Sanatın İçindeki Bilim

Popular Science (Turkey) - - İÇINDEKILER - Yrd. Doç. Dr. Turan Enginoğlu* ve Prof. Dr. Kemal Yürümezoğlu**

İÇİNDE BİZİM DE VAR OLDUĞUMUZ DOĞAYI DAHA İYİ GÖZLEMLEMEK VE ANLAMAK İÇİN OBJEKTİF YÖNTEMLEREİHTİYACIMIZVAR.

Bu yöntemlerin en güzel ve işlerliği yüksek olanlarını, bilimde ve sanatta buluruz. Duyuları ve duyguları birlikte etkili kullanmak, doğadan en etkili veri alma şeklimiz olan gözlem gücümüzü artırır. Bilim; duyuların ve onlara eşlik eden araçların, sanat ise duyguların ifade sınırlarını genişletmekte. Bilim ve sanatın birlikteliği ise kişilere üstün düşünsel ve becerisel özellikler sağlayabilir. Bütün ünlü sanatçılar ve bilim insanları bu donanımlara farklı ölçüde ve zenginlikte sahiptirler. Doğanın detaylarını daha iyi anlamak için öncelikle ortak deneyim alanlarımızdan ve ortak algılarımızdan uzaklaşmamız gereklidir. Bu zorlu uğraş, aynı şeylerden herkesin gördüğünden daha fazlasını ve farklı taraflarını görmek, algılamak ve bunları yaparken heyecan duymak anlamına gelir. Şimdi bilimin ve sanatın bu yöntemsel bakış zenginliğini kullanarak, neden ağustos böceklerinin kolay görünmediklerini inceleyelim.

Ağustos böcekleri yaz aylarında sesini şiddetli bir biçimde sürekli duyduğumuz fakat kendisini bir türlü görmediğimiz, pek çok ilginç özelliği olan bir böcek türüdür. Toprak altında uzun süre bekler ve kısa ömrünü neslini devam ettirmek üzere yaşadığı ağaç kabukları üzerinde geçirir. Her türlü tehlikeden korunmak için kendini şekil ve renk olarak bulunduğu yüzeye uyumlandırır. Bir başka deyişle kamufle olur. Kamuflaj Fransızcadan dilimize geçmiş bir kelimedir ve gizlenme saklanma anlamı taşır. Görünür bir organizma ve objenin çevrenin özellikleri

ile uyumlanmasıyla, fark edilmesinin zorlaşmasıdır. Ekosistem içinde insan dahil her türlü canlının tehlikeden korunmak için geliştirdiği bir stratejidir. Şimdi güzel bir örnekle bu stratejinin nasıl işlediğine bakalım.

Ağustos böcekleri yaşadıkları ağaç yüzeyinin (kabuklarının) şeklini kopyalayan bir forma sahiptir. Bu formun bir parçası olarak ağustos böceklerini fark etmek oldukça zordur. Şekil 1 ve Şekil 3’e dikkatle bakınız. Şekil 1’deki fotoğrafta zor da olsa ağustos böceğini göreceksiniz. Şekil 3’te çizgisel resimde ise neden böceği zor fark ettiğimizi anlamak mümkündür. Şekil 4’te ağustos böceği resmindeki çizgisel yapı, ağacın kabuk formları şeklinde görülmektedir. Kanatlardaki çizgi formlarının kesişme yerleri küçük koyu lekeleri meydana getirerek, kabukların üst üste bindirilmiş formunu taklit etmekte ve böylece kamuflaj gerçekleşmektedir.

Ağustos böceğinde tespit ettiğimiz renkler, ağaç kabuklarının renkleriyle bire bir benzerlik gösteriyor. Hem ağaç kabuğunda hem de ağustos böceğinde ölçülebilen ışık renklerini RGB ve CMY Boya Renkleri ile değerlendirdiğimizde siyah koyu gri, soluk gri, gri renkleri görebilmekteyiz. Renklerin benzerliklerini kontrol edebilmek için App Store Programlarından ColorMeter Programını veya buna benzer bir renk bulma programını cep telefonlarınıza indirebilirsiniz. Şekil 1 ve Şekil 2’deki fotoğraflar bu program aracılığı ile incelendiğinde her iki fotoğrafta (ağaç ve ağustos böceği) bulunan renklerin benzer olduğu görülecektir.

Sonuç olarak, gri ile siyah arasındaki tonlardan oluşan bir nesneyi fark etmek, canlı renkli bir nesneyi fark etmekten daha zordur. Siyah görünen alanlarda tüm renkler, soluk gri ve koyu gri görünen yüzeylerde ise bir çok renk soğrulur. Bu durum yüzey formundan daha az ışığın yansımasına sebep olur. Yüzey formundan yansıyan ışığın azlığı ve renklerinin birbirine yakınlığı ile yüzey/böcek formlarının çizgisel benzerliği, yüzey üzerinde bulunan nesnelerin farklılıklarını belirsizleştirmekte ve güzel bir kamuflaja sebep olmaktadır. Bu şekilde ağustos böceği türünün devamlılığını sağlayabilmektedir. Bilimin, sanatın ve teknolojinin enstrümanlarını kullanarak bir olguyu gözlemlemek ve bütünsel bir bakışla çözümlemek, bize günlük yaşam alışkanlıklarımızda güçlü bir problem çözme becerisi sunabilir. Siz de akıllı telefonlarınıza bir renk ölçer programı indirip çevrenizdeki ışık renklerinin (RGB) ve boya renklerinin (CMY) neler olduğunu keşfederek işe başlayabilirsiniz. Bilimin ve sanatın enstrümanlarını daha iyi kullanmak doğaya bakışımızı derinleştirecektir.

Şekil 2: Aynı ağustos böceğinin beyaz bir kağıt yüzeyindeki fotoğrafı.

Şekil 1: Ağustos böceğinin üzerinde yaşadığı çam ağacı kabukları

Şekil 3: Ağustos böceğinin üzerinde yaşadığı çam ağacı kabuklarının çizgisel ifadesi

Şekil 4:Ağustos böceğinin formunun çizgisel ifadesi

Şekil 6: Ağaç kabuğunda bulunan RGB ve CMYK renk karışımları ve soluk gri renk oluşum cetveli.

Şekil 5: Ağaç kabuğu üzerinde bulunan Ağustos böceğinin kamufle görünümü. (Şekil 1’den)

Şekil 7: Ağustos böceğindeki benzer renklerin görünümü

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.