oor­kant­buur­vrou, weet jy. Die deur wat klap in ’n staal­ko­syn, is die een gas­te­huis s’n. Ie­mand lag, en jy ei­en die s­tem en won­der hoe gaan dit se­dert haar kind se siek­te. ’n Kar­deur klap toe, en ’n on­be­ken­de s­tem ver­klaar met ’n sweem van ’n te­qui­la-lis­pel: “Ons kan mô­re ry. Don­ker­vroeg. Dan is ons nog be­tyds vir werk.” Ver­der – en jy weet nie­mand gaan jou som­mer glo nie – hoor jy ie­mand la­kens vou en ’n kas­deur toe­maak en o­lyf­o­lie in ’n pan drup. En jy ruik die was­poei­er, die vars naf­ta­leen­bol­le­tjies, die ge­braai­de spek of vis of uie. Soms ken jy jou eie dorp se men­se as­of uit ’n voor­tyd.

Ag­ter jou, op die teer­pad, her­ken jy ook die ver­by­gaan­de ver­keer: Daar gaan die­self­de mo­tor­fiets huis toe wat jy laat­og­gend hoor in­kom het dorp toe; die per­so­neel­wa vir die bos­bou­ers wat krup­pe­lend tot stil­stand kom tus­sen die ge­lag van al die wag­ten­de saam­ry­ers; ’n hout­lor­rie wat af­rat voor die berg­pas; en daar ie­mand wat jaag as­of die dig­te mis, die wil­de per­de en ons lot men­se wat hier woon, nie traak nie.

Tog is ons im­mer hier. S­kui­fe­lend, be­hoed­saam, in­ge­stel op me­kaar. Maar om dit te be­leef moet jy nie weg­gaan nie. Jy sal moet toe­laat dat die stil­te jou haal. Want deur die week, voor­dat al die na­week­be­soe­kers weer toe­sak, moet jy soms vre­de maak met die ge­voel van vyf blou Son­dag­laat­mid­dae in ’n ry. Op el­ke ge­wo­ne week­dag sit dít nie in elk­een se broek nie.

‘Een ma­nier waar­op ’n mens las­ti­ge vrae kan sy­stap, is om met ’n swart­sak al langs die grond­stra­te te loop en vuil­goed op­tel. Nie­mand vra ’n ge­mors­op­tel­ler eint­lik vrae nie.’

Newspapers in Afrikaans

Newspapers from South Africa

© PressReader. All rights reserved.