Bahçe ba bitkileri

Dunya Gida - - İçindekiler -

Sebze olarak değerlendirilen otlar sadece besin kaynağı olarak değil aynı zamanda halk sağlığında bazı rahatsızlıklara karşı da kullanılmaktadır. Halk sağlığı uzmanları sebze olarak değerlendirilen otları ister yiyecek ister içecek olarak düzenli ve bilinçli bir şekilde alınması durumunda bazı hastalıkların oluşumunu önlediğini, hatta tedavi edici rol oynadığını bildirmektedir. Tedavi amaçlı kullanılan bitki sayısı son yıllarda sürekli bir artış göstermektedir.

Ege Bölgesi’nde doğada kendiliğinden yetișen sebze ve gıda kaynağı olarak değerlendirilen bitkilere olan talep son yıllarda artmaktadır. Bu bitkilerin tanıtılması ve tüketicilere sevdirilmesi için șubat, mart ve nisan aylarında yerel turizmi geliștirmek amacıyla birçok ot festivalleri düzenlenmektedir. Bu festivallerden bazıları Alaçatı, Bodrum, Foça, Seferihisar, Urla ve benzeri ilçe ve beldelerde yapılmaktadır. Önümüzdeki yıllarda Ege Bölgesi’nde birçok ilçe ve beldemizde benzer ot festivallerinin düzenlenmesi planlanmaktadır. Ancak yapılan festivallerde sebze ve gıda kaynağı olarak değerlendirilmeyen birçok bitki türleri festivallere getirilmektedir. Bunlar arasında örneğin çitlenbik sürgünü, enginar, asma yaprağı vb. bitkiler ot festivallerine getirilmekte ve satıșı yapılmaktadır. Ne yazık ki bu bitkiler ot festivallerinde yer almaktadır. Birçok araștırıcı tarafından ot terimi șu șekilde açıklanmaktadır. “Doğada kendiliğinden yetișen toprak üstündeki bölümleri odunlașmayan genellikle kıș ve ilkbahar aylarında kök, gövde, yaprak, çiçek sürgünü ve benzeri kısımları sebze ve gıda kaynağı olarak değerlendirilen bir veya iki mevsim sonra kuruyan küçük bitkilere OT adı verilmektedir”. Ot adı verilen bitkilerin çoğu doğada kendiliğinden yetișen ve tohumlarının etrafa yayılması ile çoğalan bitkilerdir. Ot adı verilen bu bitki türlerinin genel özellikleri, yetișme ortamları ve benzeri özelliklerinden dolayı çok yıllık olabilirler. Ayrıca ot olarak değerlendirilen bu bitkilerin bazıları iklim koșullarına bağlı olarak yaz ve sonbahar aylarında sebze ve gıda kaynağı olarak değerlendirilen kısımlarını olușturabilirler.

Son yıllarda sağlıklı ve dengeli beslenmede doğal besin kaynaklarına olan talep gittikçe artmaktadır.

Doğal besin kaynaklarının bașında doğada kendiliğinden yetișen otlar veya diğer besin kaynakları gelmektedir. Yapılan çalıșmalarda bu kaynakların gerçekten doğal olup olmadığı konusunda bazı sakıncalar olduğu bildirilmektedir. Sebze olarak değerlendirilen otların nereden ve nasıl toplandıkları konusunda bazı kușkular bulunmaktadır. Besin kaynağı olarak değerlendirilen otların gerçekten sentetik kimyasal maddelerin uygulanmadığı alanlardan ve temiz akarsu kaynaklarının kenarlarından mı toplandığı bilinmemektedir. Pazarlarda tüketicilere satılan veya ot festivallerine getirilip festivallerde pazarlanan otların doğal ortama zarar vermeden toplanması için kontrol altına alınması gerekmektedir. Festivaller için toplanan ve pazarlarda satılan bazı otların değerlendirilmeleri sağlık açısından sorunlar yaratabilecek otları da kapsamaktadır. Doğada kendiliğinden yetișen ve bilinçli bir șekilde toplanan otlar insan beslenmesinde uzun yıllardan beri kullanılmaktadır. Dünyada ekonomik ve sosyal yașamın sürdürülebilmesi veya refahın yükseltilmesi kaynakların ihtiyaçları karșılama oranıyla yakından ilgilidir. Türkiye

toprakları doğal kaynaklar bakımından zengin bir floraya sahiptir. Ancak ülkemiz florası içerisinde önemli yer tutan binlerce endemik tür ne yazık ki değișik dıș etkenler nedeniyle ürkütücü bir hızla yok edilmektedir. Bu dıș etkenler; așırı otlatma, sanayileșme, tarla açma, çorak ve tuzlu alanların ıslahı, turizm, gölet ve baraj yapımı, kara ve demir yolları yapımı, tarımsal mücadele ve kirlenme, yangın, erozyon, ağaçlandırma, bilinçsiz toplama ve söküm bu etkenlerin bașında gelmektedir. Türkiye’de özellikle kırsal kesimde bu bitkilerin kullanımı kentlere göre daha yaygındır. Kırsal kesimde insanlar doğadan ihtiyaçları olan otları taze olarak toplamakta ve yemeklik olarak değerlendirmektedir. Ülkemiz bu nedenle çok șanslı durumdadır. Sebze olarak değerlendirilen otlar sadece besin kaynağı olarak değil aynı zamanda halk sağlığında bazı rahatsızlıklara karșı da kullanılmaktadır. Halk sağlığı uzmanları sebze olarak değerlendirilen otları ister yiyecek ister içecek olarak düzenli ve bilinçli bir șekilde alınması durumunda bazı hastalıkların olușumunu önlediğini, hatta tedavi edici rol oynadığını bildirmektedir. Tedavi amaçlı kullanılan bitki sayısı son yıllarda sürekli bir artıș göstermektedir.

Sonuç olarak jüri üyesi olarak katıldığım bazı ot festivallerinde yukarıda açıkladığım gibi sebze ve gıda kaynağı olarak tüketilemeyecek otların toplandığını gördüm. Ot festivallerine katılan toplayıcı ve pazarlayan kișilere sebze olarak tüketilemeyecek otları gösterdim ve bunların toplanmaması gerektiğini söyledim. Tüketici olarak ot festivallerine katılan kișilerin birçoğu otları tam olarak tanımadıklarını ve pazarlayan kișiler tarafından otlar üzerine bırakılan yazılı etiketlerden öğrendiklerini bildirmektedirler. Bazı otlar vardır ki çiçeklenmeden önceki genç ve taze yapraklı dönemde birbirine çok benzemektedir. Otları tanımıyorsanız pazarlayan kișinin açıkladığı ve söylediği șekilde alıp tüketiyorsunuz demektir. Ayrıca İzmir ve çevresinde sebze olarak değerlendirilen otların tanıtılması, tüketilme dönemleri ve kültüre alınmaları ile ilgili birçok eğitim çalıșmalarına katıldım. Bu eği-

tim çalıșmalarında otları toplayıp pazarlayan kișiler ve satın alan kișilerin otları tam olarak tanımadıklarını gördüm. Son katıldığım bir ot festivalinde otlar ile ilgili bir sunum yapmamı istediler. Otların tanıtılması ve kültüre alınması konusunda bir sunum yaptım. Bu sunumda otları toplayan ve pazarlayan kișiler ile bu otları toplayıcıdan alıp tüketim merkezlerinde tüketicilere satan aracı kișilerin yaptığım sunumdan rahatsız olduklarını gördüm. Ot festivallerinde ve pazarlarda satılan otları hem toplayıcılar, hem satıșında yer alan aracılar hem de tüketicilerin çoğunun otları tanımadığını yaptığım sunumda ot festivaline katılan kișilere açıklamaya çalıștım. Bu konuda otlar ile ilgili olarak hem toplayıcılar, hem aracılar hem de tüketicilerin doğal ortamı ve yaban hayatına zarar vermemesi için eğitimler verilmesi gerektiğini açıkladım. Bazı otların genç ve taze dönemde satıcılar tarafından radika olarak satılmakta olduğunu festivale katılanlara çiçek yapıları ile açıklamaya çalıștım. Bu otlar taze dönemde birbirlerine çok benzediklerini ve çiçeklenme döneminde bu otların daha kolay teșhis edilebileceğini açıkladım. Bu otlardan acımarul (Șekil 1), hindiba (Șekil 2), karahindiba (Șekil 3) ve radika (Șekil 4)’nın taze yaprakları, çiçeklenme șekli ve çiçek renkleri görülmektedir. Bu otların sebze olarak değerlendirildikleri taze dönemde birbirlerine çok benzedikleri, çiçeklenme döneminde çiçek șekli ve renk farklılığından dolayı daha kolay teșhis edilebileceğini festivale katılanlara açıkladım. Acımarul, hindiba, karahindiba ve radika taze ve tüketilme dönemlerinde birbirlerine çok benzemektedir (Șekil 5). Bu otlar genç ve taze dönemde satıcılar tarafından radika olarak satılmaktadır. Tüketiciler satın aldıkları otları tam olarak bilemedikleri için farklı ot türlerini satın almakta ve tüketmektedir. Bu konuda otların tanıtılması ve değerlendirilme zamanları ile ilgili eğitimler verilmesi gerekmektedir.

Prof. Dr. Dursun Eşiyok Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü dursun.esiyok@ege edu.tr

Şekil 1: Acı marul ve çiçekleri

Şekil 2: Hindiba ve çiçekleri

Şekil 3: Karahindiba ve çiçekleri

Şekil 4: Radika

Kaynaklar

Şekil 5: Acımarul, Hindiba, Karahindiba ve Radika

Akçiçek,E., Ötleș,S., Eșiyok, D., 2005. Cancer and its Prevention by Some Horticultural and Field Crops in Turkey. Asian Pac. J. Cancer Prev. 2005. Apr-Juin: 6(2): 224-230. Review. COMMENTARY.

Eșiyok, D.,2004. Sebze Olarak Değerlendirilen Otlar. Ege Tarımsal Araștırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayın No. 116. TAYEK, 01-03 Haziran 2004. Menemen İzmir. 2832s.

Eșiyok, D., 2008. Sebze Olarak Değerlendirilen Otlar. Dünya Yayıncılık. DÜNYA GIDA. Sayı:2008/11. 93-94. Beykoz-İstanbul.

Eșiyok, D., 2011. Sebze ve kahvaltılık olarak değerlendirilen bitkiler. Dünya Yayıncılık, DÜNYA GIDA, Sayı: 2011/10. 88-90. Beykoz/İstanbul.

Eșiyok, D., S. Ötleș, E. Akçiçek, 2004. Herbs as a Food Source in Turkey. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention. Vol 5, 334-339 pp.

Ötleș, S., E. Akçiçek, D. Eșiyok, 2009. Otlar ve Sağlık, UZZY Konseyi Yayınları: 1. Ed., E. Akçiçek, S. Ötleș, M. Tan, (GIDALAR: 19. S. 253-262).

Zeybek, N., 1960. Medical Plants of Turkey (1. The North – Eastern “Pontus” of Anotolia). First Edition, İzmir, Ege Universitesi Tıp Fakültesi Matbaası, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Neșriyatı No: 8.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.