Siyasi Partilerin Kapatılmaları ve Türkiye Birleşik Komünist Partisi (TBKP) Kapatma Kararı

“1982’den sonra oluşturulan yeni hukuk düzeninde siyasal partiler, tüzükleri, programları ve faaliyetleri açısından Anayasa ve yasa çemberine sıkıştırılmıştır. … Böylece Anayasa bütün partiler için adeta ‘ortak parti programı’ haline gelmekte…”

Güncel Hukkuk - - GÜN EL - Dinçer Fidan Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Bölümü Öğrencisi

Avrupa kamu düzeni demokrasi kavramının üzerine kurulmuştur. Bu düzenin işleyişinde en temel araçlar siyasal partilerdir. Toplumdaki farklı kesimlerin bir ve/veya birtakım görüşler etrafında toplanarak; temsilinin sağlanması -bir mozaik görüntüsünde- demokrasinin işleyişinde son derece önemlidir. Siyasal partiler demokratik sistem için gerekli diğer örgütlenmelerden iktidarı ele geçirmek amacı taşımaları yönüyle ayrılmaktadırlar. T.C. Anayasası siyasal partileri önceden izin alınmaksızın kurulan, demokratik ve siyasal hayatın vazgeçilmez unsurları olarak tanımlamaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de siyasal partileri demokrasinin tam olarak işlemesi için temel örgütlenme biçimlerinden biri olarak kabul etmektedir. Bu

1 nunla birlikte siyasal partilerin geçmişi uzunca sayılabilecek bir dönemi içine almaktaysa da modern anlamda siyasal partilerin ortaya çıkışı II. Dünya savaşından sonraya rastlamaktadır. Ancak gerek Türkiye’de gerek Dünya’da demokratik sistemin vazgeçilmez unsurları olarak ifade edilen siyasal partilerin faaliyetlerine bakıldığında kapatma kararlarına da tanık olmaktayız. Acaba bu kapatma kararları demokrasiye bir müdahale midir, yoksa demokrasinin devamının sağlanması içinde mi değerlendirilmelidir?

Bu yazıda siyasal tarihimizde kapatılan partilerin durumu TBKP kararı üzerinden ele alınarak hem Anayasa Mahkemesi (AYM) ile AİHM ölçütleri karşılaştırılacak hem de bugün gelinen noktada siyasal parti kapatma kararı verilmesinin mümkünü üzerinde durulacaktır.

Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Uyguladığı Ölçütler

I. Anayasa Mahkemesi’nin Uyguladığı Ölçütler ve TBKP Siyasal tarihimize baktığımızda 1954 yılında Millet Partisi’nden başlayarak toplam 25 siyasi partinin kapatıldığını görmekteyiz. Bu durum deyim yerindeyse siyasi parti çöplüğü/yığını olarak adlandırılabilir. Bunların bir kısmı henüz faa- liyet olanağı bul(a)madan tüzük ve programlarında yazan ibareler nedeniyle kapatılmıştır. AYM’nin parti kapatma davalarında verdiği kararlar neticesinde esas aldığı ölçütleri İnsan haklarına aykırılık, Cumhuriyetin nitelikleri, Laiklik, Devletin Ülkesi ve Milletiyle Bölünmez Bütünlüğü olarak saymak mümkündür. AYM bu ölçütleri kendince demokrasiyi sağlamak ve korunmasına hizmet için militan demokrasi anlayışının egemenliğinde bir araç olarak kullanmaktadır. Militan demokrasi, liberal demokrasinin kendini totaliter ve dikta rejimlerine karşı mücadele etme ve korunma biçimi olarak ifade edilebilir. AYM’nin kapatma kararını verirken esas aldığı ölçütler

2 den devletin bölünmezliği ve laiklik ilkeleri belirleyici olmuştur. Ayrıca bölünmez bütünlük kavramının son derece geniş yorumunu da yaparak bunların eyleme dökülmesini beklemeksizin salt düşünce aşamasında kalmasını yeterli saymıştır. AYM

3 soyut, tarihsel, teori ağırlıklı yorum yöntemini benimsemiş; somut, birtakım telafisi güç zararlar doğurabilecek dinamiklerin varlığını araştırmaktan hep uzak olmuştur. AYM’nin bu tutum ve davranışları ancak belirli ideoloji çizgisinde ve belirli tipte (tek tip) partileşmeyi kabul ettiği ve siyasal çoğulculuğu görmezden geldiği ile açıklanabilir. ‘‘1982’den sonra oluşturulan yeni hukuk düzeninde siyasal partiler, tüzükleri, programları ve faaliyetleri açısından Anayasa ve yasa çemberine sıkıştırılmıştır. …Böylece Anayasa bütün partiler için adeta ‘ortak parti programı’ haline gelmekte…’’ dir.

4 TBKP kurulduktan 10 gün sonra hakkında iddianame düzenlenerek henüz faaliyet gösterme olanağı bul(a)madan kapatılmış bir partidir. AYM’nin esas yönünden incelemesinde; iddianame dört temel dinamik üzerine kurulmuştur: Sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde egemenlik kurması, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı amaçlaması, yasal olanak bulunmayan bir adla kurulması ve kapatılan bir siyasi partinin devamı olduğunu beyan ve iddia etmesi. Bu dört iddiayı tartışan Mahkeme TBKP’nin devletin ülkesi ve

IYASAL TARIHIMIZE BAKTığıMıZDA 1954 YıLıNDA MILLET PARTISI’NDEN BAşLAYARAK TOPLAM 25 SIYASI PARTININ KAPATıLDığıNı GöRMEKTEYIZ

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.