CARİ AÇIK YENİDEN YÜKSELİYOR

Capital (Turkey) - - DIŞ TALEP DE ZAYIF İŞLER NEDEN BOZULDU? -

bozulmasına yol açan faktörler arasında dünya ticaretinde yaşanan durgunluk da var. İki uzun bayram tatilinin denk geldiği üçüncü çeyrekte geçen yıldan 3,5 gün daha az iş günü olması da bu dönemde ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyen faktörler arasında yer alıyor.

SON ÇEYREKTE NE OLUR?

Üçüncü çeyrek döneme ilişkin tahminimiz doğru çıkarsa Türkiye ekonomisi 2008-2009 resesyonundan bu yana ilk kez küçülmüş olacak. Öte yandan yukarıda bahsettiğimiz faktörlerde fazla bir değişiklik olmadığı ve hatta döviz kurlarında sıçrama gibi yeni bir olumsuz etken ortaya çıktığı için dördüncü çeyrekte de ekonomide küçülme yaşanması mümkün görünüyor. Bu da olursa ekonomi yedi yıl aradan sonra yeniden resesyona girecek.

Son çeyrek dönemdeki duruma ilişkin olarak elimizde henüz yeterince veri yok. Bizim

Üçüncü çeyrekte ekonomiden küçülme sinyalleri gelirken cari açık ise tersine yükselişe geçti. Merkez Bankası’nın verilerine göre, haziran ayında yani ikinci çeyrek dönemin sonunda 29,4 milyar dolar olan yıllık cari açık, eylül ayında yani üçüncü çeyrek dönemin sonunda 32,4 milyar dolara çıktı. Oysa Türkiye’de ekonominin yavaşladığı ya da küçüldüğü dönemlerde cari açıkta düşüş yaşanmasına alışığız. Nitekim üçüncü çeyrek döneme kadar da durum öyleydi. Ancak daha sonra işler tersine döndü.

Bu garip durumun iki nedeni var. Birincisi, Türkiye’de ekonominin yavaşladığı veya küçüldüğü dönemlerde cari açığın azalmasının nedeni, böyle dönemlerde ithalat düşüşe geçerken ihracatın ise yükselmesiydi. Böyle dönemlerde ithalatı düşüşe geçiren şey iç talebin zayıflaması, ihracatı yükselten şey ise iç pazarda mal satmakta zorlanan üreticilerin ne pahasına olursa olsun dış pazara yüklenmesiydi. Esasında bu mekanizmanın ilk ayağı yine çalışıyor. İç talepteki zayıflık yüzünden ithalat düşüyor. Ancak bu kez ihracatta yükseliş yaşanmıyor. Çünkü küresel ticaret de durgun olduğu için üreticiler dış pazarda da mal satmakta zorlanıyor. İhracatın ithalattan daha ekonomideki gidişatı izlemek için kullandığımız dört temel öncü göstergeden hiçbirinde bu döneme ilişkin açıklanmış bir veri bulunmuyor. İkincil öncü göstergeler ise bazı karışık sinyaller veriyor. Ekim ayında nominal ihracattaki düşüş sürerken ithalat da yerinde saydı ki bunlar pek iyiye işaret değil. Ancak aynı ayda otomotiv satışlarında sıçrama yaşanması ve şirket kuruluşlarının altı aylık düşüşten sonra tekrar yükselmesi umut verici. Fakat bunların geçici faktörlerin ürünü olması ihtimali de bulunuyor. Kısacası, dördüncü çeyrekteki büyümenin ne olacağını anlayabilmek için biraz daha zamana ihtiyacımız var.

GİDİŞAT İYİ DEĞİL

Burada yazdıklarımız netice itibariyle birer tahminden ibaret. Elbette bu tahminlerimiz tam olarak tutmayabilir. Üçüncü çeyrekte ekonomide küçülme yerine az da olsa büyüme de görebiliriz. fazla düşüş göstermesi eylül ayında dış ticaret açığının bile yükselmesine neden oldu. Türkiye’de cari işlemlerin önemli bölümünü dış ticaret oluşturduğu için de dış ticaret açığındaki bu yükseliş aynen cari açığa da yansıdı.

İkincisi, bu yıl turizmde işler olağanüstü kötü gidiyor. Turizm gelirleri ilk çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 16,5 düşmüş, ikinci çeyrekte bu oran yüzde 35,6’yı bulmuştu. Turizmde yüksek sezon olan üçüncü çeyrekteki düşüş de ikinci çeyreği aratmadı ve yüzde 32,7 olarak gerçekleşti. En önemli hizmet gelirindeki bu büyük düşüş ise cari işlemler dengesini çok olumsuz etkiledi.

Cari açık yılın son çeyreğinde de yükselmeye devam edeceğe benziyor. Bu dönemin ilk ayı olan ekim ayında yükseliş çıkması neredeyse kesin gibi. Çünkü dış ticaret için yukarıda çizdiğimiz tabloda ekim ayında bir değişiklik olmadı. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre, ekim ayında ithalat yüzde 0,8 artarken ihracat yüzde 2,8 düşünce, dış ticaret açığı yüzde 13,8 yükseldi. Turizmde de işler kötü gitmeye devam ettiğine göre ekim ayında cari açığın yükselmeye devam ettiğine kesin gözüyle bakabiliriz. Maalesef yılın son iki ayında da durum pek fazla değişecek gibi görünmüyor.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.