Cıvık Mantar

Beyni ve sinir sistemi olmayan cıvık mantar ( Physarum polycephalum), labirent çözüyor; kentlerin, ülkelerin raylı ulaşım yollarının ve otoban ağlarının benzerlerini haritalara işleyebiliyor.

Atlas - - İçİndekİler -

Cıvık mantarları ( Physarum polycephalum) ormanlık alanda çürüyen yaprakların, kütüklerin üstünde görebilirsiniz. Bu organizmalar ilişkin son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar akıllara durgunluk veriyor. Binlerce hücre çekirdeğinden oluşan büyük bir hücre halini alabilen bu sarı renkli cıvık mantar, yaklaşık bir metrekarelik bir alanı kaplayıp saatte beş santimetreye varabilen hızla hareket edebiliyor.

Ritmik kasılıp gevşeme hareketleriyle ilerliyor, ama her parçasının hızı besin, ışık, sıcaklık gibi etkenlere göre değişiyor. Mesela, besin maddesine temas eden kısım daha hızlı kasılıp gevşeyerek genişliyor; ışık gibi itici bir etkene maruz kalan kısım ise küçülüyor.

Yakın bir geçmişte, Japonya’nın Hokkaido Üniversitesi’nden Doçent Toshiyuki Nakagaki ve ekibi, beyni ve sinir sistemi olmayan cıvık mantarın labirentte iki nokta arasındaki en kısa yolu bulabildiğini göstermişti. Nakagaki’nin araştırma ekibinden Dr. Atsushi Tero’nun 2010 yılında ünlü Science dergisinde yayımlanan araştırması da çok ses getirdi. Bu araştırma için, Tokyo’nun çevresindeki otuz altı şehir merkezinin harita üstündeki konumlarına yulaf yerleştirildi. Tokyo’nun haritadaki yerinde bulunan cıvık mantar, yulaf kümelerinin arasında dallanmaya başladı. Zaman içinde, bazı dalları kalınlaştı, şekil değiştirdi; bazı dalları kayboldu. Yirmi altı saat sonunda ortaya çıkan görüntü bilim insanlarını şaşkına çevirdi. Bu, Tokyo’nun raylı sistem ağının neredeyse tıpa tıp aynısıydı.

Bu arada şunu da belirtelim, cıvık mantar parlak ışıktan kaçınıyor. Bu özelliğinden faydalanan Dr. Tero dağlar, göller gibi engel oluşturucu alanların haritadaki yerlerini aydınlatarak cıvık mantarın buralardan “yol geçirmesini” önledi. Tero ve meslektaşları Science dergisinde yayımlanan makalelerinde, “cıvık mantarın farklı yerlerdeki besin kaynaklarının arasında etkin bir şekilde bağlantı kurduğunu, toplam yol uzunluğunu düşük tuttuğunu” belirtiyorlar.

Cıvık mantar, başka ülkelerin haritalarında da denendi. Queen’s Üniversitesi’nden Prof. Selim Akl ve West England Ünivesitesi’nden Prof. Andrew Adamatzky’nin araştırması için Kanada’nın önemli şehir merkezlerinin haritadaki yerlerine yulaf yerleştirildi. Deneylerin sonucunda, Physarum’un oluşturduğu “yollar” ile Kanada şehirlerini birbirine bağlayan otoban sistemi arasında büyük benzerlik olduğu görüldü. Ancak Physarum Amerika haritasında denendiğinde, başlıca şehirler arasındaki yollarda bazı önemli farklılıklar oluştu; bunun da Amerika’nın otoban sisteminin daha iyi bir şekilde tasarlanabileceğine işaret ettiği belirtiliyor. Prof. Andrew Adamatzky, “eğer bazı ülkeler otobanlarını baştan tasarlayacak olsa, onlara cıvık mantarın yollarını takip etmelerini tavsiye ederdim” diyor.

Bilim insanlarının çalışmaları beyni, nöronları bulunmayan cıvık mantarın deneyimlerle öğrendiğini de gösterdi.

Fransız araştırmacıların, Nisan 2016’da Proceedings of the Royal Society B’de yayımlanan deneyleri de çok ilginç sonuçlar ortaya koydu. Deneylerde cıvık mantarların besine ulaşabilmeleri için üstüne kahve serpilmiş bir köprüyü aşmaları gerekiyordu. (Kahve onlara zarar vermiyor ama, kahveden hoşlanmıyorlar). Physarumlar önceleri köprüyü aşmada yavaş davrandılar ama, zaman geçtikçe hızlandılar. Öyle ki, altı gün sonra köprülerine kahve serpilmemiş kontrol grubundaki Physarumlar kadar hızlıydılar. Araştıma grubundan Dr. Audrey Dussutour, “çoğu insan bir hücrenin öğrenmesinin imkânsız olduğunu düşünüyordu, biz bunu iki binden fazla cıvık mantarla denedik, bu tesadüf olamaz” diyor. Dussutour’un araştırma grubunun Aralık ayında yayımlanan yeni çalışması da, kahveden kaçınmamayı öğrenmiş cıvık mantarların bu “bilgiyi” birleşme yoluyla başka bir Physarum’a aktarabildiğini gösteriyor

Prof. Andrew Adamatzky, “eğer bazı ülkeler otobanlarını baştan tasarlayacak olsa, onlara cıvık mantarın yollarını takip etmelerini tavsiye ederdim. diyor.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.