Yıldız Günlükleri

Popular Science (Turkey) - - İÇINDEKILER - Dr. Umut Yıldız*

MARSSOCIETY(MARSDERNEĞI), 1998 YILINDA DR ROBERT ZUBRINTARAFINDANYAZDIĞI “THE CASE FOR MARS” KITABININARDINDANAYNIISIMLE DÜZENLENEN KONFERANSLAR SONRASINDA KURULDU. GEÇEN AY YIRMINCISI YAPILANBUKONFERANSAPOPULAR SCIENCETÜRKIYEADINAKATIL

DIM. Mars’a seyahat ve orada yaşam ile ilgilenen yüzlerce ilgilinin katıldığı konferansta o kadar farklı konulara değinildi ki, Mars’ta bir koloni kurup orada yaşamak için her türlü detayı düşüneninsanlarınvarlığıbenigerçektenmutluetti.Katılımcılararasındatıp doktorları,mühendisler,biliminsanları, işletmeciler,sanatçılar,politikacılar,yazarlargibiheralandaninsanlarvardıve birçokkişikendiuzmanlığıkapsamındaMarsiçinneleryapabilirimdiyefikirlerinisundu.

Tartışılan konular çok çeşitliydi. Mars’a nasıl gideceğiz, oradaki koloni günlükyaşamınınasılgeçirecek,Mars turizmi nasıl olacak, Mars modası, oradakitıbbideneyler,yeniilaçaraştırmaları, madencilik çalışmaları gibi konularaekolarakdahapolitiksorularyani Mars’tabirhükümetkurulacakmı,oradayaşayanlar,doğanlarhangiülkenin vatandaşı olacak, bir Mars pasaportu olacak mı, orada yeni bir dil gelişebilir migibionlarcasorularvecevapları konuşuldu.

Mars’a ne zaman ve nasıl gitmeliyiz konuları apayrı tartışma konusuydu. MalumbuaralarNASA,SpaceX,Boeing veLockheedMartin’inilkinsanıMars’a götürmeplanları,geliştirdiğiaraçlarıve aralarındakihenüzsonuçsuzbüyükyarış dikkat çekiyor. NASA’nın Mars’a ilk insanı ulaştırması için 2035 yılı hedefi var. Bu hedefe ulaşmak, şu anki bütçe vegelişimilezorolsadahenüzotarihe kadar daha 18 yıl olduğu için psikolojik olarak olumsuz etkilenmemek için şimdiden tarihi uzatıp yeni bir tarih vermekistenmiyor.AncakSpaceX,2025 gibibirtarihtehalaısrarediyor.Açıkçası bence özel şirket olduğu için NASA bürokrasisinetakılmadanbirçokriske girebilir ve istediğini yapabilir ama bu tarih bana çok da olası gelmiyor. Tabii şimdilikherşeyElonMusk’ınbuhayali devamettirmesindeveelbetteşirketlerini süreç içinde iflas ettirmemesinde bitiyor.

Öte yandan Mars’a nasıl gitmemiz gerekiyor sorusu için belli bazı düşüncekamplarıgördümveaçıkçasıdaher birinindeargümanlarıçoksağlam.KimisişuandaUluslararasıUzayİstasyo- nunu(ISS)vediğerbirçokşeyibırakalımMars’aodaklanalımderken,kimisi önce Ay’a gidelim, orada üs kuralım buradaki deneyimle Mars’a gidelim diyordu. Ayrıca önce Ay ve Mars çevrelerinde dolanan uzay istasyonları kuralım, buralar Dünya'nın ileri karakoluolsunşeklindefarklıbakışaçıları vardı.Hatırısayılırbirgrup,ISS’inbizi Dünya hapishanesine kapattığını ve bugünekadar150milyardolardanfazlamaliyetiolduğundanMarsprojelerine yeterince başlayamadığımızdan dertyanıyorduveMarsiçinISS’inhızlıcakapatılmasınıistiyorlardı.Burada benimgörüşümdeikiyönlü,neISSile neISS’siz,kararsızım.ÇünküMars’agidecek teknolojik imkanlar için bütçe ayırabiliriz, binlerce insanı istihdam edebiliriz ancak uzayda bir insan nasılyaşarbunuteorilerleöğrenemeyiz, mutlakabazıinsanlarınuzunsüreler boyunca uzayda yaşamaları gerekiyor,böyleceoradaoluşabilecekbirçok problemin de erkenden önünü alma şansı oluyor. Uzayda hasta olsan ne olur, kabinde yangın çıksa nasıl söndürürsün, oksijen tankı delinse ne gibi bir yedek mekanizması var, bunungibibinlercesorununcevabıuzun yıllar boyunca ISS’de çalışan yüzlerce astronotunemeğiilecevaplandıvebu

cevaplarMarsyolculuğuiçinhazırlanıyor. Yani ISS olmasaydı, gözü kapalı bir Mars yolculuğu yapıyor olurduk, aynı ilk Ay’a gidilmesi gibi. Ancak Ay’a gitme motivasyonuosıradamilliyetçiamaçlar taşıyordu.Şuandaiseorayayerleşmek sözkonusu!

Obama,11Ekim2016’daCNNyorum sayfası için kaleme aldığı yazısında 2030’lu yıllarda ABD’nin Mars’a gitmesi ve güvenli bir şekilde geri dönmesi ve nihai hedef olarak da bir gün orada insanoğlunun uzun süre yaşamasını anlatmıştı. Tartışmalardan biri de bu konuşmanınhiçbiranlamifadeetmediği yönündeydi. Çünkü sadece birkaç ay sonra yani Ocak 2017’de koltuğu devredecek olan bir başkanın bu söylediği uzun vadeli hedefi yapmasına bir imkan yoktu, bu aynı ben söyleyeyim başkaları yapsın demekten farklı olmuyor yorumu yapıldı. Bir başkan, başkan olduktan sonra böyle uzun vadeli ve yüksek bütçeli bir programı listesine alırsa gerçekleşme şansı daha yüksek oluyor. Örneğin, John F. Kennedy, göreve geldikten bir yıl sonra 12 Eylül 1962’de Houston’da Rice Stadyumunda ABD’nin on yıl bitmeden Ay’a insan göndereceğini hedeflemişti. Bu konuşma ile Sovyetler'le olan uzay yarışını kaybettiğini düşünen Amerikan halkınadabüyükbirgüvenvermişti.O sıralarda yaşanan soğuk savaşın etkisiyle, bu uzay yarışının ana hedefi Ay’a uzun süreli yerleşme yerine, Ay’a gidip oradan bir selfie çekmek ve kapitalizminkomünizmdendahaiyiolduğunu Sovyetler'eveDünya'yakanıtlamaamacıtaşıyordu.ÖzellikleABD’ninAy’avarışınınardındanSovyetlerinpesetmesiyledeAyyarışıtamamlanmışoldu.Tabii bupesetmeanındaolmamıştı.Özellikle Apollo13misyonununNeilArmstrong vetakımınıAy’aindirmesininhemenardındanuzayyarışınındevamedeceğini düşünenNASA,osıradaMars’ailkinsan göndermeninplanlarınabaşlamıştı,ve hatta 1980'lerde bunun gerçekleşeceğinibelirtenbasınbültenleriyayınlamıştı. 60’ların sonu 70’lerin başında Ay yarışı nihai hedefine ulaştığından devam edemedi. Ondan sonra NASA ve uzay programında iki büyük kalem bütçeyi büyük oranda emdi. Bunlardan birisi Shuttle(UzayMekiği)programıvediğeridedahaöncebahsettiğimUluslararasıUzayİstasyonuprogramıydı.

Mars’a yola çıktık diyelim, ilk etapta Mars’a gidecek her türlü yaşamsal malzemelerindeDünya’dangötürülmesi gerekiyor. Ancak özellikle içme suyu,yiyecek,işlenmişmetal,geridönüşleriçinyakıtveoradakiinsanların hayatlarını kendi kendilerine idame edecekleri ve yerleşim bölgelerini genişletebilecekleri inşaat yapabilecekleri materyallerin hızlıca bulunup, Mars’tan karşılanabilir hale gelmesi gerekiyor, yoksa zaten Dünya’dan uzayayüktaşımanınhalenbukadar pahalıolduğubirzamanda,Marsprojelerini kısa sürede tehlikeye girebilir. OnuniçinönceAy’agidelimdiyenlerin argümanıdaDünya’dabulduğumuz birçok şey Ay’da da var, o nedenle Ay’ı önce kolonize edersek ve orayı bir üretim üssü haline getirebilirsek, sonrasında Ay’dan uzaya çıkmak Dünya’yanazarançokdahakolayve ucuz olacağından dolayı Mars’a olan maliyeti düşürecektir deniyor. Uzay araçları Dünya’da üretildiği gibi Ay’da daüretilebilirancakMars’taüretmek şimdilikhiçolasıgelmiyor.

Öte yandan Mars’tan ilk dönenler, oradan Dünya’da değerli olabilecek bazı şeyler getirebilir ve bununla belli bir gelir elde edilebilir. İlk etapta Mars’tan gelen her şey çok değerli olacaktır,yanioradangelecekbasitbir kayaparçasıbile“Marskayası”adıyla Dünya’da yüksek meblağlarla satışa sunulacaktırancakbudurumelbette çokuzunsürmeyecektir.

Mars’a ilk yerleşimcilerin kimler olabileceği üzerine düşünen bir konuşmada, oraya gidecek teknik personel haricinde, bilet alarak gidecek ilk yerleşimcilerin Dünya’da belli bir seviyede maddi imkana kavuşmuş, Dünya turunu tamamlamış yaşlı ve zengin insanlar için bir emeklilik mekanı ya da huzur evi/gezegeni olacağınıdüşünüyor.Malumilkbilet ücretleri çok da ucuz olmayacak ve onukarşılayabilecekinsanlarmutlakazengininsanlarolacak.Tabiiorada tartışılanmevzulardanbirideDünyaMarsarasıseyahatinasılyapacakları veoradabakımaihtiyaçduyacakları gibikonulardı.

İnsanoğlununhernekadarsosyal olarak gelişmesi tamamlanmamış olsa da yani bir taraftan açlık, diğer taraftan savaşlar devam ederken uzayneişeyarardiyenlerelbetteolacaktır.AmainsanoğluMars’agitmeye hazır ve kim bilir belki bu yolculuk bizi, ülkeleri, insanları, ırkları birleştirecek, belki de Mars için yapılan yiyecek,tohumicatetmeçalışmaları açlığı bitirecek. Herkesin beklentisi gibişimdikiyaşamdönemimiziçinde insanlığın Mars’a gitmesini görmek negüzelolurdudeğilmi? Not:Bumakaledekidüşüncelertamamen yazarın düşünceleridir ve NASA, Jet İtki LaboratuvarıveyaCaltech’i bağlamaz.

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.