Atık sorununu teknoloji tabanlı ve sürdürülebilir bir yapı ile çözüyorlar

Dunya Gida - - İçindekiler - Özlem As

Bugün üretilen her üç gıdadan biri çöpe gidiyor. Ve bunun önüne geçildiği taktirde yani üretim fazlası ve atıklar doğru değerlendirildiğinde artık açlıktan bahsetmeyeceğiz. Böylesine hayati önem taşıyor israf ve gıda atıkları... BM Kalkınma Programı tarafından dünya çapında desteklenen 9 firmadan biri olan Fazla Gıda; gıda atığını teknoloji tabanlı ve sürdürülebilir bir yapı ile çözüyor.

Olcay Silahlı, Fazla Gıda’nın Kurucu Ortağı ve CEO’su. Küçük bir çocukken dedesiyle tarlada çalıșırken bir dondurma firmasının gelip tonlarca dondurmayı dökmesinden etkileniyor ve gıda atığı hassasiyeti bașlıyor. Ve ilerleyen yıllarda bu durum profesyonel hayatını da etkiliyor. Gıda atığının ancak teknoloji tabanlı ve sürdürülebilir bir yapı ile çözülebileceğini fark ediyor ve ortağı Arda ile yola çıkarak Fazla Gıda’yı kuruyorlar. Fazla Gıda, Birleșmiș Milletler Kalkınma Programı Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri çerçevesinde dünya çapında desteklenen 9 firmadan birisi.

Olcay Silah Silahlı, firmaların ellerinde değerlendirilebilecek ğerlendirilebilece fakat kalite standartları, verimsiz lojistik o operasyonları ve stok yönetimleri nedeniyl nedeniyle satılamayacak durumdaki fazla gıdaları do doğru tespit, analiz, kontrol ve yönetim ile en büyük finansal ve çevresel faydayı sağlay sağlayacak kanala yönlendirerek değerlendirdiklerini değerlendirdikle söylüyor. Amaçlarının iș ortaklarının gıda atığı kaynaklı karbon salınımını yüzde 50 oranında azaltmak ve değerlendirdiğimiz ğerlendir gıdalarla dönüșüm

ekonomisine ekon katkıda bulunmak.

Fazla Gıda'yı biraz anlatır lat mısınız? Nasıl ne zaman hangi ha fikirle kuruldu?

Aslında Fazla Gıda’nın fikir olarak olara ortaya çıkıșı 2015 diyebiliriz. Benim B daha küçük bir çocuk- ken dedemle tarlada çalıșırken bir dondurma firmasının gelip tonlarca dondurmayı dökmesi ile bașlayan bir gıda atığı hassasiyetim vardı. İlerleyen yıllarda profesyonel hayatımda da global alanda gıda atığı projelerinde yer alarak problemi yakından gözlemleme fırsatım oldu ve One Young World gibi sosyal girișimcilik konusunda öncü yerlerde de konu ile ilgili bilgi edindim. Bunu takiben gıda atığının ancak teknoloji tabanlı ve sürdürülebilir bir yapı ile çözülebileceğini fark ettim ve ortağım Arda ile fikrimi paylaștım. Onun da fikri benimsemesi ve vizyonuma ortak olması ile yaklașık bir yıl süren bir literatür çalıșması yaptık ve dünyadaki benzer çalıșmaları yerinde ziyaret ederek bilgi alıșverișinde bulunduk. Bu süreçte karșılaștığımız en çarpıcı bilgi sanıyorum dünyada insan tüketimi için üretilen her üç gıdadan birinin çöpe gidiyor olmasıydı. Aslında üretim fazlası ve hala değerlendirilebilir gıdaları doğru tespit ve analizler sonrasında yönetebildiğimizde dünyada açlığı bitirebilecek kadar gıdaya sahibiz. Böylece Fazla Gıda Aralık 2016’da, Birleșmiș Milletler Kalkınma Programı’nın desteği ile Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’nden Açlığa Son, İklim Eylemi, Sorumlu Tüketim ve Üretim ve son olarak Sürdürülebilir Șehirler ve Topluluklar hedeflerine ulașmak amacı ile gıda atığına teknoloji çözümleri üreten bir sosyal girișim olarak kurulmuș oldu.

Neler yapıyorsunuz? İșleyișiniz nasıl? Fazla Gıda șu anda web tabanlı bir atık

yönetim platformu olarak çalıșıyor. Platformun altyapısını Birleșmiș Milletler Çevre Koruma Ajansı’nın Gıda Kazanım Hiyerarșisi’ne göre yaptık. Bu hiyerarși der ki atığı önce henüz olușmadan kaynağında azalt, eğer yapamıyorsan hala tüketilebilir olanları ihtiyaç sahiplerine ve hayvanlara ulaștır; tüketime uygun olmayanları da kompost, atık yağ, biyogaz ya da son olarak toprağa gömerek yönet. Fazla Gıda platformu bu hiyerarșinin bütün katmanlarını kapsayan ve tek elden atık yönetimi sağlayacak gıda bağıșı, yeniden satıș ve geri dönüșüm modüllerini içeriyor. Ayrıca atığı kaynağında önleyebilmek adına tüketilebilir fazla gıdaların ürün, lokasyon ve zaman bazlı verilerinin analiz edilebileceği modüllerimiz de mevcut.

Fazla Gıda platformu market zincirleri, üreticiler, distribütörler, oteller, restoranlar ve geri dönüșüm firmaları tarafından kullanılıyor. Ayrıca 11 ilde 50’den fazla aktif dernek ile de bağıș operasyonlarımızı günlük olarak yürütüyoruz. Șubat 2017’den bugüne 800 tondan fazla gıdayı atık olmaktan kurtardık.

Firmaların ellerindeki değerlendirilebilecek fakat kalite standartları, verimsiz lojistik operasyonları ve stok yönetimleri nedeniyle satılamayacak durumdaki fazla gıdaları doğru tespit, analiz, kontrol ve yönetim ile en büyük finansal ve çevresel faydayı sağlayacak kanala yönlendirerek değerlendiriyoruz. Amacımız iș ortaklarımızın gıda atığı kaynaklı karbon salınımını yüzde 50 oranında azaltmak ve değerlendirdiğimiz gıdalarla dönüșüm ekonomisine katkıda bulunmak.

Bu konseptte ya da girișimlere Türkiye çok açık değil. Nasıl tepkiler alıyorsunuz?

İlk bașladığımızda neden daha fazla finansal dönüșü olan bir iș yapmıyorsunuz gibi yorumlar aldık fakat bizim vizyonumuz dünya için fayda sağlayan bir iș modelinin mümkün olduğunu göstererek gençlere örnek olmak. Sonrasında gelen olumlu tepkiler ve destekler Türkiye’de alınabilecek yollar ve geleceğe dair umutlarımızı artırdı. Özellikle gıda bağıșı yapan market zincirlerindeki görevli arkadașlar normalde çöpe atacakları mükemmel durumdaki ürünleri artık bağıș yapma motivasyonu ile ayıklıyorlar. Diğer taraftan beraber çalıștığımız dernekler normal șartlarda para ödeyerek alacakları pek çok ürünü bizim platformumuz üzerinden her gün tamamen ücretsiz șekilde alıyorlar. Kurulușumuzdan bu yana ana akım medya kanallarının da büyük ilgisini gördük ve marka bilinirliğimizi artırarak daha çok ilde aktif fayda sağlayabilmemize yardımcı oldu. Türkiye’de bizi en çok yavașlatan durum gıda bankacılığı kavramının maalesef oturmamıș olması. Pek çok dernek bağıș almak için bile yeterli araç, personel altyapısına sahip değil. Konu ile ilgili TBMM gıda bankacılığı alt komisyonuna da geçtiğimiz aylarda bir öneri sundum, iș birliğimiz sürüyor.

Peki dünyada bu konseptte gıda israfı için bir araya gelen olușum ya da șirketler var mı?

ABD ve Avrupa’da gıda atığını önleyen benzer bașarılı özel kurumlar ve dernekler var fakat bu olușumlar bizim tek bir platformdan Gıda Kazanım Hiyerarșisi’nin bütün katmanlarını kapsayan ve atığı kaynağında önlemeyi hedefleyerek dünyada bir ilk olan vizyonumuz kadar geniș kapsamda değiller.

Sürdürülebilir gıda için teknoloji nerede duruyor sizce?

Daha önce belirttiğim gibi dünyada üretilen gıdaların yüzde otuzu çöpe atılıyor. Buradaki asıl problem doğru sorumlu ve doğru üretim planlaması yapılamaması ve lojistik ve dağıtım konusundaki verimsizlikler. Tedarik zinciri çok geniș bir ağ ve burada gıdalar kademe kademe atığa dönüșüyorlar. Bunların her birinin yerinde tespiti ve doğru içgörü ve analizlerle değerlendirilmesi için teknoloji șart. Fazla Gıda iș yapıș șeklini değiștirerek tüm bu süreçleri optimize ediyor. Çoğu firma satın aldığı ürünlerin bütün maliyetlerine hâkim olmasına rağmen çöpe attığı ürünlerin maliyetini ölçümleyemiyor. Ölçümlenemeyen șey de yönetilemiyor. Bizim bu noktada amacımız firmalara üretim fazlası ürünlerine ilișkin ürün, lokasyon ve

zaman bazlı istatistikler sunabilmek. Böylece firmalar daha doğru analizler ile verimli üretim ve satın alma planlamaları yapabilirler ve gıda atığı henüz olușmadan engellenmiș olur.

İklim değișikliği artan nüfus gibi nedenlerle önümüzdeki yıllarda Türkiye ve dünyada gıda üretimi daha çok önem kazanacak. Sürdürülebilir gıda üretimi bir anlamda tehlikede. Gıda atıklarının değerlendirilmesi, israfın önlenmesi bu süreçte nasıl bir rol oynayabilir?

İklim değișikliğinin yüzde 8’i gıda atığı kaynaklı karbon salınımından olușuyor. Gıda üretiminin sürdürülebilir olamaması ve diğer taraftan da milyonlarca aç insan olması yanlıș üretim planlamaları ve yanlıș kaynak dağıtımından kaynaklanıyor. Bu konuda Birleșmiș Milletler Kalkınma Programı 2030’da ulașmak üzere 17 adet Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi belirledi. Fazla Gıda bu kapsamda dünya çapında desteklenmek üzere seçilen 9 firmadan birisi ve hem gıda atığı odaklı hem de Türkiye’yi temsil eden tek olușum. Açlığa son vermek ve dünya kaynaklarını doğru kullanmak iklim değișikliği ile savașmak ve sürdürülebilir bir dünya düzeni yaratmak için oldukça kritik bir noktada duruyor. Aslında veri analizleri ile bahsettiğim doğru planlamalar yapılabilirse gıda üretiminin hızlı artıșının da önüne geçebiliriz. Ancak șu da bir gerçek ki atığın çoğunlukla oluștuğu lokasyonlar ile ihtiyaç sahiplerinin bulunduğu lokasyonlar çoğunlukla örtüșmüyor. Bu da her atığın bağıș ile engellenemeyeceğini ortaya koyuyor. Diğer yandan gıdanın çöpe gitmesini engellesek dahi sorumlu șekilde üretilmeyen yani ihtiyaçtan fazla üretilen gıdalar için harcanan kaynaklar geri gelmiyor. Bu açıdan bakıldığında özellikle İklim Eylemi konusunda yanlıș tarım ve üretim uygulamaları sebebi ile ormanların azalmasına kadar etki eden gıda atığı problemi önümüzdeki yıllarda farklı perspektiflerden ana gündem maddesi olmaya devam edecek. Burada global ölçekte bir farkındalık ve sistemsel dönüșümden bahsediyoruz, bu sorunu köklü bir sistemsel dönüșüm ile çözmediğimiz sürece iklim eylemi ile doğru ve yeterli mücadele ediyoruz demek doğru olmaz. Bu noktada önümüzdeki yıllarda hükümetlerin ve özel sektöründe daha yoğun çabalarını göreceğiz.

Gıda atıkları ya da gıda israfı Türkiye'de ne boyutlarda?

Türkiye’de her yıl 214 milyar TL değerinde gıda atığı olușuyor ve ihraç ettiğimiz sebze meyvenin dört katını her yıl çöpe atıyoruz. Burada verimsizlikten kaynaklanan ciddi bir milli servet ve kaynak kaybı var. Tabii bu noktada toplumun bilinçlenmesi de çok önemli. Sonuçta ne kadar teknoloji ve akıllı sistemler ile ilerleme kaydedilebilse de iș günün sonunda tüketici davranıșlarında bitiyor. Türkiye’de gıda atığının yaklașık yüzde 2’sini geri dönüșüme kazandırıyoruz bu da yine karbon salınımı etkisi yanı sıra enerji ve tarımda kullanılmayan ara mamul kaybı anlamına da geliyor. Bu oran Amerika ve Avrupa’da yüzde 35 ve yüzde 70 seviyelerinde. Fazla Gıda olarak Türkiye’de gıda atığının geri dönüșüm ve döngüsel ekonomiye dahiliyet oranını global seviyelere yaklaștırmak için çalıșmalarımızı sürdüreceğiz, bu çok uzun bir maraton.

Fazla gıdanın değerlendirilmesi konusunda bireylerle çalıșıyor musunuz?

Fazla Gıda platformu kapalı devre, gıda ișletmeleriyle çalıșan bir altyapıya sahip. Ancak șunu unutmamak gerek bizim olușturduğumuz etkinin katlanarak büyüyebilmesi için bireylerin farkındalığının artması ve bilinçlenmeleri mücadelemize çok büyük bir ivme sağlayacaktır. Evlerde ve tabaklarda olușan gıda atıkları konusunda ufak davranıș değișiklikleri bir araya gelince çok büyük etkiler yaratabilen ve herkesin günlük hayatına adapte edebileceği değișiklikler mevcut. Toplumdaki herkesin gıda atığına “Bu kadarı fazla!” diyerek küçük veya büyük kendine düșen sorumluluğu yerine getirmesi uzun vadede gıda atığı ve iklim değișikliği ile mücadele etmek için oldukça etkili ve değerli olacaktır.

Olcay Silahlı

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.