Sessiz kanatlar

Gecenin içinde sessizce kanat çırpan, muhteşem duyulara sahip amansız avcılardır onlar. Gizemli doğalarıyla insanı hem ürkütür, hem hayranlık uyandırırlar. Türkiye’de küçük boylu ishakkuşundan kanat açıklığı iki metreye yaklaşan puhuya dek toplam 10 bayku

Atlas - - İçİndekİler - YAZI: KÂZIM ÇAPACI / FOTOĞRAFLAR: TRAKUŞ*

Gizemli doğalarıyla insanı hem ürkütür, hem hayranlık uyandırırlar. Türkiye’de küçük boylu ishakkuşundan puhuya dek toplam 10 baykuş türü yaşıyor.

Kuşlar sınıfının gece yırtıcıları alt takımında yer alan baykuşlar, Antarktika dışında tüm kıtalarda bulunur.

Güçlü gagaları ve pençeleri, sessiz uçuşları, olağanüstü görme ve işitme duyularıyla muhteşem avcılardır onlar. Antarktika dışında tüm kıtalara yayılmış şaşırtıcı ve becerikli kanatlılardır. Kuşlar sınıfının gece yırtıcıları alt takımında yer alırlar, karanlık çoğu için güvenli bir sığınaktır. Bütün bu özellikleriyle insanların da her zaman ilgisini çekmiş, tüm kültürlerde kendilerine yer edinmişlerdir. Kimi zaman uğursuzluğun, kimi zaman bilgeliğin simgesi sayılmışlardır. Onlar, doğanın gizemli kanatları baykuşlar…

Baykuşlar Türkiye’de 10 türle temsil ediliyor: Peçeli baykuş, kır baykuşu, puhu, ishakkuşu, çizgili ishakkuşu, alaca baykuş, paçalı baykuş, kukumav, balık baykuşu ve kulaklı orman baykuşu.

Baykuşların en küçüğü, Türkiye’de bulunmayan, sadece 12 santimetre boyundaki pigme baykuş ( Glaucidium minutissimum), en büyüğü ise 70 santimetre boyundaki puhu ( Bubo bubo). Türkiye’nin en küçük baykuşu ise 21 santimetrelik boyuyla kukumav ( Athene noctua).

Büyük ve yuvarlak başları, kocaman gözleriyle hemen fark edilir baykuşlar. Keskin gagaları aşağı doğru eğimlidir. Dişiler sıklıkla erkeklerden yüzde 25 daha büyüktür. Oldukça hafif ve güçlü bir iskelete sahip baykuşların büyük kemiklerinin çoğunun içinin boş olması, vücut ağırlığının da az olmasını sağlar.

Boynunu kaplayan tüyler nedeniyle baykuşun boynu neredeyse yok gibi görünür. Oysa boyun omurlarının sayısı insandakinin tam iki katıdır; insanda yedi, baykuşta 14 boyun omuru vardır. Baykuşlar yaygın inanışın aksine boyunlarını tam olarak arkaya çeviremeseler de, sağa ve sola toplam 270 derece hareket ettirebilirler. Bu hareket insanda 120-140 derecedir.

Baykuşlarda büyük ve düz göğüs kemiğine, büyük ve güçlü uçuş kasları bağlanır. Uzun kanat kemiklerine sahiptirler ve kanat yüzeyi geniştir. Avlarını taşırken bile zahmetsizce havalanır ve uçarlar. Ayak kemikleri (tarso-metatarslar) görece kısa ve güçlüdür. Bu pençeler sayesinde avlarını kolayca öldürür ve taşırlar. Diğer yırtıcı kuşlarda olduğu gibi pençelerinde mandal benzeri bir kilit mekanizması bulunur. Bu mekanizma sayesinde kas kasılmasına gerek duymadan avlarını kolayca tutarlar.

KARANLIKTA GÖRMEK

Gece avlandıkları için baykuşların görme yetenekleri çok gelişmiştir. Gözlerinde, gece görmeyi sağlayan çubuk hücreleri fazla sayıda ve sıktır. Gece avlanan diğer hayvanlara benzer şekilde baykuşların gece renkli görmeye ihtiyacı yoktur. Bu nedenle koni hücreleri az sayıdadır. Baykuşun gece görüşü insanınkinden 10 kat daha nettir.

Baykuşların gözleri, kafanın ön kısmında yer alır ve bu sayede net bir binoküler görüşe sahiptirler, (binoküler görüş, bir nesneyi aynı anda iki gözle beraber görmektir). İnsanlar da benzer şekilde binoküler görürler. Bu görüş, üç boyutlu (yükseklik, genişlik ve derinlik) görme sağlar ve bu sayede baykuş av sırasında mesafeleri insana benzer şekilde algılar, hedefin yerini isabetle saptar. Baykuşun görme alanı 110 derece, binoküler görme alanı 70 derecedir. Bu görüş net, ama dar açılı bir görüştür. Görme alanındaki darlık, başlarının neredeyse tama yakın (270 derece) arkaya dönebilmesiyle telafi edilir. İnsanın görme alanı 180 derece, binoküler görme alanı 140 derecedir. Ağaçkakanın görme alanı ise 360 derecedir, ancak bunun sadece 10 derecesi binokülerdir.

Baykuşların gözleri oldukça büyüktür. Bazı türlerde vücut ağırlığının yüzde beş kadarını oluşturur, insan gözleri benzer orana sahip olsaydı, kocaman birer portakal kadar olurdu…

Baykuş gözleri, insan gözünün aksiye, göz yuvalarında hareketli değildir. Gözler, sklerotik halkalar tarafından kafatasına sabitlenmişlerdir. Bu nedenle bir nesneyi izlemek için gözlerini hareket ettiremez, başlarını çevirmek zorunda kalırlar; yani sadece önlerine bakabilirler. Baykuşların çoğu gece aktif olduğundan gözleri ışık toplama ve işleme konusunda çok gelişmiştir.

Gece avlandıkları için baykuşların görme yetenekleri çok gelişmiştir. Gece görüşleri insanınkinden 10 kat nettir.

YAVUZ ERYAVUZ Türkiye’nin Anonim Kuşları - www. trakus.org

Kır baykuşu ( Asio flammeus), kanat açıklığı bir metreye yaklaşabilen, ağır ve etkileyici uçuşuyla dikkat çeken bir tür.

KADİR DABAK

Kukumav ( Athene noctua) genelde gece aktif, ama gün içinde de kendini gösterebiliyor. Onlara sıklıkla ağaçların dallarında, direklerde, ahırların çatılarında, ya da taş ve toprak yığınları üzerinde dimdik otururken rastlayabilirsiniz.

MURAT ÇUHADAROĞLU ÖMER FURTUN

Peçeli baykuş ( Tyto

alba), Adana’da özgürce kanat çırpıyor. Gece araba yolculuklarında farın aydınlığında “üzerimizden bir baykuş” geçti diyorsanız işte o muhtemelen peçeli baykuştur. Ama bu alışkanlığı hayatına mal olabilir (sağda). Türkiye’deki nadir türlerden biri olan çizgili ishakkuşunun ( Otus

brucei) sadece üç ilde kaydı var. Şanlıurfa’nın Birecik ilçesindeki koloni bu nedenle çok değerli (karşı sayfada).

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.