Keskin manevraların sırrı

Verimlilik, hız ve dayanıklılığıyla bilinen ton balığının, iri cüssesine rağmen müthiş manevralar yaparak avlanabilmesinin ve insanın kalbini durduran sıcaklık değişimlerinde onun kalbinin çalışmasının sırrı ortaya çıktı.

Atlas - - İçİndekİler -

Denizlerin en hızlı ve kıvrak balıklarından biri olan ton balığının, ya da diğer adıyla orkinosun keskin dönüşlerinin sırrı keşfedildi: Basınçlı hidrolik yüzgeç sistemi! Stanford Üniversitesi’nden araştırmacıların Temmuz ayında ünlü akademik dergi Science’ta yayımlanan çalışmaları, ton balığının olağanüstü manevra yeteneğinin ardındaki mekanizmalardan birini ortaya çıkardı.

Mavi kanat tonbalığını inceleyen bilim insanları, ikinci sırt yüzgeci ve karın yüzgecinin diplerinde içleri sıvı dolu odacıklar tespit etti. Araştırmalar, bu esrarengiz odacıkların biyolojik hidrolik sisteminin bir parçası olduğunu gösteriyor. Araştırmalara göre, küçük kaslar odacıkların içine, oradan da yüzgeçlerdeki kanallara lenf sıvısı pompalıyor ve yüzgeçlerin duruşunu değiştiriyor. Yakın çekim video ile yapılan gözlemler, yüzgeçlerin avlanma sırasında daha dikleştiğini gösterdi. Bu şekilde, ton balıklarının hız azaltmadan keskin dönüşler yapabildikleri belirtiliyor.

Ton balıklarının, çok hızlı yüzerken gövdelerindeki oyuklara girebilen yüzgeçleri gibi birçok ilginç özellikleri var. Ton balığı, balıklar dünyasında eşine pek rastlanmayan bir özelliğe de sahip: Sıcakkanlı! Soğuk sularda dolaşırken bile vücut sıcaklığı deniz suyu sıcaklığının çok üstünde olabiliyor. Mesela mavi kanat ton balığının vücut sıcaklığı deniz suyundan yirmi derece daha sıcak olabiliyor. Sıcak kaslar daha hızlı kasılıyor, daha çok güç üretiyor. Birbirinin içine geçmiş toplardamar ve atardamarlardan oluşan bir ağ (rete mirabile), ton balığının vücut sıcaklığının bedeninde kalmasını sağlıyor. Uzun yıllardan beri ton balıklarını araştıran Stanford Üniversitesi’nden deniz biyoloğu Prof. Barbara Block, “tamamen bizim gibi değiller, bizim kalbimiz her zaman sıcak. Solungaçlara yakın olan tonbalığının kalbi soğuk olabiliyor” diyor ve mavi kanat ton balığına ilişkin araştırmalarında, kalbin soğukta çalışma kapasitesinin sıra dışı olduğunu anladıklarını dile getiriyor.

İngiltere’nin Manchester Üniversitesi’nden Dr. Holly Shiels ise, soğuk derinlere daldıklarında ton balıklarının kalp sıcaklıklarının dakikalar içinde 15 dereceye düşebildiğini belirtiyor. Ton balıkları sıcaklık değişimlerine toleranslı kalpleri sayesinde

yüzey sularından derinlere rahatça gidip gelebiliyor. Aynı üniversiteden bilim insanlarının Prof. Block ile birlikte yürüttükleri, sonuçları Proceedings of the Royal

Society B’de yayımlanan araştırmaları, mavi kanat ton balıklarının insanın kalbini durduran sıcaklık değişimlerinde nasıl çalışmaya devam ettiğini gösterdi. Buna göre, sıcaklık değişimine bağlı olarak kalp atışının değişmesi (soğudukça yavaşlıyor, yüzeye çıktıkça hızlanıyor) ve dalışta salınan adrenalin, kalp hücrelerinin elektriksel aktivitesini değiştirip kalbin çalışması için gerekli kalsiyum döngüsünün devamını sağlıyor. Dr. Shiels şöyle söylüyor: “Biz böyle bir sıcaklık değişimine maruz kalsaydık, kalsiyum döngümüz bozulur, kalp atışımız dururdu ve ölürdük.”

Araştırmalar, ton balığının yüzgeçlerinin dibindeki esrarengiz odacıkların, biyolojik bir hidrolik sistemin parçası olduğunu gösterdi.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.