«Car­los Ca­sa­res po­día es­cri­bir bai­xo cal­que­ra cir­cuns­tan­cia»

A VI­DA, CO­MA UN CON­TO. O INS­TIN­TO LI­TE­RA­RIO DE CAR­LOS CA­SA­RES LEVÁBAO A EN­FO­CAR CA­DA SU­CE­SO, PE­QUENO OU GRAN­DE, DEN­DE O PUN­TO DE VIS­TA DO ES­CRI­TOR DE RA­ZA QUE ERA. AGO­RA AN­TÓN RI­VEI­RO COE­LLO RE­LA­TA A SÚA BIO­GRA­FÍA CON ESE MES­MO ES­PÍ­RI­TO

La Voz de Galicia (Ferrol) - Especial1 - - Letras Galegas - tex­to Xesús Fra­ga

An­tón Ri­vei­ro Coe­llo (Xin­zo de Li­mia, 1964) é o au­tor de Car­los Ca­sa­res. O neno que que­ría

xo­gar co mun­do, o li­bro que La Voz ofre­ce­rá es­te mér­co­res. Unha bio­gra­fía na que pri­ma a na­rra­ción e que se le co­mo un con­to. «Car­los afon­dou na vi­da dou­tros es­cri­to­res aten­den­do ao fei­to na­rra­ti­vo e eu, a xei­to de ho­me­na­xe, qui­xen fa­cer o mes­mo, or­de­nan­do a súa vi­da e a súa obra dun­ha ma­nei­ra cro­no­ló­xi­ca e no­ve­la­da. Non sa­be­ría fa­ce­lo dou­tra ma­nei­ra. A na­rra­ti­va ta­mén cons­trúe sig­ni­fi­ca­dos ne­se in­tere­se po­lo par­ti­cu­lar. A tra­vés do miú­do, do de­ta­lle, pó­den­se ex­pre­sar pen­sa­men­tos pro­fun­dos e ache­gar un pun­to de com­pren­sión so­bre a vi­da dun­ha per­soa», di o au­tor.

—Que re­tos ofre­cía unha bio­gra­fía dun per­so­na­xe fa­le­ci­do hai re­la­ti­va­men­te pou­co e que ta­mén era unha fi­gu­ra pú­bli­ca?

—A sen­sa­ción de ver­ti­xe foi gran­de den­de un prin­ci­pio. Era co­mo an­dar por un cam­po mi­na­do, por­que Car­los era unha per­soa moi que­ri­da e ad­mi­ra­da por to­dos, e en­trar na vi­da dun­ha das fi­gu­ras máis im­por­tan­tes da no­sa cul­tu­ra, sem­pre ten un aquel de in­tru­sión, aín­da que se­xas ami­go, li­miao e ca­se da fa­mi­lia. Fi­nal­men­te, es­tes me­ses con Car­los axu­dá­ron­me a com­pren­der to­do o va­lor da súa obra e da súa vi­da. E agar­do que esa per­cep­ción a poi­da tras­la­dar a quen lea o li­bro.

—A bio­gra­fía de Ca­sa­res po­de to­mar­se co­mo re­su­mo dun­ha xe­ra­ción: in­fan­cia no fran­quis­mo, des­cu­bri­men­to e loi­ta po­las li­ber­da­des, con­so­li­da­ción da de­mo­cra­cia?

—Si, pe­ro Car­los ne­sa xe­ra­ción tivo un pa­pel destacado. Es­ti­vo sem­pre na dian­te­ira dos gran­des mo­men­tos e deu a ca­ra e asu­miu res­pon­sa­bi­li­da­des que non eran tan doa­das.

—Di que o pai era unha per­soa de bon­da­de, sentido co­mún e diá­lo­go. Ata que pun­to a fa­mi­lia e o en­torno con­di­cio­nou os tra­zos da per­so­na­li­da­de de Ca­sa­res?

—A fa­mi­lia é unha pai­sa­xe psi­co­ló­xi­ca que nos acom­pa­ña sem­pre. To­do ese mun­do cle­ri­cal da par­te da nai in­fluíu de for­ma de­ci­si­va na vi­da e na obra de Car­los, on­de se po­de apal­par cer­ta fi­de­li­da­de a un fon­do sen­ti­men­to re­li­xio­so. A nai, que ti­ña un ca­rác­ter máis es­tri­to, de­beu de dei­xar un pou­so de fir­me­za na per­so­na­li­da­de de Car­los, así co­mo cer­ta ten­den­cia á me­lan­co­lía. O pai le­gou­lle a bon­da­de, a iro­nía, o pra­cer po­las cou­sas miú­das e ese es­cep­ti­cis­mo cheo de re­tran­ca, xun­to a unha enor­me sen­sa­tez e a to­le­ran­cia. E do avó Her­mi­nio her­dou o pra­cer po­la na­rra­ción miú­da, po­las pa­la­bras len­tas, po­la con­cre­ción do evi­den­te, po­la or­de do acon­te­ci­do e a ex­po­si­ción gra­dual dos de­ta­lles.

—Vos­te­de ta­mén co­ñe­ce o Ou­ren­se e o Xin­zo de­sa épo­ca. Que su­pu­xo in­ves­ti­gar so­bre eses lu­ga­res e tem­pos?

—En reali­da­de, con Car­los hai unha dis­tan­cia tem­po­ral de vin­te e tres anos. As súas pai­sa­xes da in­fan­cia, on­de es­tán moi­tas das cla­ves da súa obra, non son as mi­ñas se­nón as dos meus pais. Con to­do, foi fan­tás­ti­co re­cons­truír un tem­po a tra­vés da literatura de Car­los e das con­ver­sas dos seus ami­gos. Esa foi a par­te máis emo­cio­nan­te, in­ten­tar ato­par as coor­de­na­das fí­si­cas da súa na­rra­ti­va re­co­rren­do á me­mo­ria em­pres­ta­da. Cons­truí­lo nos ou­tros axu­dou­me a en­ten­der moi­tas das súas tei­mas e al­gun­ha que ou­tra som­bra.

—Co­mo in­fluíu en Ca­sa­res a ex­pe­rien­cia de Sue­cia a tra­vés da súa mu­ller?

—A pre­sen­za de Kris­ti­na foi fun­da­men­tal en Car­los. Abriu­lle os ollos en moi­tos as­pec­tos, so­bre to­do, cando ela deu en lle fa­lar de Sue­cia e da so­cial­de­mo­cra­cia que go­ber­na­ba o país, com­pa­rán­doo to­do coa di­ta­du­ra as­fi­xian­te que se vi­vía aquí. En Sue­cia Car­los fi­cou fas­ci­na­do po­la cortesía da xen­te, po­lo ur­ba­nis­mo, po­la li­ber­da­de, por ese ni­vel avan­za­do de be­nes­tar que xa arrin­ca­ra en 1931, lo­go de que a so­cial­de­mo- cra­cia ga­ña­se as elec­cións por vez pri­mei­ra.

—Co­mo se com­pa­xi­nan o Ca­sa­res es­cri­tor e o po­lí­ti­co e xestor? Son as dúas ca­ras da mes­ma moe­da?

—Coi­do que Car­los sa­bía se­pa­rar moi ben os dous cam­pos, aín­da que un lle co­mía o tem­po do ou­tro. Con to­do, a súa in­ten­sa ac­ti­vi­da­de pú­bli­ca, em­pre­sa­rial e ins­ti­tu­cio­nal, non lle fa­cía perder a pers­pec­ti­va do es­cri­tor, que era o que real­men­te lle im­por­ta­ba. El po­día es­cri­bir en cal­que­ra par­te e bai­xo cal­que­ra cir­cuns­tan­cia. Era un es­cri­tor am­bu­lan­te que gus­ta­ba de ex­pre­sar pu­bli­ca­men­te cer­ta nu­ga­lla, pe­ro que, no fon­do, era un home dis­ci­pli­na­do que sem­pre es­ta­ba a tra­ba­llar. Ás ve­ces fá­go­me a pre­gun­ta de que te­ría pa­sa­do se Car­los non es­ti­ve­se in­vo­lu­cra­do en tan­tos cargos e pro­xec­tos. Tal­vez ga­ña­ria­mos me­dia du­cia de li­bros máis pa­ra a literatura ga­le­ga, pe­ro non me ca­be dú­bi­da de que a no­sa cul­tu­ra se­ría moi­to máis po­bre por­que Car­los em­pres­tou a súa fi­gu­ra pa­ra a súa ins­ti­tu­cio­na­li­za­ción.

—Que des­ta­ca­ría da súa obra?

Ten al­gun­ha fa­vo­ri­ta e que lu­gar ocu­pan os seus ar­ti­gos de «Á mar­xe» ne­se re­tra­to?

—Car­los é un es­cri­tor ver­sá­til. Na súa literatura son cru­ciais a trans­pa­ren­cia, a de­pu­ra­ción, o hu­mor e ese xei­to mag­ní­fi­co de tras­la­dar a fres­cu­ra e a es­pon­ta­nei­da­de da ora­li­da­de ao re­la­to cul­to, sen que a pro­sa per­da a na­tu­ra­li­da­de nin a at­mos­fe­ra co­lo­quial. Foi quen de ves­tir o rea­lis­mo coas téc­ni­cas máis anova­do­ras do sécu­lo XX. Non re­sul­ta doa­do fa­cer a es­co­lla dun­ha soa obra, pe­ro que­do con Os es­cu­ros so­ños de Clío, ese fei­xe de re­la­tos nos que en­re­da coa His­to­ria e ofre­ce a fer­mo­su­ra dun­has pá­xi­nas nas que es­tá a iro­nía e esa fi­nu­ra pre­me­di­ta­da que tan­to dis­tin­guen a Car­los, tei­mu­do na von­ta­de de nos aga­sa­llar cun­ha pro­sa lim­pa, pos­ta ao ser­vi­zo dun en­xe­ño e dun­ha ima­xi­na­ción raia­na co me­llor Cun­quei­ro. Con res­pec­to ao seus ar­ti­gos de Á mar­xe, arrí­mo­me á opi­nión de Frei­xa­nes cando di que son a súa no­ve­la aber­ta. Re­sul­ta in­cri­ble co­mo un es­cri­tor, me­ti­do en tan­tas cou­sas, puido man­ter esa sor­te de tensión dia­ria, ese pul­so coa crea­ción, con­ver­ten­do as cou­sas máis sim­ples da vi­da en per­fec­tos mi­cro­rre­la­tos, en tex­tos que amo­san o la­do hu­mano das per­soas e que, gra­zas a unha mes­tu­ra de iro­nía e ten­ru­ra, sem­pre abren en nós un so­rri­so.

—El ta­mén foi edi­tor dal­gúns dos seus li­bros. Co­mo era esa fa­ce­ta súa?

—Car­los deu­lle unha vol­ta á edi­to­rial, que se vol­veu máis pro­fe­sio­nal, so­bre to­do pa­ra os es­cri­to­res. Eu che­guei en 1999 da man de A

quin­ta de Sa­ler, que fo­ra fi­na­lis­ta no To­rren­te Ba­lles­ter. Car­los in­tere­sá­ra­se po­la no­ve­la e man­da­ra a Pedro Blan­co Llano pa­ra que eu lle dei­xa­se un exem­plar do bo­rra­dor. Car­los sei­ca o leu nunha fin de se­ma­na e tei­mou pa­ra que eu fi­cha­se por Ga­la­xia. Con­ven­ceu­me axi­ña e, a par­tir de en­tón, non só me pre­sen­tou esta no­ve­la se­nón al­gun­ha máis co­mo

As ru­las de Ba­ku­nin. E, co­mo era home xe­ne­ro­so, sem­pre fa­la­ba de min e dos meus li­bros con pa­la­bras gran­des.

—E co­mo era na dis­tan­cia cur­ta, nas con­ver­sas?

—Es­ti­ven con el me­dia du­cia de ve­ces. A ver­da­de é que era un es­pec­tácu­lo com­par­tir esas con­ver­sas con el, que non pa­ra­ba de con­tar his­to­rias reais ou in­ven­ta­das, tan­to ti­ña, por­que o fa­cía con tal en­ga­do que, xa po­días mo­rrer co sono, que non mar­cha­bas pa­ra a ca­ma se el non o fa­cía. Sa­bía ali­men­tar o lu­me da súa con­ver­sa cor­dial coas súas pau­sas es­tra­té­xi­cas, cos lon­gos si­len­cios, co­ma se es­ti­ve­se or­de­nan­do as pa­la­bras e as anéc­do­tas que man­ti­ñan a tensión até o re­ma­te cul­mi­nan­te. Era un mes­tre e un gran se­du­tor. Nunha oca­sión que nos con­vi­dou a Biei­to Igle­sias e a min pa­ra asis­tir­mos aos en­con­tros anuais que se fan en Ve­ri­nes, oco­rreu un im­pre­vis­to de úl­ti­ma ho­ra e Car­los non puido acom­pa­ñar­nos. Cando che­ga­mos a Ve­ri­nes sen el, a de­silu­sión po­la súa au­sen­cia foi tal que Víc­tor Gar­cía de la Con­cha, da­que­la presidente da Real Aca­de­mia Es­pa­ño­la, pu­xo es­cu­sas pa­ra aban­do­nar as xor­na­das, e foi cou­sa sa­bi­da que mar­chou por­que non es­ta­ba Car­los. E nas noi­tes que pa­sa­mos alí, de­bu­llan­do os es­cu­ros ca­rrei­ros da literatura, a fal­ta de Car­los fí­xo­se no­to­ria.

«Era un es­pec­tácu­lo com­par­tir con­ver­sas con el, que non pa­ra­ba de con­tar his­to­rias reais ou in­ven­ta­das»

ÁL­VA­RO BALLESTEROS

Car­los Ca­sa­res e An­tón Ri­vei­ro Coe­llo, re­tra­ta­dos en San­tia­go no 2001, na pre­sen­ta­ción dun li­bro de Ri­vei­ro Coe­llo pu­bli­ca­do por Ga­la­xia, que di­ri­xía en­tón Ca­sa­res.

Newspapers in Spanish

Newspapers from Spain

© PressReader. All rights reserved.