‘ทบทวนโรคหลอดเลือดสมอง’ ตอนที่ 2

Daily News Thailand - - สาธารณสุข -

การรักษาโรคหลอดเลือดสมองชนิด ขาดเลือดจากการอุดตัน/ตีบของหลอด เลือดแบบเฉียบพลัน

1. ในระยะ 3 ชั่วโมงแรก ถ้าผู้ป่วย มาพบแพทย์ ภายใน 3 ชม. แรกนับจากเริ่ม เกิดอาการและสามารถทำาการตรวจวินิจฉัยได้ ทันใน 3 ชั่วโมงนับจากเริ่มมีอาการ ในระยะนี้เนื้อสมองที่ขาด เลือดยังไม่ตายทั้งหมด แพทย์สามารถให้ยาละลายลิ่มเลือด (Thrombolytic drug) ทางหลอดเลือดดำาเพื่อสลายลิ่มเลือดที่อุด ตันหลอดเลือดสมองอยู่ เพื่อหวังว่าเมื่อก้อนเลือดละลายแล้วเลือด จะสามารถกลับมาเลี้ยงสมองบางส่วนที่ยังไม่ตายและสมองฟื้นกลับ มาได้ โดยแพทย์จะเป็นผู้พิจารณาว่ามีข้อห้ามในการให้ยาหรือไม่ และ ให้ข้อมูลที่ชัดเจนเรื่องความเสี่ยง ข้อดี ข้อเสีย และตัดสินใจร่วมกัน กับญาติและผู้ป่วย

ยาละลายลิ่มเลือดมีข้อเสีย คือ ทำาให้เลือดหยุดช้า เกิด อันตรายได้ถ้ามีจุดเลือดออกในร่างกาย ไม่สามารถให้กับผู้ป่วยได้ทุก ราย แพทย์ที่มีความชำานาญในการให้ยาจะเป็นผู้พิจารณาให้ผู้ป่วยเป็น ราย ๆ ไป การให้ยาฉีดครั้งเดียวได้ผลดีประมาณ 30% แต่อาจจะมี เลือดออกในสมองได้ 7% และมีโอกาสเสียชีวิตจากยาได้ 3% ของ จำานวนผู้ป่วยที่ได้ยา เมื่อเทียบกับผู้ป่วยที่ไม่ได้รับยา

ดังนั้นผู้ป่วยที่มีอาการน่าสงสัยว่าจะเป็นหลอดเลือดสมอง ตีบ/อุดตัน ควรรีบมา รพ.เพื่อพบแพทย์ทันที ไม่ควรรอดูอาการเอง ที่บ้าน จนสายเกินกว่าที่แพทย์ จะให้ยานี้ได้ ซึ่งเป็นการเสียโอกาสดี ไปอย่างน่าเสียดาย

2. หลังระยะ3 ชั่วโมงแรก ผู้ป่วยกลุ่มนี้เนื้อสมองที่ขาดเลือด จะตายทั้งหมดหรือเกือบทั้งหมด การเปิดหลอดเลือดด้วยยาละลาย ลิ่มเลือดไม่สามารถช่วยทำาให้เนื้อสมองฟื้นตัว แต่อาจทำาให้มีโอกาส เลือดออกในสมองเพิ่มขึ้น จึงห้ามใช้ยาละลายลิ่มเลือดในผู้ป่วย กลุ่มนี้ ยาที่ใช้รักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้เป็นยาต้านเกล็ดเลือด ยาป้อง กันเลือดแข็งตัว ยาลดความดันเลือด ยาบำารุงเซลล์ในสมอง (Neuroprotective และ Neurotropic drugs) การรักษาอย่างอื่น เช่น การทำาให้เลือดใสขึ้น การลดอุณหภูมิของร่างกาย การให้ออกซิเจน

3. การรักษาด้วยการผ่าตัด เมื่อสมองขาดเลือดไปเลี้ยงจะ เกิดการบวม ซึ่งพบได้ตั้งแต่ 12 ชั่วโมงแรกจนถึงวันที่ 3-5 หลังจาก นั้นจะค่อย ๆ ยุบบวมลง ในที่สุดจะกลายเป็นแผลเป็น

ผู้ป่วยที่มีหลอดเลือดอุดตันหรือตีบขนาดใหญ่ สมองจะบวม มากจนไปกดเบียดสมองส่วนอื่น ที่สำาคัญ คือ การเบียดกดก้านสมอง จะทำาให้ผู้ป่วยซึมลง ต่อมาจะหมดสติ โคม่า หยุดหายใจและหัวใจ หยุดเต้น ทำาให้เสียชีวิตในที่สุด

การผ่าตัดโดยการตัดเปิดกะโหลกศีรษะ เพื่อให้มีพื้นที่ สำาหรับสมองที่บวมลดภาวการณ์เบียดกดสมองส่วนที่ดีและก้านสมอง ช่วยทำาให้อัตราเสียชีวิตของผู้ป่วยลดลง โดยต้องทำาการผ่าตัดภายใน 48 ชั่วโมงหลังมีอาการ แต่ก็ไม่สามารถทำาได้ทุกรายอยู่ในดุลพินิจของ แพทย์ชำานาญการด้วย การรักษาโรคเลือดออกในเนื้อสมอง hemorrhage หรือ ICH)

การรักษาโรคเลือด ออกในเนื้อสมอง ขึ้นอยู่กับ ตำาแหน่งและขนาดของก้อน เลือดที่ออกมา โดยมีหลัก การ ดังนี้

- การป้องกันไม่ให้ เลือดออกเพิ่ม

- การให้ยาลดความ ดันในกะโหลกศีรษะและลดสมองบวม

- การผ่าตัด เมื่อก้อนเลือดมีขนาดใหญ่ และผู้ป่วยซึมกว่า ปกติ (Intracranial

วิธีการผ่าตัดขึ้นอยู่กับความชำานาญของแพทย์ เครื่องมือ ระยะ เวลาที่มีเลือดออกและตำาแหน่งของก้อนเลือด

การรักษาโรคเลือดออกที่ผิวสมอง (Subarachnoid hemorrhage หรือ SAH)

เลือดออกที่ผิวสมอง เกิดจากหลอดเลือด ใหญ่โป่งพอง เกิดการปริหรือแตก เมื่อเลือดออก จะกระจายไปตามผิวสมอง ทำาให้ผู้ป่วยปวดศีรษะ มาก อาเจียน ซึมลงและหมดสติ ถ้าเลือดออกมาก อาจทำาให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ หลักการรักษา ดังนี้ - การป้องกันไม่ให้เลือดออกเพิ่ม - การให้ยาลดความดันในกะโหลกศีรษะ - การตรวจหาตำาแหน่งเลือดออก โดยการฉีดสารทึบแสงเข้าหลอดเลือดในสมอง (Cerebral angiography) เมื่อพบว่ามีหลอดเลือดสมองโป่งพอง มีการรักษา 2 1. การผ่าตัด 1.1 การหนีบคอของหลอดเลือดที่โป่งพอง 1.2 การใส่ขดลวดเล็ก ๆ ข้างในหลอดเลือดที่โป่งพอง เพื่อ ให้เกิดการยุบตัวของจุดที่มีการโป่งพองนั้น ๆ ทำาให้ไม่เกิดการแตก/ ปริของหลอดเลือด

1.3 การใส่ท่อระบายน้ำาหล่อเลี้ยงสมอง กรณีที่โพรงน้ำาใน สมองโตขึ้นจนไปกดเนื้อสมอง

2. การให้ยาและสารน้ำาทางหลอดเลือดดำา เพื่อป้องกันและ รักษาการหดตัวของหลอดเลือดที่ผิวสมอง (Cerebro Vascular spasm) การเข้ารับการรักษา/ดูแลในหอผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง(Stroke unit หรือ Stroke ward)

หอผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองมี 2 แบบ คือ วิธี

1. หอผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะฉับพลัน สำาหรับผู้ ป่วยระยะ 7 วันแรกของโรคมักมีลักษณะคล้ายไอซียู มีพยาบาลดูแล อย่างใกล้ชิด

2. หอผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะฟื้นฟู ที่มีอาการคงที่หรือมีอาการมามากกว่า 7 วัน

การดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ ที่มีความชำานาญในหอผู้ป่วยที่จัดไว้เฉพาะผู้ป่วยโรคหลอดเลือด สมอง พยาบาลมีความเชี่ยวชาญ สามารถลดอัตราการตายและความ พิการของผู้ป่วย ลดเวลาการอยู่ในโรงพยาบาล

ทีมสหสาขาวิชาชีพ ที่ดูแลผู้ป่วยประกอบด้วย ประสาท แพทย์ ประสาทศัลยศาสตร์ รังสีแพทย์ แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู จิตแพทย์ เภสัชกร พยาบาล นักกายภาพบำาบัด นักกิจกรรมบำาบัด นักอรรถบำาบัด นักจิตวิทยา การดูแลรักษาผู้ป่วยต้องมีแนวทางการ รักษาที่ได้มาตรฐานเดียวกัน มีการกำาหนดแผนการรักษาที่แน่นอน ไว้ล่วงหน้า และมีคำาสั่งการรักษา การส่งตรวจต่าง ๆ ที่เตรียมไว้ พร้อมแล้ว

ข้อมูลจาก คณะแพทย์โรงพยาบาลพญาไท 2 และคู่มือการ ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง / http://www.phyathai.com สำาหรับผู้ป่วย

Newspapers in Thai

Newspapers from Thailand

© PressReader. All rights reserved.