Sektörlerin 115 yıllık müthiş evrimi

Capital (Turkey) - - ŞİRKET DOKTORU -

çinde bulunduğumuz dönemde yaşanan gelişmeleri anlamak ve geleceğe yönelik sağlıklı tahminler yapmak için geçmişteki “sektörel geçişleri” iyi okumak gerektiğine inanırım. Ulaştırma işinin, posta arabacısı işletmeciliğinden demiryollarına, gemi işletmeciliğinden havayollarına evrimleşmesine, bütün evrelere iyi bakmakta yarar var. Böylece sektörlerin nereden gelip nereye gittiğini, gelecekte nerelere evrilebileceğini görmek daha kolay olabilir.

London Business School’dan Elroy Dimson, Paul Marsh ve Mike Staunton, “Industries: Their Rise and Fall” adlı çalışmalarında bu konuyu başarılıyla ele alıyor.

İngiltere ve ABD’de borsada işlem gören şirketleri 1900 ve 2015 için karşılaştıran araştırmacılar, lokomotif sektörlerden piyasa getirilerine kadar çeşitli alanlarda önemli sonuçlara ulaşıyor. Bunlardan sektörlerdeki değişimi öne çıkaran mesajlara dikkat çekmek istedim. Bu verilerle 115 yılda lokomotif şirket ve sektörleri ve dramatik değişiklikleri anlamak da mümkün: 1900’lü yılların başında demiryolları şirketleri egemendi. İngiltere’de borsadaki şirketlerin yüzde 50’sini, ABD’de ise yüzde 63’ünü bu sektörün şirketleri oluşturuyordu. 2015’te ABD’de yüzde 1, İngiltere’de ise yüzde 0 paya sahipler. 1900 yılında ABD’deki borsa şirketlerinin değerini oluşturan sektörlerin yüzde 80’i ya kayboldu ya da çok küçük paylara sahip hale geldi. Bu oran İngiltere’de yüzde 65 düzeyinde… Düşüşteki sektörler sadece demiryolu ile sınırlı değil. Tekstil, kömür, demir çelik gibi geleneksel sektörleri de kapsıyor ve bunların tamamı gelişmekte olan ülkelere kaydı. 1900 ve 2015’te etkin sektörler arasındaki en önemli benzerlik ise sigorta ile bankacılığın önemi… Aynı şekilde gıda, içecek, tütün ve su/elektrik şirketleri de önemlerini koruyor. Bazı sektörler ise ürünler ve teknolojiler değişse de varlıklarını koruyor. Örneğin, telgraf… O yıllardaki telgraf şirketlerinin yerini akıllı telefon şirketleri aldı. 1900’da telgraf, 2015’te akılı telefonlar son teknolojiyi ifade ediyor. Ulaştırmanın durumu da benzerlik gösteriyor. Gemi işletmeleri ve limancılık, o dönemin gözde ulaştırma sektörüydü. Şimdi ise havacılık, otobüs ve kamyon taşımacılığı öne çıkıyor. 1900’lü yılların en büyük şirketleri arasında, “mum üreticiliği” ve “kibrit” üreticiliği de vardı. Şimdi ise kibrit üretimini büyük ülkeler çoktan terk etti, Türkiye’de bile büyük üreticiler kapandı. Mum ise küçük çaplı bir işe dönüştü. 1900’lü yıllardaki sektörler nasıl şimdi yok olduysa ondan önceki yüzyıllarda “bozucu inovasyon” şeklinde ortaya çıkan şirketler de 20’nci yüzyılın başında yok oldu. Örneğin, 1800’lerde buhar makineleri, tekstil makineleri gibi buluşlar ortaya çıktı. Ardından bunların başka şehirlere taşınması gündeme gelince nehirler üzerinden taşımaya olanak sağlayan “kanallar” inşa edildi, yeni şirketler ortaya çıktı. 1824’te Londra Borsası’nda 62 kanal şirketinin kote olması da bunu gösteriyordu. Ancak İngiltere içinde demiryolları ağının kurulmasıyla birlikte bu kez “kanal” şirketleri zorlanmaya başladı. Örneğin, bir kanal şirketinin hisseleri sadece 3 ay içinde yüzde 70 değer kaybetti. Çünkü, demiryolları hem daha hızlı hem 60 kat daha etkindi. Bu kez “kanal” şirketi patlamasının yerine “demiryolu çılgınlığı” aldı ve kurulan şirket sayısı 1846’da 272’ye yükseldi. Sonraki yıllarda demiryolları karayolu yatırımından, ardından ikisi birden havayolundaki gelişmelerden olumsuz etkilendi.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.