O lu­xo cul­tu­ral da No­sa Te­rra

UNHA OLLA­DA DIS­TIN­TA DE CA­SA­RES CO­MO O MÁIS ESTETICISTA DOS NO­SOS ES­CRI­TO­RES, O QUE ME­NOS CONCIBIU A LITERATURA CO­MO UNHA FE­RRA­MEN­TA PA­RA CICELAR MI­TOS PO­LÍ­TI­COS

La Voz de Galicia (Ferrol) - Especial1 - - Letras Galegas - Xo­sé Luís Ba­rrei­ro Ri­vas

En 1968, cando che­gou ás mi­ñas mans o pri­mei­ro exem­plar de Ven­to fe­ri­do (1967), o poe­ta que do­mi­na­ba as ve­la­das li­te­ra­rias da Uni­ver­si­da­de Com­plu­ten­se era Ga­briel Ce­la­ya, que, ade­mais de atra­ve­sar un in­tre de gran­de éxi­to edi­to­rial, acababa de ver in­ter­pre­ta­da na RTF a ce­le­bé­rri­ma mu­si­ca­li­za­ción de La poe­sía es un ar­ma car­ga­da de fu­tu­ro, que fi­xe­ra Paco Ibá­ñez. Con unha que­ren­za pos­ta aquí e ou­tra alá, te­ño que re­co­ñe­cer que o que en­tón me fas­ci­na­ba eran os ver­sos que pre­lu­dia­ban a in­mi­nen­te aper­tu­ra do tra­mo fi­nal da tran­si­ción de­mo­crá­ti­ca: «Poe­sía pa­ra el po­bre, poe­sía ne­ce­sa­ria / co­mo el pan de ca­da día…»; «Por­que vi­vi­mos a gol­pes, por­que ape­nas si nos de­jan / de­cir que so­mos quien so­mos…».

Os que da­que­la era­mos es­tu­dan­tes, aín­da te­mos gra­va­dos na me­mo­ria os ver­sos máis ex­pre­si­vos da Poe­sía-he­rra

mien­ta que soa­ban a con­sig­na. E por iso po­de di­cir­se que o ver­so máis co­ñe­ci­do de Ce­la­ya «Mal­di­go la poe­sía con­ce­bi­da co­mo un lu­jo / cul­tu­ral por los neu­tra­les»- foi elevado por aque­la xe­ra­ción á ex­cel­sa ca­te­go­ría dun ca­non es­té­ti­co que pe­nei­rou con ri­gor, du­ran­te moi­to tem­po, as no­sas lec­tu­ras poé­ti­cas. Pa­ra rom­per aque­la ca­dea, tres dé­ca­das más tar­de, ti­ven que ler ou­tra vez, e moi­tas ve­ces, aos ex­cel­sos poe­tas es­pa­ñois —Man­ri­que, Gar­ci­la­so, Ro­dri­go Ca­ro, Juan del En­ci­na, Juan de la Cruz, Ge­rar­do Die­go, León Fe­li­pe, Ru­bén Da­río, Gar­cía Lor­ca— que, so­bre a fal­sa dis­xun­ti­va en­tre a fe­rra­men­ta e o lu­xo es­té­ti­co, op­ta­ron por es­te úl­ti­mo; ou que su­bli­man­do a súa poe­sía coa com­pli­ci­da­de do lec­tor, con­ver­te­ron o lu­xo es­té­ti­co na in­ape­la­ble fe­rra­men­ta dun úni­co cos­mos cul­tu­ral que ope­ra to­das as iden­ti­da­des, to­das as tra­di­cións e to­dos os cam­bios trans­cen­den­tes.

Só des­pois pui­den re­tor­nar a Ca­sa­res, a quen con­si­de­ro —con xus­ti­za ou sen ela— o máis esteticista dos no­sos es­cri­to­res, o que me­nos concibiu a literatura co­mo unha fe­rra­men­ta pa­ra cicelar mi­tos po­lí­ti­cos, o que máis tem­po de­di­cou a su­bli­mar a ta­lla mi­nu­cio­sa, ca­se pla­te­res­ca, de cou­sas e fei­tos in­trans­cen­den­tes. E iso, que fai ago­ra co­ren­ta anos era pa­ra min a gran ei­va do es­cri­tor Car­los Ca­sa­res, pa­ré­ce­me ago­ra o seu va­lor máis uni­ver­sal, ou o bál­sa­mo mi­la­grei­ro que vai fa­cer que a súa obra per­du­re cando to­dos os mi­tos e re­fe­ren­tes des­ta era tec­no­lo­xi­ca­men­te

hard e cul­tu­ral­men­te soft se­xan subs­ti­tuí­dos por unha on­da his­tó­ri­ca de lon­xi­tu­de dis­tin­ta. Des­pois de mi­le­nios de his­to­ria xa de­be­ria­mos sa­ber que, aín­da que no cur­to pra­zo e na pers­pec­ti­va re­du­ci­da sem­pre trun­fan a poe­sía fe­rra­men­ta, o pe­rio­dis­mo de trin­chei­ra, a can­ción protesta, a literatura de com­pro­mi­so, a re­tó­ri­ca que mo­bi­li­za e a mú­si­ca fron­tei­ri- za —de épo­ca, de cul­tu­ra ou de te­rri­to­rio—, o pou­so que se asen­ta nas xe­ra­cións su­ce­si­vas sem­pre é to­do o con­tra­rio: a lí­ri­ca, o vi­ta­lis­mo, a pai­xón, a es­pi­ri­tua­li­da­de, o co­tián, os mi­tos e os sím­bo­los. E na­da de­be­ría es­tra­ñar­nos esta di­fe­ren­te fei­tu­ra do cur­to e do lon­go pra­zo, se ti­vé­se­mos en con­ta, e acei­ta­ra­mos de ver­da­de, que a vi­da ten moi pou­co de loi­ta e de afou­te­za, e moi­to de pla­ci­dez e so­cia­bi­li­da­de, ou que as pai­sa­xes ca­se nunca fo­ron ta­lla­das po­las gran­des tre­boa­das, se­nón por ven­tos tran­qui­los e or­ba­llos miú­dos. Por es­tas ra­zóns, re­for­za­das sen dú­bi­da po­lo pa­so inexo­ra­ble do meu tem­po persoal, pen­so que Ga­li­cia co­mo país, e o ga­le­go co­mo lin­gua, ve­ñen so­bra­dos de literatura-fe­rra­men­ta e moi es­ca­sos de literatura se­rea, es­té­ti­ca e vi­ta­lis­ta. E a tan­ta ve­lo­ci­da­de co­rren ago­ra as no­vas xe­ra­cións, que te­ño a im­pre­sión de que a se­lec­ción es­pon­tá­nea dos no­vos ga­le­gos vai re­la­ti­vi­zar to­da a literatura de con­sig­nas que nós te­mos en­xer­ga­do, pa­ra pro­cu­rar a súa orien­ta­ción e a súa iden­ti­da­de na­que­les mes­mos ren­glóns que de­nan­tes de­va­la­ba­mos por fe­bles e in­trans­cen­den­tes. Por iso ce­le­bra­mos es­te Día das Le­tras Ga­le­gas de 2017, acer­ta­da­men­te de­di­ca­do a Car­los Ca­sa­res, coa fir­me sen­sa­ción de que aquel dos gran­des es­cri­to­res que me­nos tra­ba­llou a literatura-fe­rra­men­ta foi o que mais adian­tou a es­cul­pir a esen­cia e a iden­ti­da­de ga­le­ga; e que aquel que no cur­to es­pa­zo da no­sa re­fre­ga persoal nos pa­re­ce­ra máis in­ti­mis­ta e me­nos com­pro­me­ti­do, é ago­ra o que máis pe­ga­da dei­xa e o que me­llor iden­ti­fi­ca a no­sa idea do que so­mos e ca­ra on­de imos. Por­que Car­los Ca­sa­res xa é un clá­si­co, alleo a mo­das e es­ti­los, e vai ca­mi­ño de ser in­mor­tal e ne­ce­sa­rio.

Ca­sa­res xa é un clá­si­co, alleo a mo­das e es­ti­los, e vai ca­mi­ño de ser in­mor­tal e ne­ce­sa­rio

Anos 50. Ca­sa­res ga­ña o seu pri­mei­ro pre­mio li­te­ra­rio.

Newspapers in Spanish

Newspapers from Spain

© PressReader. All rights reserved.