Blockchain teknolojisi

Popular Science (Turkey) - - İÇINDEKILER -

SATOŞI NAKAMOTO TAKMA ADINI KULLANAN KIŞI YA DA KIŞILER TARAFINDAN YARATILAN ve dâhice olduğu şüphe götürmeyen blok zinciri, gitgide önem kazanarak herkesin aklından geçen bir sorunun hedefine dönüştü. “Nedir bu blok zinciri?”

Dijital verinin kopyalanmasına değil de dağıtılmasına izin veren blok zinciri, yepyeni bir internet türünün omurgasını oluşturuyor. Aslında dijital para birimi Bitcoin için tasarlanmış olsa da, teknoloji camiası bu teknolojiye yeni potansiyel kullanım amaçları buluyor.

Tıpkı internette ya da otomobillerdeolduğugibi, blok zincirini kullanmak için nasıl işlediğini bilmeniz gerekmiyor. Ama bu yeni teknolojiye aşinalık kazandıkça neden devrimci bir teknoloji olduğunu daha iyi anlıyorsunuz. Dağıtılmış veri tabanı Bilgisayarlardan oluşan bir ağa binlerce kez kopyalanarak dağıtılan bir hesap tablosu düşünün. Sonra da bu ağın, söz konusutabloyudüzenliolarak güncellemek üzere tasarlandığını düşünün. İşte blok zincirini anlamaya başladınız.

Bir blok zincirindeki bilgi, paylaşılan ve sürekli güncellenen bir veri tabanı halinde varlığını sürdürüyor. Ağı bu biçimde kullanmanın bariz faydaları var. Block zinciri veri tabanı tek bir konumda saklanmadığı için, kayıtlar herkese açık ve kolayca doğrulanabiliyor. Bu bilginin hackerların erişip bozabileceği merkezi bir sürümü de bulunmuyor. Aynı anda milyonlarca bilgisayarda barındırıldığından, veri tabanındaki veriye internetteki herkes erişebiliyor. Blokzincirininsağlamlığı ve güvenilirliği Blok zinciri, tıpkı internet gibi dâhili bir sağlamlığa sahip. Ağ boyunca birbirinin aynı bilgi blokları saklandığından, blok zinciri: 1- Tek bir kurum ya da kuruluş tarafından kontrol edilemiyor. 2- Tek bir kırılma noktasına sahip değil.

Bitcoin 2008’de icat edildi veogündenbuyanaönemli bir problem yaşanmaksızın Bitcoin blok zinciri çalışmayı sürdürüyor. Şu ana kadar Bitcoin’in yaşadığı tüm sorunların altında ya hackleme çabaları var ya da yönetimsel hatalar. Bir diğer deyişle, bu sorunlar kötü niyetten ya da insan hatasındankaynaklanıyor; altındayatankonseptlerde hata olduğu için değil.

İnternetde30yıldan beri ayakta kalabildi. Bu da henüz geliştirilmeye devam edenblokzinciriteknolojisi için iyi haber demek. Şeffafvebozulmaz Blok zinciri teknolojisi kendini her on dakikada bir otomatikman güncelleyen bir fikir birliği halinde. Kendi kendini denetleyen bir dijital değer ekosiste- mi olan ağ, gerçekleşen her işlemi on dakikalık aralıklarla güncelliyor. Bu işlemlerin her birine “blok” deniyor ve böylece iki önemli şey ortaya çıkıyor: İlki, şeffaflık verisinin tüm ağa gömülü ve herkese açık olması. Diğeriyse blok zincirindeki herhangi bir bilgi birimini değiştirmek için tüm ağınkinden daha büyük bir işlem gücüne ihtiyaç olması ve bu yüzden bozulmaması.

Bu durum teoride mümkün olsa da, uygulamada olanaksız. Örneğin, Bitcoin toplamak için sistemin yönetimini ele geçirirseniz Bitcoin’lerin değerini de sıfırlamış oluyorsunuz. Düğümlerdenoluşanağ Blok zinciri, hesaplama

yapan “düğümlerden” oluşuyor. Düğüm, blok ağı zincirine bağlı çalışan ve işlemleri onaylamakla ve aktarmakla yükümlü bir istemci çalıştıran bilgisayar demek.Düğümlerblokzinciri ağına katıldıkları anda otomatikman blok zincirinin bir güncel kopyasını indiriyor.

Birarayagelendüğümler, internetin şu anki işleyişinden tamamen farklı ikinci düzey ve güçlü bir ağ oluşturuyor. Her düğüm, blok zinciri üzerinde bir “yönetici” ve ağa kendi isteğiyle katılıyor. Bu bakımdan ağın merkezi olmadığı söylenebilir. Bununla birlikte, her düğümün ağa katılmasının bir ödülü var: Bitcoin kazanma şansı.

Düğümlerin yaptığına “maden çıkarma” dense de aslında bu yanlış bir tabir. Aslında her düğüm, hesaplamalı yapbozları çözmek için birbiriyle yarışıyor. Bitcoin, ilk başta blok zin- cirinin merkez noktasındaydı. Şimdilerdeyse bu teknolojininsayısızuygulama alanından yalnızca biri olarak düşünülüyor. Günümüzde-Bitcoinbenzeri kripto para birimlerinin sayısı 700’ü aşıyor. Ayrıca orijinal blok zinciri konseptinin potansiyel uyarlamaları da şu anda sürüyor ya da geliştirme safhasında.

Blok zinciri, yapısı itibariyle merkezi olmayan bir teknoloji. Blok zincirinde meydana gelen her şey tüm ağı etkiliyor. Bunun da birtakım önemli sonuçları var. İşlemleri doğrulamanın yeni bir yolu olan blok zinciri, geleneksel ticaretin bazı yönlerini de geçersiz kılıyor: Söz gelimi, borsa işlemleri blok zincirinde neredeyse anında gerçekleşebilir ya da tapu kadastro gibi kayıtlar tümüyle halka açık tutulabilir.

Bitcoin işlemlerini kaydeden veri tabanı, blok zinciri teknolojisini kullanan bir küresel bilgisayar ağı tarafından ortaklaşa yönetiliyor. Yani Bitcoin’in yöneticisi tek bir kurum değil, ağın ta kendisi. Merkezi olmayışı, ağın kullanıcıdan kullanıcıya (P2P) esasıyla çalışabileceği anlamına geliyor. Bu kitlesel işbirliğinin potansiyelini daha yeni keşfediyoruz. Blok zincirini kim kullanacak? Web altyapısında olduğu gibi, blok zincirinden de faydalanmak için içyüzünü bilmek gerekmiyor. Şu anda blok zinciri teknolojisinin en büyük potansiyel kullanım alanı finans dünyası. Dünya Bankası 2015’te yapılan para transferlerinin 430 milyar ABD dolarını aştığını söylüyor ve şu anda blok zinciri geliştiricilere büyük rağbet var.

“MERKEZI OLMAYIŞI,AĞIN KULLANICIDAN KULLANICIYA (P2P)ESASIYLA ÇALIŞABILECEĞI ANLAMINA GELIYOR”

Blok zinciri bu tür işlemlerde aracıyı ortadan kaldırabiliyor. Nasıl ki grafiksel kullanıcı arabirimleri (GUI) masaüstü kavramı sayesinde bilgisayar kullanımını herkese açtıysa blok zincirini kullanmak için de “cüzdan” isimli grafiksel kullanıcı arabirimleri yaygın olarak kullanılıyor. İnsanlar Bitcoin’le alışveriş yapmak ya da diğer kripto para birim-

leriyle birlikte depolamak için bu uygulamaları kullanıyor.

Çevrimiçi işlemler kimlikdoğrulamasüreçleriyle yakından ilişkili. Gelecekte cüzdan uygulamalarının başka tür kimlik yönetim türlerinin önünü açacağına kesin gözüyle bakabiliriz. Blok zinciri yeni bir Web3.0mıdemek? Blok zinciri internet kullanıcılarına değer yaratma becerisi kazandırıp dijital bilginindoğrulamasınıyapıyor.Bundanişyerlerinasıl fayda sağlayacak? Adına “akıllı sözleşme” denen dağıtılmış kayıt defterleri, ancak belirtilen şartlar yerine getirildiğinde işletilen basit sözleşmeler kodlanmasını olanaklı kılıyor. Ethereum, sırf bu amaçla yapılmış bir açık kaynak kodlu blok zinciri projesi. Daha emekleme aşamasında olmasına rağmen, Ethereum’un blok zincirlerinin yararlılığınıdünyayıdeğiştirecek ölçeğe taşıma potansiyeli bulunuyor.

Teknolojininşuankidüzeyinde akıllı sözleşmeleri basit işlevleri yerine getirecek biçimde programlamak olanaklı. Söz gelimi, blok zinciri teknolojisi ve Bitcoin kullanarak, belirli bir finansal araç belli bir düzeye gelince bir ödemeyi gerçekleştirebiliyorsunuz. Örneğin şu anda bir taşıma aracını paylaşmak isteyenlerin Uber gibi bir aracıya ihtiyacı var. Oysa kişiler arası ödeme sayesinde blok zinciri, tarafla- rın doğrudan etkileşmesine ve ortaya gerçekten de merkezi olmayan bir paylaşım ekonomisinin çıkmasına yol açabilir.

Bunun bir örneği de OpenBazaar (https:// openbazaar.org). Site blok zinciri kullanarak eBay’in P2P versiyonunu oluşturuyor. Uygulamayı aygıtlarınıza kuruyor, sonra OpenBazaar satıcılarıyla hiçbir komisyon ve aracılık bedeli olmaksızın alışveriş yapıyorsunuz. Protokolün “kural tanımayan”doğası,kişisel ününüzün iş anlaşmalarında şu an eBay’de olduğundan çok daha etkili olmasını sağlıyor. Kitlekaynak KickstarterveGofundme gibi kitle kaynak girişimleri, yavaş yavaş ortaya çıkan P2P ekonomisinin ileriçalışmalarınıyürütüyor. Bu sitelerin popülerliği, insanların ürün gelişiminde doğrudan söz sahibi olmak istediğinin bir kanıtı. Blok zincirleri bu ilgiyi bir sonraki basamağa taşıyarak kitle kaynaklı risk sermayesi yatırım fonları kurulmasını sağlayabilir. Fikir haklarının korunumu Bilindiği gibi, dijital bilgileri sonsuz defa kopyalamak ve internet sayesinde her yere dağıtmak olanaklı. Bu da web kullanıcılarına ücretsiz içeriklerden oluşan bir altın madeni sağlıyor adeta. Ne var ki telif hakkı sahipleri o kadar şanslı de- ğil.Hemfikirhaklarınıyitiriyorhemdebuyüzden maddi zarara uğruyorlar. Akıllı kontratlar telif haklarını koruyabilir, yaratıcı eserlerin internetten satışını otomatikleştirerek dosya kopyalama ve dağıtım riskini ortadan kaldırabilir.

Örneğin İngiliz şarkıcı ve besteci Imogen Heap’in kurduğu Mycelia, P2P müzik dağıtımı için blok zinciri kullanıyor ve müzisyenlerin şarkılarını doğrudan hayranlarına satmasını sağlıyor. Aynı zamanda yapımcılara lisans örnekleri gönderiyor, telif gelirini şarkı yazarları ve müzisyenler arasında otomatikman bölüştürüyor. Tüm bunlar da akıllı sözleşmelerle otomatikleştirilmiş. Blok zincirlerinin kesirli kripto para birimlerinde ödemeyimümkünkılması (yani mikro ödemeler) blok zincirinin bu senaryoda büyük başarı şansı olduğunu akla getiriyor. Kimlikyönetimi Web üzerinde daha iyi kimlik yönetimine gereksinim olduğu şüphe götürmez. Kimlik doğrulama internet üzerinden gerçekleşen tüm finansal işlemlerin zayıf noktası. Ne var ki webden ticaretle birlikte gelen güvenlik risklerine karşı çözümler hiç de iyi değil. Dağıtılmış kayıt defterleri kim olduğunuzu kanıtlamanın geliştirilmiş yöntemlerini ve kişisel belgeleri sayısallaştırma fırsatını sunuyor. Güvenli bir kimlik sahibi olmak paylaşım ekonomisinde gerçekleşen çevrimiçi etkileşimler için de önemli olacak.Sonuçtaiyibirün sahibi olmak internetten alışverişin en temel gereksinimi.

Doğrulama

Doğrulanmış bir işlem kripto para birimi, sözleşme, kayıt vb. bilgiler içerebilir. Birisi işlem talebinde bulunuyor. Talep edilen işlem, düğüm olarak bilinen bilgisayarlardan oluşmuş bir P2P ağında yayınlanıyor. Düğüm ağı, bilinen algoritmaları kullanarak işlemi ve kullanıcının durumunu onaylıyor. Onaylandıktan sonra işlem diğer işlemlerle birleştirilip kayıt defteri için yeni bir veri bloku oluşturuyor. Yeni blok mevcut blok zincirine kalıcı ve değiştirilemez biçimde ekleniyor. İşlem tamamlanıyor.

Blok zinciri zinciri, “düğüm” denilen bilgisayarların meydana getirdiği bir ağ

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.