Meteoroloji

Cephe problemleri

Naviga - - Navİgasyon -

Alçak basınç sistemleri ekseriyetle 1 numaralı çizimdekine benzer görsellerle anlatılıyor. Bu görsele göre cepheler alçak basınç sisteminin güneyli kısmında ya da başka bir deyişle alt kısmında yer alıyor. Bu hep böyle midir? Ya da alçak basınç sisteminin etrafında mı dönerler?

Hava tahminlerinin yapılabilmesi için sinoptik gözlemler dünyanın her yerinde GMT saatine göre 00-06-12-18’de yapılır, meteorolojik elemanlar ölçülür ve gözlenerek değerlendirilir. Yapılan basınç ölçümleri her istasyon için deniz seviyesine (1000 hpa) indirgenerek eş basınç eğrileri (izobar) çizilir.

Birbirlerini kesmeyen ve mümkün olduğunca paralel çizilen bu eğriler sinoptik harita üzerinde 5 izobar şekli oluşturur. Bu şekiller yüksek ve alçak basınç merkezleri. Alçak basınç olukları (trof), yüksek basınç sırtları (ridge-wedge) ve boyun bölgeleri (col area) olarak isimlendirilir. Basınç dağılımını gösteren bu şekillere göre tahminler yapılır.

Cepheler iki farklı havanın (soğuk ve sıcak) birbirinin yerini almaya çalıştığı dar geçiş alanlarında meteorolojik elemanların hızla değiştiği kararsızlık hatlarıdır. Cephelerin tipleri ve özellikleri o bölgedeki hava tahminlerinin yapılabilmesi için önemlidir.

Alçak basınç alanlarında (merkez ve oluklar) basınç çevreden merkeze doğru azalır o nedenle bu alanlar çevresine göre daha düşük basınca sahiptir. Rüzgâr, kuzey yarıkürede saatin tersi, güney yarıkürede ise saatle aynı yönde ve çevreden merkeze doğru dönerek sistemin çevresinde, varsa iki farklı havayı merkeze doğru çekerek cephe ve oluk hatlarını oluşturur. Yüksek basınç alanlarında ise basınç, çevreden merkeze doğru artar. Rüzgârın dönüşü ise merkezden dışarıya doğru kuzeyde saatle, aynı güney yarıkürede ise saatin tersi yönündedir. O nedenle yüksek basınç alanlarında iki farklı hava oluşamaz hava ya sıcak ya da soğuktur.

Bu özellikleri nedeniyle cepheler yalnızca alçak basınç alanlarında oluşur. Genç bir cephenin başlangıç noktası merkezin ortasındadır. Cephe evresini tamamladıkça başlangıç noktası

aşağıya doğru iner, oklüze olmaya (son evresi giderek yaşlanıyor) başlayınca merkezin dışına kayar, oklüzyon cephenin başlangıcı ise merkezde kalır.

Alçak veya yüksek basınç sistemleri hep doğuya doğru mu hareket ederler?

Dünyanın dönüşüne bağlı olarak hava hareketleri daima batıdan doğuya doğrudur. Alçak basınç merkezleri kuzey yarıkürede saatin tersi yönünde yükseklerin eteklerini takip ederek daima kendisinden daha alçak alanlara doğru hareket eder. Tropikal fırtına, tayfun ve hurricane’leri oluşturan tropikal alçaklar yükseklerin eteklerini takip ederek saatle aynı yönde hareketle yukarı enlemlere çıkmaya çalışır. Dünyanın dönüşüne ters hareket eden bu sistemler ve hortumların oluşturduğu fırtınalar bu nedenle oldukça güçlüdür.

Sabit durdukları da olur mu?

Alçak basınç merkezleri uzun süreli olmasa da bazı koşullarda sabit kalabilir.

a) İki yüksek basınç arasında bloke olabilir.

b) 1000 hpa (deniz seviyesi) alçak basınç merkezi ile 500 hpa (yerden 5000m yukarısı) seviyesindeki alçak merkez aynı eksen üzerinde ise (baroklinik model) merkez bu durumdan kurtulabilmek için hızla derinleşir. İzobarların giderek sıklaşması (basınç gradyen kuvvetinin büyümesi) bölgedeki rüzgârı giderek kuvvetlendirirken sistem bu blokajdan kurtulmak için hızlanmaya çalışır ve yer seviyesindeki merkez eksenin dışına çıktığı anda bölgeden hızla uzaklaşır. Bu koşullar 48 saat devam edebilir. Yine 1 numaralı görsel üzerinde, ilerleyiş yönlerine göre sıcak cephe önde, soğuk cephe arkada kalıyor. Bu hep böyle midir? Sıcak cephe arkada, soğuk cephe önde model de mümkün müdür?

Sıcak cephe daima öndedir. Gerisinde sıcak sektör (sıcak ve soğuk cephe arasındaki bölge) ve soğuk cephe bulunur. Hava kütlelerinin özelliklerine bağlı olarak birbiri arkası yer alan alçak basınç merkezlerinde sıcak ve soğuk cepheler birbirleriyle bağlantılı olarak yer alır. Bu durumda sıcak cephe önünde soğuk cephe bulunabilir. Soğuk cepheler hep 2 numaralı (ön sayfada) görseldeki gibi çizimlerle anlatılıyor. İlaveten rüzgârların cephe önünde güney ve güneybatıdan esme eğilimde olduğu, cephe geçişinden sonra ise kuzey ve kuzeybatıdan esme eğiliminde olduğu yazıyor. Ya da cephe önünde cepheye paralel, arkasında ise cepheye dik estiği... Söz konusu görselde; soğuk cephenin ilerleyiş yönü güneydoğu yönünde doğru ya da bir çizgi olarak düşünürsek kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzanıyor.

Şimdi kendi mantığımca düşündüğümde; soğuk cephelerdeki rüzgâr esme eğilimleri, cephelerin oluşma ve ilerleme yönleri hep aynı şekilde ve görseldeki gibi gerçekleşirse, yukarıdaki tanıma uyuyor. Ancak 3 numaralı (ön sayfada) görsele baktığımızda, soğuk ve sıcak cepheleri çeşitli yönlerde uzanan çizgiler olarak görüyoruz. Bu durumda 3 numaralı görsel üzerinden örneklersek; İskandinavya üzerindeki, doğu-batı yönünde uzanan, ilerleyiş yönü güney olan soğuk cephe için de “Soğuk cephelerde rüzgârlar cephe önünde Güney ve Güneybatı’dan, cephe geçişinden sonra ise Kuzey ve Kuzeybatı’dan eserler” cümlesini kurabilir miyiz?

Aynı soru işaretleri 4 numaralı görsel ile örneklediğim sıcak cepheler için de geçerli...

Sinoptik haritalarda soğuk cepheler üçgen, sıcak cepheler yarım daire, oklüzyon cepheler üçgen yarım daire yan yana, duralar cepheler ise ters üçgen ve daire şeklinde gösterilir. Renkli haritalarda soğuk cephe mavi, sıcak cephe kırmızı, oklüzyon cephe ise mor renkle gösterilir. Semboller cephe önünü belirler.

Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin birbirinin yerini alabilmesi için cephe gerisindeki rüzgârlar cepheye dik izobarlara paralel eser. Soğuk havanın sıcak havanın yeri aldığı bölgelerde hava kararsızdır. Bu koşullar soğuk cephe önü veya trof (alçak basın oluk hattı) önünde oluşur. Ön tarafta kuvvetli ve fırtına şeklinde esen güneyli rüzgârlar cephe ve trof’un geçmesi durumunda hızla kuzeye döner. O nedenle soğuk cephe önünde rüzgâr genellikle lodos gerisinde ise karayelden eser.

Sıcak ve soğuk cepheler alçak basınç alanlarında oluştuğu için sistemle birlikte belli bir hızla kendisinden daha alçak alanlara doğru hareket ederler.

Sıcak, soğuk, sıcak sektör ve oklüzyon cephelerin özellikleri, meteorolojik elemanların değişimleri ve özellikle de rüzgâr dağılımlarına bakarak bölgesel tahminler yapılır.

Oklüzyon cepheyi; soğuk, sıcak veya durağan cepheden ayıran kriter tam olarak nedir?

Oklüzyon cephe, sıcak ve soğuk cephe yüzeylerinin çakışması sonucu oluşan yaşlı cephedir. Sıcak cephe önündeki soğuk hava, soğuk cephe gerisindeki soğuk havadan daha az soğuk ise sıcak oklüzyon, daha fazla soğuk ise soğuk oklüzyon cephe oluşur. Sıcak oklüzyon cephe önündeki hava olayları sıcak cephe önündeki gibidir ve yağış alanı da oldukça geniştir. Soğuk oklüzyon cephe önünde hava karasızdır ve soğuk cephe önündeki hava olayları görülür, rüzgârların dönüşü ise genel kurallara uymaz.

3

1

2

4

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.