Gha­da­mes in Li­bië

Times of Suriname - - CULTUUR -

Gha­da­mes of Gha­da­mis is een oa­se­stad in het wes­ten van Li­bië. De stad ligt grof­weg 550 km ten zuid­wes­ten van Tri­po­li, vlak bij de grens met Al­ge­rije en Tu­ne­sië. De oa­se heeft een be­vol­king van on­ge­veer 7.000 in­wo­ners, voor­na­me­lijk Ber­bers. Het om­muur­de his­to­ri­sche ge­deel­te van de stad be­hoort tot de We­rel­derf­goed­lijst van de Unes­co. Elk van de ze­ven clans die oor­spron­ke­lijk in de stad woon­den, had zijn ei­gen dis­trict, met ie­der een ei­gen pu­blie­ke ont­moe­tings­plaats waar fes­ti­vals wer­den ge­hou­den.

De eer­ste mel­ding van Gha­da­mes da­teert uit de Ro­mein­se pe­ri­o­de toen de ne­der­zet­ting be­kend­stond als Cy­da­mus. In de 1ste eeuw v.Chr., in de re­geer­pe­ri­o­de van kei­zer Au­gus­tus, viel de Ro­mein­se pro­con­sul Lu­ci­us Cor­ne­li­us Bal­bus Cy­da­mus aan. Een per­ma­nent Ro­meins gar­ni­zoen werd ge­ka­zer­neerd in de re­geer­pe­ri­o­de van Sep­ti­mi­us Se­ve­rus, die mo­ge­lijk de ne­der­zet­ting be­zocht rond 202 n. Chr. De Ro­mei­nen trok­ken zich te­rug uit het ge­bied naar aan­lei­ding van de Cri­sis van de der­de eeuw. Hui­zen in Gha­da­mes zijn ge­maakt van boom­stam­men (palm­bo­men), kalk­steen en aan­ge­stamp­te aar­de. Door de wit­te kleur bie­den ze goe­de be­schut­ting te­gen de woes­tijn­hit­te. Tij­dens de 6de eeuw na Chris­tus leef­de er een bis­schop in de oa­se, na­dat de be­vol­king be­keerd was tot het chris­ten­dom door mis­si­o­na­ris­sen van het By­zan­tijn­se Rijk.

In de 7de eeuw werd Gha­da­mes ge­re­geerd door is­la­mi­ti­sche Ara­bie­ren. De be­vol­king be­keer­de zich snel tot de is­lam. Van­af die pe­ri­o­de speel­de Gha­da­mes een be­lang­rij­ke rol in de Trans­Sa­ha­ra han­del tot die han­del door mo­der­ni­se­ring en ko­lo­ni­a­lis­me stil viel in de 19de eeuw. In de ja­ren 70 van de twin­tig­ste eeuw bouw­de de over­heid nieu­we hui­zen bui­ten de ou­de stad. Mer­k­waar­dig ge­noeg ver­hui­zen ech­ter veel in­wo­ners in de zo­mer vaak te­rug naar de ou­de stad, om­dat de ge­bou­wen daar be­te­re be­scher­ming bie­den te­gen de woes­tijn­hit­te. De ety­mo­lo­gie van de naam Gha­da­mes is nauw ver­bon­den met zijn ge­schie­de­nis. Een the­o­rie over de oor­sprong van de naam is dat die ont­ leend is aan de Ti­da­men­si, een Ber­ber­stam uit de Fez­zan re­gio. Daar­na zou de naam Ti­da­men­si ver­bas­terd zijn door de Ro­mei­nen tot Cy­da­mus, dat la­ter door de Ara­bie­ren weer ver­bas­terd werd tot Gha­da­mes.

Een al­ter­na­tie­ve the­o­rie die om­armd wordt door de lo­ka­le be­vol­king sug­ge­reert dat de naam af­kom­stig is van de Ara­bi­sche woor­den ‘Gha­da’ (lunch) en ‘ams’ (gis­te­ren). Die woor­den wor­den dan sa­men­ge­voegd tot ‘lunch [van] gis­te­ren’. Vol­gens lo­ka­le ver­tel­lin­gen liet een groep die bij de oa­se ge­kam­peerd had, zijn spul­len ach­ter. Toen een be­dien­de de vol­gen­de dag te­rug­ging naar de kam­peer­plaats om de spul­len op te ha­len, ont­dek­te zijn paard de cen­tra­le bron van de oa­se. Of er een kern van waar­heid in de­ze le­gen­de schuilt, is on­be­kend. De ou­de stad, sinds 1986 een lo­ca­tie be­ho­rend tot We­rel­derf­goed van de Unes­co, raak­te tij­dens de ja­ren 90 ont­volkt, wat tot ge­volg had dat veel ge­bou­wen het ri­si­co lie­pen om in te stor­ten door een ge­brek aan on­der­houd.

Newspapers in Dutch

Newspapers from Suriname

© PressReader. All rights reserved.