“Te­ño ca­se 95 anos e si­go na­mo­ra­da”

LUZ PO­ZO GAR­ZA Aín­da é no­va, aín­da so­rrí e acen­de a luz: «Din que eu era a ne­na máis ale­gre de Vi­vei­ro. To­do o día pu­lan­do!». A súa vi­da é un­ha no­ve­la in­men­sa que rom­pe a cai­xa do tem­po coa mú­si­ca do amor

La Voz de Galicia (A Coruña) - Fugas - - A LUZ DAS NOSAS LETRAS. ENTREVISTA - TEX­TO: ANA ABELENDA

Apor­ta es­tá en­tre­aber­ta, só hai que em­pu­xa­la coa voz. E vén o so­rri­so mu­si­cal de Luz Po­zo Gar­za (Ri­ba­deo, 21 de xu­llo de 1922). As per­soas ale­gres son as máis tris­tes, dí­xo­me un ve­rán. «Si. É así. Co­me­zan­do por Rosalía, que que­dou co­mo un­ha fi­gu­ra vin­cu­la­da á dor e á con­go­xa, pe­ro as súas fi­llas qui­xe­ron re­ba­ter esa tris­tu­ra. Di­cían que no co­tián a súa nai era ale­gre, moi ale­gre, ‘co­mo un ra­yo de sol’». Din que Luz era a ne­na máis ale­gre de Vi­vei­ro. «Pu­lan­do to­do o día! Sa­bes o que é pu­lar? —a pre­gun­ta é un­ha pau­sa—. Vi­vín mo­men­tos moi tris­tes, du­ros, co­mo foi a mor­te do meu ir­mán no 39. A mi­ña vi­da é un­ha no­ve­la chea de xi­ros e com­pli­ca­cións... pe­ro eu non que­ro con­sen­tir­me na tris­tu­ra. Ás ve­ces es­tou cho­ran­do, por al­go que pa­sa e no que non po­do fa­cer na­da... ; e así e to­do, desegui­do pó­ño­me a can­tar. Son hu­ma­na». Hai al­go en Luz que es­tá fó­ra do tem­po. Es­crí­beo ela nun poe­ma de As ar­pas de Iwerd­don (Lin­teo, 2005) que re­for­za un­ha im­pre­sión do es­cri­tor Manuel Rivas que non va­rre­ron os anos: «A be­le­za de Luz non ten ida­de. Sem­pre ga­na tem­po». Ela ten un re­lo­xo en ca­da cuar­to, pe­ro nin ca­so lles fai.

A luz na ca­sa de Luz en­tra po­la fies­tra do sa­lón no que sen­ta a ver os ne­nos ir ao co­le­xio, vén do piano, dos re­tra­tos dos fi­llos da poe­ta de ne­nos, dos ne­tos. Aín­da que o Pa­raí­so des­ha­bi­ta­do de Ma­tu­te voou da me­si­ña de noi­te da poe­ta («re­ga­lei­llo a un­ha ami­ga», con­ta), a ca­sa de Luz é un edén nun pri­mei­ro. De pa­peis, len­zos, co­res e oli­vas ne­gras, un mon­te Ne­ru do­més­ti­co no que tem­pos e pa­la­bras xo­gan á ro­da. Tras a Ro­sa tán­tri­ca na que con­ver­sa con Bor­ges, que a sub­xu­gou con Aleph, pre­pa­ra o Li­bro de Tor, so­bre a li­ña­xe dos Gar­za. «Si­go na pro­cu­ra da his­to­ria da fa­mi­lia», di. Nas mans ten o Höl­der­lin de Ste­fan Zweig,

La lu­cha con­tra el de­mo­nio. «Sem­pre vai co­mi­go. Nos co­ren­ta Zweig era un bes­tse­ller en Eu­ro­pa», re­cor­da. Luz mo­ve as mans en alle­gros e ada­gios, di­ri­xin­do a or­ques­tra da con­ver­sa. Le In­te­li­gen­cia vi­tal, de Jor­di Pi­gem, to­ca o piano, re­dac­ta o pró­lo­go do li­bro Pan­ge lin­gua... («fa­go me­mo­ria da vi­da, aín­da vou po­lo exi­lio») ou co­ci­ña co­li­flor. Ta­mén ten man pa­ra a co­ci­ña? «Non me gus­ta pe­ro se me dá ben. Mi­ra, on­te pre­pa­rei un­ha co­li­flor ao chou. Bo­tei a au­ga ao chou. O tem­po de coc­ción ao chou. O sal ao chou... e que­dou per­fec­ta! », di rin­do co­ma sem­pre. Na poe­sía rom­pe a fer­ver o hu­mor. —A im­pro­vi­sa­ción é crea­ti­va. Sen me­di­das xor­de o acer­to... Co­mo? —Dei­xan­do obrar á na­tu­re­za... —Car­men Blan­co dis­tin­gue na súa obra «un­ha vi­ven­cia sen­sual da co­mu­ñón coa na­tu­re­za». —O pa­raí­so es­tá na te­rra. Eu cha­mo pa­raí­so a to­do o que é fer­mo­so, e to­do o mo­veas flo­res,o amor.as froi­tas)A na­tu­re­zaes­tán fei­tas(as ár­bo­res,a pro­pó­si­to cha­mar­lle pa­ra na­tu­re­za,a no­sa fe­li­ci­da­de.Deus, o que Po­de­mos quei­ra­mos... —Na «Ro­sa se­gun­do tán­tri­ca»as cren­zas­fa­la dis­to.e ideo­lo­xía.Do que te­mo­sé o no­so dian­te maio­re ás pe­ca­do?ve­ces nin ve­mos. Cal —Ig­no­rar iso. Non vi­vi­lo. Non dar as gra­zas ca­da día. Te­mos to­do e non da­mos na­da a cam­bio. E dar a cam­bio é, só, agra­de­ce­lo. E ser fe­li­ces. —Dis­tin­gue en­tre cre­du­li­da­de e fe. E cre, so­bre to­do, no amor. —O co­ra­zón di­ri­xe to­do. É o cen­tro. O sen­ti­men­to es­tá an­tes que o pen­sa­men­to. —Xa me ad­ver­ti­ra que a ra­zón non abon­da pa­ra com­pren­der a vi­da. —A ra­zón é un­ha axu­da pa­ra sos­ter­nos na te­rra. É un­ha axu­da pa­ra mo­ver­se no ele­men­tal po­lo mun­do. —Di­se moi re­li­xio­sa. O seu Deus, que es­tá na flor de lo­to, na Ro­sa, na ca­me­lia, na la­ran­xa aber­ta ao me­dio, mes­mo no apa­ren­te­men­te iner­te, é aber­to, mi­ra ca­ra á Orien­te. Co­mo é? —É un­ha in­te­li­xen­cia guia­da po­lo amor. Eu non me ate­ño a un­ha re­li­xión úni­ca, aten­do a to­das as acep­cións de Deus no mun­do. E son un pou­co ao meu ai­re... Sei que na­da aca­ba, que na­da se des­trúe; to­do se trans­for­ma.

—Den­de «O pa­xa­ro na bo­ca» (1952), tras un­ha con­ver­sa con Manuel Ma­ría, es­cri­biu to­da a obra en ga­le­go. Agás a ele­xía «Sol de Me­dia­no­che», de­di­ca­da a Na­ta­lia. Por que? —Non sei..., saíu así. O cas­te­lán era a lin­gua na que fa­la­ba coa mi­ña ne­ta Na­ta­lia. Sol de Me­dia­no­che non é un li­bro, é ou­tra cou­sa. É di­fe­ren­te a to­do o que es­cri­bín. Un­ha con­ver­sa con Na­ta­lia, que vi­ña a ver­me to­dos os días. —Un­ha ele­xía que é un­ha ce­le­bra­ción da vi­da. Que ou­tros tí­tu­los seus es­co-

O co­ra­zón di­ri­xe. A ra­zón é só un­ha axu­da pa­ra mo­ver­se po­lo mun­do

lle­ría ho­xe en­tre os de­mais? —Con­cer­to de outono, o Có­di­ce Ca­lix­tino, De­ter o día cun­ha flor. Pe­ro cam­bia­ría al­gun­has cou­sas en to­dos... Sem­pre pen­so que o que es­cri­bín po­de­ría ser me­llor. —É con­di­ción do ar­tis­ta, non ser ca­paz de con­for­mar­se, de acou­gar? —Si. Can­do es­cri­bo, no mo­men­to, o dei­xo co­mo es­tá, pe­ro des­pois to­mo dis­tan­cia e son máis ob­xec­ti­va. Pa­sa un tem­po, vol­vo so­bre o poe­ma, léoo co­mo se fo­se un­ha per­soa es­tra­ña e vé­xo­lle de­fec­tos. —Gús­ta­me «Ver­bas de­rra­dei­ras» (1976), que re­co­lle a an­to­lo­xía «Me­mo­ria so­lar». É un­ha ma­ra­bi­lla es­tra­ña e non moi co­ñe­ci­da, non tan­to co­mo o «Có­di­ce» ou «Con­cer­to de Outono». —Úl­ti­mas pa­la­bras. Ver­bas de­rra­dei­ras foi un­ha edición bi­lin­güe. Non ten ar­ti­fi­cios, é un li­bro apa­ren­te­men­te moi sin­xe­lo, me­llor es­cri­to en cas­te­lán que en ga­le­go. Nó­ta­se a in­fluen­cia dos poetas do 27. De Jor­ge Guillén, po­la ver­ti­ca­li­da­de dos poe­mas. Úl­ti­mas pa­la­bras é un li­bro que dei­xa­ría co­mo es­tá. Es­cri­bino no hos­pi­tal, es­ta­ba in­gre­sa­da a cau­sa dun ac­ci­den­te de au­to­mó­bil, soa, Eduar­do e eu aín­da non vi­via­mos xun­tos. Es­cri­bino nun­ha noi­te. Es­cri­biuno o sen­ti­men­to. —A me­llor de­ci­sión en ca­se 95 anos? —A de ser hu­mil­de. Sín­too ho­xe máis que nun­ca. Co­mo po­de­mos pen­sar que uns so­mos máis que ou­tros? —A súa obra é un poe­ma de amor to­tal, es­pe­llo dun­ha vi­da va­len­te, lu­mi­no­sa e in­ten­sa. Hai un Amor na vi­da, po­de un so­bre to­dos os de­mais? —Eduar­do. El fa­le­ceu... no 91... e si­go na­mo­ra­da. Só amei dous ho­mes no sen­ti­do bí­bli­co. Ca­sei moi na­mo­ra­da do meu pri­mei­ro ma­ri­do, Fran­cis­co, que era o meu pro­fe­sor. E que­ría­me moi­to, pe­ro máis co­mo un pai que co­mo un es­po­so. Que­ría pro­te­xer­me de to­do. Sem­pre. —Foi o seu pro­fe­sor de Ma­te­má­ti­cas? —E de Fí­si­ca e Quí­mi­ca. Pe­ro eu xa na­cín xeó­me­tra... [ri­sos] O meu pri­mei­ro ma­ri­do era moi boa per­soa. Re­cor­do que, na­mo­ra­da de Eduar­do, un día lle di­xen: «Me mar­cho con el, que tú no me quie­res». E el: «Que no te quie­ro yo, que no te quie­ro yo...». —Con Eduar­do Mo­rei­ras, o seu se­gun­do ma­ri­do, ta­mén se amou du­ran­te dé­ca­das a tra­vés da poe­sía. —E el era me­llor poe­ta ca min. Eduar­do nun­ca se­guiu os ca­mi­ños tri­lla­dos da literatura. As car­tas que lle es­cri­biu Alei­xan­dre son a xoia do meu le­ga­do. —Non es­que­ce á nai; a súa nai é ubi­cua na ca­sa. No sa­lón es­tá ata tres ve­ces, en tres re­tra­tos. Ollan­do sen tem­po. —Bo­to moi­tí­si­mo en fal­ta á mi­ña nai, ca­da día. Non se vai. E ca­da noi­te, aín­da que se­xan as tres ou as ca­tro da ma­ñá, dá o mes­mo... non te­ño ho­ras, pó­ño­lle o ca­rru­sel mu­si­cal. A ela gus­tá­ban­lle moi­to os xo­gue­tes me­cá­ni­cos. —Non era igual a re­la­ción co pai... —Non. El era máis dis­tan­te co­mi­go. Ri­fá­ba­me moi­to. É que eu de­bía de ser moi tras­te, eu non sei... [ri­sos] —Un fe­de­llo que lle cor­ta­ba as man­gas as cha­que­tas máis xus­ti­ñas? —... Si. É que eran un­has cha­que­tas ma­ri­ñei­ras que ti­ñan as man­gas moi cin­gui­das. Eu cor­tá­baas pa­ra mo­ver­me. —E amo­lar ao pai... —A pa­la­bra do meu pai era «in­me­dia­ta­men­te». «Lu­ci­ta, ven in­me­dia­ta­men­te». «Si, pa­pá, ya voy». Mi­ña nai non, era to­do o con­tra­rio. E era a que man­da­ba na ca­sa, por­que sa­bía man­dar. Sen ser im­po­si­to­ra. Os ne­nos apren­den do amor. —«O neno me­dra e so­ña por en­ri­ba do tem­po», es­cri­be nun poe­ma. Que te­ñen que po­den aca­dar no pe­queno, no pró­xi­mo, o trans­cen­den­te?

FO­TO: MARCOS MÍGUEZ

Newspapers in Spanish

Newspapers from Spain

© PressReader. All rights reserved.