Gıda Güvenliği

ZİRAİİLAÇLARDAN KURTULMAK

Popular Science (Turkey) - - İÇINDEKILER -

Geçtiğimiz yıl, şarap yapımında kullanılan en kaliteli türlerindenbiriolanChardonnayüzümününmilyonlarcatonu,tüylüküfolarakbilinenbirmantarhastalığı yüzünden çöpe atıldı. Bazı üreticiler bu patojenle savaşlarında yorulup pes ederek hastalığa karşı koyabilenfarklıüzümtürleriniyetiştirmeyitercihetti.Mücadeleye devam edenlerse bu hassas türü zirai ilaçlarla korumayaçalıştı.Amaevriminkaçınılmazbirsonucu olarak, kendisiyle ilaçlar yoluyla savaşılan her hastalıkta olduğu gibi bunda da ilaç kullanımı arttıkça hastalığa sebep olan mantar ilaçlara karşı direnç kazandı. Çözüm genetik mühendislerinden geldi. CRISPR yöntemiyle üzümü genetik olarak güçlendirip hastalığa karşı koyabilecek duruma getirdiler. Rutgers Üniversitesi Moleküler Biyo-Bilimler laboratuvarlarında güçlendirilen üzüm, teknolojinin gıdanın geleceğine nasıl etki edebileceğini açıkça gösteriyor.

Zirai ilaç direnci günümüz tarımının en büyük sorunlarından biri. Hastalık yayan zararlı türler bu ilaçlara direnç kazandıkça daha da güçleniyor ve farklı bölgelere de yayılma imkânı buluyorlar. İklim değişimi de bu zararlıları alışkın oldukları “evlerinden” uzaklara itmeye devam ediyor. Görünen o ki onlarla sürdürdüğümüz savaşta yeni yöntemler denememiz gerekecek.Rutgerslaboratuvarındaüzümünhastalığa yanıt verdiği geni tespit ederek, korunmasız kalmasınasebepolanbugenikapatıpbüyükbirbaşarıyaimza atanRongDi,“Bitkiyezararverenmantarınbunubaşarmak için kullandığı birkaç yöntem var ve CRISPR tekniği sayesinde bu zararlıyla bitki arasındaki etkileşimi kesip hastalığı durdurmayı başardık” diyor. Ancak farklı araştırmalardan elde edilen bazı sonuçlar, CRISPRişleminingenomunhiçbeklenmeyennoktalarında, hedeflenmeyen genler üzerinde de değişim yaratabildiğini gösterdi. Yani faydaları ve riskleri iyice değerlendirilmekzorunda.

Hastalığa karşı direnç kazanmış olan Chardonnay üzümü, Iowa Eyalet Üniversitesi’nde güçlendirilen pirinç, Pennysylvania Eyalet Üniversitesi’nde geliştirilmekte olan süper güçlü patates ve Çin Bilimler Akademisi’nin ürettiği buğday gibi örneklerin tamamında bilim insanları öncelikle bu tarım ürünlerine musallat olan başlıca patojenleri ve tarım zararlılarını hedef alıyor. Cornell Üniversitesi araştırmacılarıysa belirli patojenlere karşı güçlendirme yapmak yerine bitkiyi hastalıklara karşı savunmasız bırakan genetik faktörleri ortaya çıkarıp elemeye yoğunlaştı. Sorunun bitkinin bağışıklık sisteminden kaynaklandığını bilen araştırmacılar şimdi tarım ürünlerinin bağışıklık sisteminigüçlendirmeyeyönelikbirçalışmayürütüyor.

Bitkileri bu salgın hastalıklardan kurtarabilecek bir diğeryöntemdeCRISPR’aalternatifolarakgeliştirilen ‘gen sürüşü’. Bu yöntem sayesinde hastalıklara sebep olanzararlıtürleringenleriniyenidenprogramlayarak saldırgan türleri ortadan kaldırmak mümkün olabilir. Ama riskleri de henüz belirlenebilmiş değil. Şu ana dek sivrisineklerle yayılan Zika ya da sıtma gibi hastalıkların elimine edilmesi için denenen yöntem yakın gelecekte tarım ürünlerine de uygulanmaya başlanacak. Örneğin kiraz, çilek ve yaban mersinine yerleşerekyumurtlayanvelarvalarıbumeyvelerezararveren kanatlı meyve sineği için hem Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi hem de California Riverside Üniversitesi’nde benzer birer çalışma başlatıldı. İdeal yaklaşım hastalığı yok etmek mi olmalı, yoksa bitki genlerinin güçlendirilmesimihenüzbilemiyoruz.Cibusadlıbiyoteknoloji şirketiyse zararlı otları öldüren kimyasallara karşı koyabilen güçlendirilmiş tarım ürünleri üzerinde çalışıyor. Diğer bir deyişle; üreticiler bu güçlendirilmiş ürünleri ektiklerinde, ürünlerine zarar vermeden böcekilacıkullanımınadevamedip,hastalığıyayanyada tehlikeyaratantürlerlesavaşmışolacak.

Bu araştırmacıların yarattığı genetiği güçlendirilmiş gıda ürünleri ve zararlı özellikleri elimine edilmiş saldırganların akıbeti ne olacak, henüz bilinmiyor. Mücadelenin merkezinde yer alan ve hepimizin sıkça duyduğuGDO’luürünleriçindegüvenduygusuyaratılamadı. Dahası araştırmalar çok yeni olduğu için uzun vadelisonuçlarıveçevreyeyadadiğertürlerenasıletki edebileceği de bilinmiyor. Örneğin ‘gen sürüşü’ yöntemiyle hastalık yaymasına son verilen sivrisineklerdeki budeğişim,kırılganbirdengeyesahiphabitatlarazarar verecekmi?ÜnlügenetikçiGeorgeChurchbununiçin bir emniyet mekanizması önerdi: Hastalığın durdurulması için gerçekleştirdiğimiz işlemi dilediğimiz an devre dışı bırakabilmek adına, beklenmeyen sonuçlarla karşılaştığımız anda kullanılmaya hazır ikinci bir uygulama geliştirmek. Bu sayede kendimizi öngörülemeyen riskler karşısında garanti altına alıyormuş gibi görünsek de aslında bir kez uygulandığında geri dönüşüolmayabilecekbirsüreçtenbahsediyoruz.Yani söz konusu zararlı türün popülasyonunu kontrol altına alabilsek bile gerçekleştirdiğimiz dönüşümün çevreye ve diğer türlere verebileceği zararı geri çevirebileceğimizinbirgarantisiyok.

Farklı Bir Yaklaşım CRISPR’a alternatif olarak geliştirilen ‘gen sürüşü’ yöntemiyle hastalıklara sebep olan zararlı türlerin genlerinin yeniden programlanması mümkün.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.