O bo mes­tre que en­si­na a ler é o que com­par­te as lec­tu­ras

La Voz de Galicia (A Coruña) - La Voz de la Escuela - - PORTADA - > Juan Jo­sé La­ge Fer­nán­dez www.dic­cio­na­rio­lij.es

Apren­der a go­zar dos li­bros non é al­go que se poi­da im­po­ñer, se­nón que hai que acom­pa­ñar aos mo­zos nun­ha aven­tu­ra que ten moi­to de ex­pe­rien­cia úni­ca

Can­do o au­tor fran­cés Al­bert Camus (1913-1960) re­ci­biu o pre­mio No­bel de Li­te­ra­tu­ra en 1957, apro­vei­tou a oca­sión pa­ra ren­der un­ha sin­xe­la ho­me­na­xe ao que fo­ra o seu mes­tre, o se­ñor Ger­main, máis ou me­nos con es­tas pa­la­bras: «Sen vos­te­de, sen a man afec­tuo­sa que ten­deu ao neno po­bre que era eu, sen o seu en­sino non te­ría acae­ci­do na­da dis­to. [...] E co­rro­bo­rar­lle que os seus es­for­zos, o seu tra­ba­llo e o co­ra­zón xe­ne­ro­so que vos­te­de pu­xo ni­so con­ti­núan sem­pre vi­vos nun dos seus pe­que­nos es­co­la­res, que, a pe­sar dos anos, non dei­xou de ser un alumno agra­de­ci­do». Po­de afir­mar­se que hai dous ám­bi­tos pa­ra for­mar lec­to­res: a fa­mi­lia e a es­co­la. E o pa­pel da es­co­la, me­llor, o do mes­tre, é un dos fun­da­men­tais. Nas súas me­mo­rias, moi­tos in­te­lec­tuais, do mes­mo xei­to que Camus, re­co­ñe­cen o im­por­tan­te la­bor que moi­tos de­les exer­ce­ron no es­per­tar das súas pai­xóns lec­to­ras.

Mi­guel de Una­muno, na súa obra Con­tra is­to e aqui­lo, di res­pec­to dis­to o seguinte: «E es­te no­me de mes­tre non im­pli­ca na­da de pe­tu­lan­cia, se­nón que é, po­la con­tra, o máis sin­xe­lo e o máis hu­mil­de, po­den­do á vez che­gar a ser o máis su­bli­me. Mes­tre é o que en­si­na as pri­mei­ras le­tras e nin el in­ven­to­unas nin pa­ra trans­mi­tir o seu en­sino fai fal­ta nin un­ha in­te­li­xen­cia po­de­ro­sa nin me­nos co­ñe­ce­men­tos ex­tra­or­di­na­rios. Pe­ro po­de en­si­nar a ler con tal es­pí­ri­to e pon­do ni­so tan­ta al­ma e tan­to amor que che­gue a ver­da­dei­ra su­bli­mi­da­de de ma­xis­te­rio o en­sino das pri­mei­ras le­tras». Ta­mén trae as lem­bran­zas da súa mes­tra Ga­briel Gar­cía Már­quez: «Un dos meus se­res ines­que­ci­bles é a mes­tra que me en­si­nou a ler. Era un­ha ra­pa­ri­ga be­la e sa­bía que non pre­ten­día sa­ber máis do que po­día. Foi ela a que nos lía en cla­se os pri­mei­ros poe­mas que me po­dre­ce­ron o mio­lo pa­ra sem­pre. Re­cor­do coa mes­ma gra­ti­tu­de ao pro­fe­sor de li­te­ra­tu­ra de ba­cha­re­la­to, un ho­me mo­des­to e pru­den­te que nos le­va­ba po­lo la­bi­rin­to dos bos li­bros sen in­ter­pre­ta­cións re­bus­ca­das».

Sen es­que­cer que o ter­mo mes­tre pro­ce­de do la­tín ma­gis­ter, ‘de gran mé­ri­to en­tre os da súa cla­se’, re­co­lle­mos a con­ti­nua­ción seis bre­ves con­se­llos pa­ra que os do­cen­tes im­pli­ca­dos no fo­men­to da lec­tu­ra, os que quei­ran ser bos mes­tres de lec­tu­ras, te­ñan en con­ta.

A mo­ti­va­ción. Se acep­ta­mos o prin­ci­pio de que non na­ce­mos non lec­to­res, se­nón que nos fa­ce­mos non lec­to­res ou, o que é o mes­mo, que to­do lec­tor in­ci­pien­te ne­ce­si­ta de de­ter­mi­na­dos es­tí­mu­los pa­ra che­gar a ser lec­tor, de­be­mos acep­tar así mes­mo que os mo­zos, moi sus­cep­ti­bles por ou­tra ban­da a cal­que­ra ac­ti­vi­da­de dinamizadora, non len por­que non se lles mo­ti­va e es­ti­mu­la ade­cua­da­men­te e que a ani­ma­ción ou mo­ti­va­ción é un pro­ce­so pre­vio a to­do ac­to di­dác­ti­co. «To­dos os ne­nos na­cen co don in­na­to da cu­rio­si­da­de, que se non se ex­ci­ta se des­va­ne­ce», di­cía Char­les Dic­kens. En re­su­mo: sem­pre hai un li­bro pa­ra un lec­tor, o ca­so é ato­par o li­bro ade­cua­do no mo­men­to pre­ci­so: «A lec­tu­ra é ex­pe­rien­cia can­do con­flúen o tex­to ade­cua­do, o mo­men­to ade­cua­do e a sen­si­bi­li­da­de ade­cua­da. [...] Hai que dar­lles a chei­rar que de­trás de ca­da li­bro hai un­ha or­xía de pra­cer», en­si­na Daniel Pen­nac.

A narración. Aín­da que é cer­to que non hai un­ha ac­ti­vi­da­de de­ci­si­va, de­be­mos ter en con­ta que «o amor á lec­tu­ra de­pen­de da tra­di­ción oral» (Pen­nac), o que que­re di­cir que a narración oral se con­ver­te nun­ha es­tra­te­xia ani­ma­do­ra fun­da­men­tal, da­do que pa­ra o re­cep­tor su­pón ser oín­te e lec­tor ao mes­mo tem­po, ou se­xa, im­pli­ca in­ci­ta­ción e re­fle­xión a par­tes iguais. To­da narración im­pli­ca que os xes­tos de ten­ru­ra e as in­fle­xións da voz mes­tú­ran­se coas pa­la­bras —pa­ra que un­ha narración se efec­ti­va de­be ser afec­ti­va— e por iso os mes­tres «de­be­ria­mos ser máis con­tis­tas que con­ta­bles». «So­mos o Ho­mo sa­piens por­que fo­mos o Ho­mo na­rrans », di Jo­sé Ma­ría Me­rino. O poe­ta Jo­sé Hie­rro con­ta­ba res­pec­to di­so que hai xen­te á que, o di­cir­lle que le­ran un poe­ma, ao aca­bar din non en­ten­de­lo. «Pe­ro se llo les ti, gús­ta­lles. É un­ha cues­tión de pri­mei­ro en­sino», con­cluía.

A for­ma­ción. «O en­tu­sias­mo dun pro­fe­sor trans­vá­sa­se aos alum­nos sen o me­nor es­for­zo», di­cía o au­tor Car­los Mur­ciano. Só po­de mo­ti­var quen es­tea mo­ti­va­do, só po­de ani­mar quen es­tea ani­ma­do, só po­de trans­mi­tir amor por un­ha dis­ci­pli­na quen a cul­ti­ve e do­mi­ne. O bo mes­tre de lec­tu­ra «non é o que im­pón a lec­tu­ra, se­nón o que a com­par­te».

A ilu­sión. Un­ha re­cei­ta bá­si­ca: nun­ca de­silu­sio­na­los con di­fi­cul­ta­des que non se­xan ca­pa­ces de su­pe­rar, nun­ca im­por­lles un li­bro ou un­ha ac­ti­vi­da­de que non es­tean á súa al­tu­ra, que os poi­da des­mo­ti­var. Máis va­le pe­car por de­fec­to que por ex­ce­so. E ter en con­ta que no pro­ce­so lec­tor, no ca­mi­ño que con­du­ce ca­ra á lec­tu­ra, adoi­ta ha­ber sal­tos atrás ou re­gre­sións, así co­mo pe­río­dos bran­cos ou de le­tar­go e eta­pas de re­lec­tu­ras. Non obs­tan­te o de­van­di­to, de­be ter­se en con­ta que un li­bro de­be ir sem­pre un pou­co por dian­te do lec­tor, axu­dar­lle a cre­cer, da­do que «os ne­nos es­tán pa­ra cre­cer, non pa­ra que­dar en Pe­ter Pan» (C. S. Le­wis).

A im­po­si­ción. «O ver­bo ler non so­por­ta o im­pe­ra­ti­vo», ob­ser­va Pen­nac. Ler e es­pe­rar. Non pe­dir na­da a cam­bio. «A gra­tui­da­de de­be ser a úni­ca moe­da da ar­te», nin re­com­pen­sas nin cas­ti­gos. O au­tor e pe­da­go­go ita­liano Gian­ni Ro­da­ri dei­xou di­to: «Do mes­mo xei­to que non se po­de or­de­nar a un­ha ár­bo­re que flo­re­za se non é na súa es­ta­ción, tam­pou­co se po­de ob­ter na­da dos ne­nos po­la rúa an­cha da obri­ga­ción. Un­ha téc­ni­ca pó­de­se apren­der con pes­co­za­das: así, a téc­ni­ca da lec­tu­ra. Pe­ro o amor po­la lec­tu­ra non é un­ha téc­ni­ca e con pes­co­za­das, reais ou fic­ti­cias, non se apren­de». ¿Que pen­sa­rían os do­cen­tes se as au­to­ri­da­des edu­ca­ti­vas lles im­pu­xe­sen a obri­ga­ción de ler de­ter­mi­na­dos tex­tos e a súa co­rres­pon­den­te fi­cha ava­lia­ti­va a cam­bio de de­ter­mi­na­dos emo­lu­men­tos?

A li­ber­da­de. Non exis­te na­da que non se lle poi­da con­tar a un neno, to­do de­pen­de de co­mo llo con­tes. Só hai que ter en con­ta que os ne­nos e mo­zos len, po­la súa fal­ta de ex­pe­rien­cia, de di­fe­ren­te xei­to a co­mo len os adul­tos e que lles gus­ta e pre­fi­ren o irre­ve­ren­te, sub­ver­si­vo e ico­no­clas­ta. «On­de un adul­to ve a ca­be­za dun ogro cor­ta­da un neno só ve que a his­to­ria che­gou á súa fin» (S. Cash­dan). E res­pec­te­mos sem­pre o seu rit­mo, os seus gus­tos e a súa épo­ca. «Non po­de­mos pe­dir aos ne­nos de hoxe, que pre­fi­ran un pa­sa­do que non é o seu», su­xe­ría Ro­da­ri.

JO­SE MA­NUEL CA­SAL

«A lec­tu­ra é ex­pe­rien­cia can­do con­flúen o tex­to ade­cua­do, o mo­men­to ade­cua­do e a sen­si­bi­li­da­de ade­cua­da», di­cía Pen­nac

Newspapers in Spanish

Newspapers from Spain

© PressReader. All rights reserved.