GDO’YARAKİP:RNASPREYİ

Popular Science (Turkey) - - GELECEK -

Genetiği değiştirilmiş organizmaların bazı ülkelerde yasaklanması, GDO üreticilerini yeni çözümler geliştirmeye itti. Ürünlerin genleriyle oynamak yerine, üzerlerine RNA spreyi sıkarak zararlılara ait genleri kapatıp açabilen, diğer bir deyişle gen ifadelerini değiştirebilen bu yeni yöntem ilk defa patateslere zarar veren Colorado böceği üzerinde denendi. Patatesin genleriyleoynayıpböceğekarşıgüçlendirmekyerine, böceğe RNA spreyi sıkıldığında belirli genleri kapatılarak patateslerden uzak durması sağlanıyor. Böcek patatese saldırmıyorsa sorun yok. Ama saldırıya geçtiğinde hedeflenen gen devredışı kaldığı için ölüyor.

Burada kullanılan mekanizma doğanın milyonlarca yıldır kullandığından pek farklı değil. Örneğin bizimsavunmasistemimizdebirbirindenfarklıvirüslerin atağı karşısında güçlenip şekillendi. Bir hücre, çift sarmallıRNA’yarastladığıandabunudavirüssanıyor çünkü virüsler de hücreleri kandırıp kendilerinden birer kopya çıkarmak istediklerinde benzer şekilde görünüyorlar. Hücre kendisini savunmak için virüs sandığı RNA’ya saldırıp parçalıyor. Ve her bir parçayı iyice kontrol edip, bu parçacıklarla eşleşen tüm RNA mesajlarını bulup yok ediyor. Araştırmacılar bu mekanizmayı bir RNA spreyine çevirdiklerinde, spreyin sıkıldığı böcek ya da bitki türünün genlerine uygun RNA sarmallarını kullanıp, hücrelerin bu RNA sarmallarına karşı kendi savaşını başlatmasını ve o genleri susturarak savaşı kazanmasını sağlıyorlar.

RNA spreyi hedeflenen genleri sadece birkaç hafta için susturabilir. Bu sürenin sonunda eski haline geri dönüyor.Yanispreyleortayakonançabanıngeçicibir çözüm sunduğu ortada. Örneğin uygulama yapıldıktansonratarlayayeniistilacılargelirseürünlerbuyeni riske karşı korunmuş olmuyor. Ama bu da bir avantaja dönüşebilir. Örneğin geçici su sıkıntısı yaşandığını varsayalım. Soruna yönelik geliştirilen RNA spreyi tarladakiürünlerüzerindekullanıldığında,susuzkalsa da yaşamaya devam edebileceği şekilde ürünün genleri üzerinde geçici bir değişiklik yaratıp, durum düzeldiğinde genlerin tekrar orijinal ifadelerine dönmesini sağlıyor. Ayrıca saldırgan böcekler bu RNA spreyindeki içeriğe karşı bir savunma mekanizması geliştirseler bile, bir sonraki uygulamada spreyde hedeflenen genler değiştirilip farklı genler üzerinden benzer bir sonuç alınabilir.

SpreyigeliştirenMonsanto,şimdietkisüresinibirkaç haftadanbirkaçayayükseltmekiçinçalışıyor.Yöntem sadece ürüne zarar veren türün belirli genlerini hedef aldığı için diğer türleri etkilemiyor. Sprey yerine tarım ilacı kullanıldığında sadece zararlı türler değil, faydalı böcekler de etkilenir. Örneğinarılar da tarım ilaçlarından zarar gören türler arasında. Dolayısıyla hala geliştirilmekte olan bu yöntemin tarım ilaçlarına oranla çok daha kullanışlı olduğu ortada. Ancak önemli bir hatırlatma yapmak gerek; henüz spreyin zararlı bir etkisi olduğuna dair kanıt bulunmasa da spreyleme yönteminin rüzgârın etkisiyle istenmeyen alanlara da yayıldığını ve bunun olumsuz sonuçları olabileceğini düşünenler mevcut. Diğer bir endişe, spreylenmiş ürünleri tüketen insanlarda da bazı önemli genlerin suskunkonumageçebileceğiyönünde.

Queensland Üniversitesi’nden Neena Mitter önderliğinde geliştirilen BioClay adlı RNA spreyiyse zararlı türlere değil, direkt bitkinin kendisine uygulanıyor. Nano parçacıklar boyutlarında olup kolayca parçalanabilen kilin içinde saklanmış RNA çift sarmalıbitkiyeuygulandığındaMitter’ınifadeettiğişekliyle: “Bitki bunun bir saldırı olduğunu düşünüyor ve kendisini korumak için güçleniyor.”

Marrone Bio Innovations adlı şirket de toprak bakterilerini kullanarak Grandevo adlı bir ürün geliştirdi ve bu da bitkilerin zararlı istilacılardan korunmasını sağlıyor. Monsanto ise 2013 yılında Danimarkalı Novozymes şirketiyle ortaklık kurarak mikrobiyal içerikli bitki besinleri ve gübre güçlendiriciler üretmeye başladı. Nitekim Bayer daha önce AgraQuest adlı biyo-ilaç üreticisiyle güç birliğine giderek benzer bir atılıma imza atmıştı.

DİĞER BİR ENDİŞE, SPREYLENMİŞ ÜRÜNLERİ TÜKETEN İNSANLARDA DA BAZI ÖNEMLİ GENLERİN SUSKUN KONUMA GEÇEBİLECEĞİ YÖNÜNDE

Patateslere zarar veren Colorado böceği üzerinde denenen RNA spreyi, böceğin hedeflenen genlerini devre dışı bırakıp patateslerden uzak durmasını sağladı.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.