Trabzon hurması

Dunya Gida - - İçindekiler -

Subtropik iklim kușağında yetișen Trabzon hurması (Diospyros kaki L.) Ebenaceae familyasına ait bir meyvedir. Nemi seven, organik madde açısından zengin ve PH 6.5-7.0 topraklarda yetișebilen meyvenin anavatanı Çin’dir. Meyvesi turuncu, koyu turuncu ve kırmızı-turuncu renkte olabilen Trabzon hurması, tadı buruk ve buruk olmayan olarak iki çeșide ayrılmaktadır. Tadı buruk olmayan meyve çeșidi hasattan hemen sonra meyve sertken tüketilebilirken, buruk olan çeșit hasat sonrası meyve belirli olgunluğa geldikten sonra tüketilebilmektedir. Ülkemizde yoğun olarak Akdeniz Bölgesinde üretilen Trabzon hurması eylül sonu kasım ortası hasat edilmektedir. Birleșmiș Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) 2014 yılı veri- lerine göre, Trabzon hurmasının Dünya’daki toplam üretim miktarı 5.190.624 ton olup üretim yoğun olarak Çin (3.730.800 ton), Kore (428.363 ton), İspanya (245.000 ton) ve Japonya (240.600 ton) ülkelerinde gerçekleșmiștir (FAO, 2014). Türkiye İstatistik Kurumu 2014 yılı verilerine göre, Türkiye’de toplam 33 bin 470 ton Trabzon hurması üretilmiș, üretimin büyük bölümü, Akdeniz (17.568 ton), Ege (6.446 ton), Marmara (4.435 ton), Karadeniz (2.394) ve Güneydoğu Anadolu (2.260 ton) Bölgelerinden elde edilmiștir. Meyve, çoğunlukla taze olarak tüketilmekte olup gıda endüstrisinde dondurma, marmelat, șurup ve jöleli tatlı üretiminde kullanılmaktadır (ANONYMOUS, 2016).

Trabzon hurması, A, B1, B2, B3, B6, B9, C ve E vitaminlerini, kalsiyum, demir, potasyum, magnezyum, sodyum, fosfor, çinko minerallerini, lif ve organik asitleri içermektedir (USDA, 2016). Meyve, yapısındaki

biyoaktif bileșenlere bağlı olarak antiateroskleroz, antihiperglisemik, antidiyabetik, antihiperkolesterolemik, antiinflamatuvar, antitümör ve antioksidan etkilerinin yanı sıra göz sağlığını da korumaktadır (GATO ve ark., 2013; MATSUMOTO ve ark., 2011; YOKOZAWA ve ark., 2014).

Trabzon hurması, flavonol, antosiyanidin, tanin, karotenoid ve polifenollerden olușan zengin fitokimyasal yapıya sahip bir meyvedir (BUTT ve ark., 2015). Meyvede temel olarak fruktoz, glikoz, sakkaroz, minör olarak galaktoz ve arabinoz șekerleri ve sitrik, malik ve süksinik organik asitleri bulunmaktadır (GIORDANI ve ark., 2011; NOVILLO ve ark., 2015). Meyveye renk veren ve besin değerini artıran karotenoid içeriğinin majör kısmını -kriptoksantin (% 50) olușturmakta olup bunun yanında likopen (% 10), -karoten (% 10), lutein (% 5) ve zeaksantin (% 5) karotenoidleri bulunmaktadır. Trabzon hurmasındaki ferulik, gallik, kafeik ve p-kumarik asitler meyvenin fenol profilini olușturmaktadır (YAQUP ve ark., 2016). Meyvenin yağ asidi profilini ağırlıklı olarak doyma- mıș yağ asitleri (oleik, linoleik, linolenik ve palmitoleik asit) olușturmaktadır (SINGH ve JOSHI, 2011). Meyve biyoaktif bileșenleri, flavonol (kuersetin, kamferol, mirisetin ve fisetin), antosiyanidin (siyanidin, pelargonidin, delfinidin, petunidin, malvidin ve peonidin), çözünebilir tanin (shibuol), pentasiklik triterpenoid (betulinik asit) ve flavan-3-ol monomerlerinden ((-)-epikateșin, (+)-kateșin, kateșin-3gallat, gallokateșin, gallokateșin-3gallat, epikateșin gallat ve epigallokateșin gallat) olușmaktadır. Buruk meyve çeșidinde, olgunlașma sonrası flavan-3-ol monomerler ve antosiyanidinlerin konsantrasyonu çok yüksek olduğu halde, buruk olmayan meyve çeșidinde olgunlașmanın bașlaması ile bu fitokimyasalların konsantrasyonu azalmaktadır ( GU ve ark., 2008; IKEGAMI ve ark., 2009; KIMIRA ve ark., 1998). Meyve çözünebilir tanin içeriği bakımından çeșide bağlı olarak farklılık göstermekte olup tadı buruk olan meyve daha yüksek konsantrasyonda tanin ve 4-6 kat daha fazla fenolik bileșen içermektedir (SUZUKI ve ark., 2005). Yapısındaki zengin fitokimyasallara bağlı olarak meyvenin antioksidan kapasitesi (oksijen radikal absorbans kapasitesi (ORAC)) 12.40-49.20 μmol/g’dır (DENEV ve YORDANOV, 2013).

Trabzon hurması yapısındaki tanin ve flavonol fitokimyasallarına bağlı olarak serbest radikalleri temizlemekte, kan basıncını düșürmekte, felç riskini azaltmakta ve antioksidan aktivite göstermektedir. Meyvedeki flavonol biyoaktifleri, prostaglandinlerin olușumunda temel enzim olan siklooksigenaz enzimlerini (COX-1 ve COX-2) inhibe ederek prostaglandin sentezini baskılayarak ve anjiyotensin dönüștürücü enzim aktivitesini engelleyerek yüksek tansiyonu düșürmektedir. Bunlara ek olarak, flavonoller trombosit agregasyon (kümelenme) ve trombosit adezyona (yapıșma) bağlı gelișen ateroskleroz (damar sertliği) riskini azaltmaktadır (BUTT ve ark., 2015; LEE ve ark., 2007).

Trabzon hurmasının günlük beslenme alıșkanlığı içerisinde tüketimi, suda çözünür lif, flavonol ve fenolik bileșen profiline bağlı olarak lipit plazma metabolizmasının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır (BUTT ve ark., 2015). Meyvenin günlük tüketimi, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen limitlere göre günlük diyette alınması gereken ( 25 gr/gün) lif ihtiyacının karșılanması açısından önemlidir (WHO, 2016). Trabzon hurması, plazmada șilomikron, çok düșük yoğunluklu lipoprotein (VLDL), düșük yoğunluklu protein (LDL) ve trigliserit seviyesini önemli ölçüde azaltmaktadır. Aynı zamanda, fekal safra asidi atılımını artırarak kolesterol (özellikle düșük yoğunluklu protein (LDL)) seviyesinin azalmasını sağlamak-

tadır (MATSUMOTO ve ark., 2010).

Meyveler arasında çilek (160 μg/g) ve elmadan (26.9 μg/g) sonra en yüksek fisetin içeriğine sahip olan Trabzon hurması (10.5 μg/g) bu flavonole bağlı olarak mental ve nörodejeneratif hastalıklara karșı nöroprotektif etki göstermektedir. Bu özelliğinden dolayı Alzheimer ve Parkinson hastalıklarının tedavisinde fonksiyonel besin maddesi görevi üstlenmektedir. Ayrıca, fisetin öğrenmeyi ve hafızayı güçlendirmekte, nöronal hücre ölümünü azaltmaktadır. (KHAN ve ark., 2013; NABAVI ve ark., 2016).

Trabzon hurması yapısındaki betulinik asit ve shibuol fitokimyasallarına bağlı olarak antitömür özelliğe sahiptir. Betulinik asitin bu özelliği kanser hücrelerinde apoptotik hücre ölümüne sebep olmasına bağlıdır. Özellikle meyve kabuğundaki fenolik ve flavan-3-ol monomer bileșikleri, glikoz kaynaklı sitotoksiteyi azalttığından ve pankreastan salgılanan -amilaz enzimini inhibe ederek karbonhidrat emilimini yavașlattığından dolayı tip 2 diyabet hastalığına karșı koruyucu etki göstermektedir (KAWAKAMI, ve ark., 2010; YAQUB ve ark., 2016).

Trabzon hurması, betulinik asit, shibuol, fisetin, karotenoid ve fenolik bileșen içeriği ile insan vücudunda serbest radikallerin neden olduğu bütün hastalıkların temelinde yer alan oksidatif hasara karșı koruyucu etki gösterdiğinden fonksiyonel bir besin maddesi olarak sağlığın korunmasına yardımcı olması açısından günlük beslenme alıșkanlığı içerisinde tüketilmesi gereken bir meyvedir.

Dr. Cem Toker Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü c.toker@zae.gov.tr

Șekil 1. Trabzon hurması meyvesinin besin değeri (USDA, 2016)

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.