A Ga­li­cia de Valle-In­clán

La Voz de Galicia (A Coruña) - Fugas - - [ LETRAS ] - CAR­LOS G. REI­GO­SA

Qui­zais foi Rafael Dies­te un dos pri­mei­ros que, nun ar­ti­go de 1937, reivin­di­cou sen com­ple­xos o con­ti­do ga­le­go da lin­gua de Valle-In­clán, mor­to en Santiago de Com­pos­te­la a co­me­zos do 1936. «Ca­da lin­gua con­tén o pa­sa­do da súa xen­te», es­cri­biu Dies­te, pa­ra en­ga­dir que «na éti­ca gár­dan­se as nor­mas da es­té­ti­ca», é di­cir, ta­mén das for­mu­la­cións idio­má­ti­cas das cos­mo­vi­sións. Así, se con­si­de­ra­mos a «his­to­ri­ci­da­de da pa­la­bra», non ca­be dis­cu­tir un­ha das súas cer­tei­ras con­clu­sións: «As pa­la­bras eran his­to­ria pu­ra pa­ra Valle-In­clán». E re­fe­ría­se, cla­ro es­tá, ás vo­ces ga­le­gas do seu val do Sal­nés, que o fo­ron en­chen­do de vi­sións pro­pias, en­xe­bres, ar­cai­cas, inocen­tes…

«Can­do mi­res a túa ima­xe, evo­ca a túa som­bra de neno. O que sa­be do pa­sa­do, sa­be do por­vir», ase­gu­ra­ba Dies­te, se­gu­ro de que Valle in­cor­po­ra­ra o pa­sa­do po­lo seu sa­ber dun­ha ne­ne­za vi­vi­da no «tem­po dos an­ti­gos». Por iso di­cía que «Valle-In­clán ti­ña mil anos» e que, can­do es­cri­bía, im­po­ñía­se a me­mo­ria do au­sen­te, pa­ra dar­lle a má­xi­ma pre­sen­za ás fi­gu­ras da lem­bran­za. Dies­te non ti­ña dú­bi­das de que no Sal­nés re­pou­sa­ba «a im­per­tur­ba­ble vir­xin­da­de do sa­ber pri­mei­ro» do au­tor das Co­me­dias Bárbaras e os es­per­pen­tos.

«¡Pe­ro non es­cri­bía en ga­le­go!», in­sis­tían al­gúns pai­sa­nos ex­pre­san­do así un­ha ob­vie­da­de. Por­que Valle-In­clán, que ti­vo di­fi­cul­ta­des pa­ra es­pa­ño­li­zar a súa ex­pre­sión, foi ao ca­bo un gran re­no­va­dor do cas­te­lán. Is­to non se dis­cu­te. Pe­ro se nos ache­ga­mos á súa obra, des­cu­bri­mos o seu cer­ne ga­le­go. Nun­ha au­to­crí­ti­ca que pu­bli­cou en 1924, po­de­mos ler: «Qui­xen re­no­var o que ten de ga­lai­ca a len­da de Don Juan, que eu di­vi­do en tres tem­pos: im­pie­da­de, ma­to­ne­ría e mu­lle­res. Es­te das mu­lle­res é o úl­ti­mo, o se­vi­llano, a nos­tal­xia do mou­ro sen ha­rén. O ma­tón pi­ca­xo­so é o es­tre­me­ño, ga­lo de fron­tei­ra. O im­pío é o ga­le­go, o ori­xi­na­rio». Mais a im­pie­da­de ga­le­ga non ne­ga nin­gún dog­ma, non des­cre, por­que to­do su­ce­de nun país inocen­te e ar­cai­co, pri­mi­xe­nio.

Se olla­mos Di­vi­nas Pa­la­bras, te­mos a me­di­da dun­ha in­tem­po­ra­li­da­de im­po­si­ble de acou­tar, pe­ro que sa­be­mos si­tuar no no­so pa­sa­do. Por­que sa­be­mos que es­tá ne­sa li­ña que vén da ori­xe dos tem­pos e que se de­tén un in­tre pa­ra amo­sar­nos a al­ma dun lu­gar que axi­ña re­co­ñe­ce­mos co­mo no­so. Un pa­sa­do ta­mén in­ter­na­cio­nal, co­mo se de­mos­trou nas múl­ti­ples pos­tas en es­ce­na des­ta obra en to­do o mun­do.

Newspapers in Spanish

Newspapers from Spain

© PressReader. All rights reserved.