Matematik Yapmak

Popular Science (Turkey) - - İÇINDEKILER - Yrd. Doç. Dr. Burak Karabey*

HER YÜZYILIN KENDINE ÖZGÜ IHTIYAÇLARI ORTAYA ÇIKMIŞ VE BU IHTIYAÇLARA YÖNELIK INSANYETIŞTIRILMESIGEREK

MIŞTIR. Örneğin, 18.yy sonlarında buhar gücünün keşfi ve sanayide etkin kullanımı ile başlayan endüstri 1.0, insanoğlunun son 300 yılda hızlıca ilerlemesiaçısındanenönemlidevrimlerden biridir. Yüksek iş gücü, devasa makinelerin kullanımı ile 19.yy sonlarınakadareldeyapımıürünlerinüretiminin yerini almıştır. O yüzyılda yüksek standartlarda eğitim almış insandan ziyade, buhar makinelerinin kullanımı ve sanayide üretimde çalışan insan sayısıve endüstrininseriüretimegeçme çalışmaları önemli olmuştur. Doğal olarak seri üretim, endüstri 2.0 ile karşımızaçıkmış, yenivefarklıoptimizasyon problemlerini ortaya çıkarmıştır. Mesela, “Kurulacak bir fabrikadan en kısa sürede maksimum düzeyde üretimi elde etmek için ne gibi önlemler alınmalıdır?” sorusu tam olarak bir optimizasyonproblemidir.

Bununla birlikte günümüze geldiğinizde ise Endüstri 4.0 ile yapay zeka, problem çözüm becerisi ve işlevsellik açısından resmen ortalığı kavurmakta. Yapay zeka, bahsettiğimiz çok değişkenli birçok optimizasyon problemi ile insanoğluna göre çok daha iyi sonuçlareldeetmektevetahminlerde bulunuyor. Geçen ay birlikte bir sunum gerçekleş tirdiğimiz sevgili editörümüzŞahinEkşioğlu’n unbukonuda birtespitinipaylaşmadangeçmeyelim. Ekşioğlu,birşirkettekaçtoplantıodasına hangi koşullarda, n e kadar süre vb. değişk enlere göre ihtiyaç olduğuna yön elik bir araştırmada, yapay zekanın insanlara göre %40 oranında dahaiyi tahminler debulunduğunuve aslındabununbaşlangıcınınsatrancın büyüku stasıKas par ov’u1997’deresmi turnuvaşart larındayenenDeepBlue yapayz ekasıileb aşladığınıbelirtti.Bu tespite benzer şekilde, geçen mayıs ayında dünyanın en eski oyunlarından biri ol an Çin’in ünlü ve satranç benzeridiyebileceğimizstratejioyunu GOiley aşandı. Dünya1numarasıolan KeJi e,tarihinençok varyasyonasahip oyunlarından biri olan ve insanoğlunun yaklaşık 2500 yıldır oynadığı GO oyununda, Google’ın yapay zekası AlphaGo’ya yenildi. Şöyle düşünürsenizciddenşaşılacakbirdurumortaya çıkıyor; 2500 yıldır uzman olduğunuz bir konuda, sizin son 30 yılda geliştirdiğiniz ve sizin türünüzden olmayan bir “şey”, sizi ilk denemesinde yeniyor. Ciddenkorkutucu!

Gerçektendegünümüzdeyapayzekanın problem çözümlerini hayretle izlemekte, günlük yaşamımızda yarattığı kolaylıkları aktif olarak birçok alandakullanmaktayız.Artıkendüstri 4.0 ile insan gücünden ziyade herkes için akıl gücünün önemli olduğu, çoğulculuktan akılcılık ve yaratıcılığın üst düzeye ulaştığı bir zamana geçtiğimizi görebiliyoruz. Bundan yıllar öncekaçaskeriniz,kaçinsanınızyada ne kadar genişlikte toprağınız olduğu birgüçgösterisiiken,günümüzdeçözdüğünüz problemler ile ne kadar çok teknolojiürettiğinizvebunudünyaya nasılpazarladığınızbirgüçgöstergesi. Buanlamdatoprağınızınneredeolduğunun,nekadarbüyükolduğununya danüfusunuzunbirönemiyok.Hatta son zamanlarda dünya genelinde pik

yapmışolanbitcoinyanisanalparaile, artık herhangi bir devlete bağlı kalmanızın bile anlamsız olduğu, farklı bir ekonominin döndüğü geleceğe doğru yol aldığımızı görüyoruz. Bu anlamda, yetiştirmemiz gereken insanların 21.yy’da farklı becerilere ihtiyaçları olduğunun farkındayız. 21.yy becerilerini incelediğinizde, ilk sıralarda şu becerilerigörürsünüz: Karmaşıkproblem çözme becerisi, eleştirel düşünme ve yaratıcılık.

Bu becerilerin yüksek derecede matematik öğrenme, matematiksel düşünme ile ilgili olduğunu net olarak belirtmeliyim. Bize gerekli olan matematik eğitimi, aslında işlem yaptıran, aynı soruları defalarca çözerek öğretmenlerinin öğrettiği yollardan giden bireylersağlayandeğil;farklıdüşünen, problemlere farklı açılardan yaklaşan ve daha da önemlisi problemlerin farkına varan bireyler geliştirebilen bir matematik eğitimidir. Peki bunun için nasıl bir yol izlemeli?

Yaratıcılık birçok tanıma sahip ve günümüzünenönemlibecerilerinden biri olarak görülmekte. 1950 yılında Guilford’un önemli bir konferansta çağrısı üzerine yaratıcılık üzerine çalışmalar yoğun bir şekilde başlamıştır diyebiliriz. Yaratıcılığın geliştirilmesi veortayabirürününçıkması(çoğumuzun düştüğü hata ilham ve yaratıcılığı birbirine karıştırmak) düşündüğü gibi birden olmamakta. Bir problem ya da durumda yaratıcı olabilmek için, uzun yıllar süren çalışma ve derinleşme içinde bulunmak gerekiyor.Eğitimdünyasındabirçok“yaratıcı”kelimesini içeren eğitimlere rastlıyorum ama bu kadar kısa sürede yaratıcı bir birey ortaya çıkarmak mümkün değil maalesef.

Yaratıcı bireylerin en önemli özelliklerindenbiriiseproblemlerifarketmeleri ve yaklaşımlarıdır. Yapay zekanın geleceğinde bunun nasıl olacağını bilemiyorum. İnsanoğlunun doğaya karşı enbüyükgücümerakolmuştur.Merakı ile keşifler yapmış, problemleri ortaya koymuşveçözümaşamalarıbirsonraki problemeulaşmasınısağlamıştır.Bazen sizin hiç de ilginizi çekmeyecek bir durumoalanınönemlibirproblemiolabilir ve o problemin farkına varan kişi o alanınuzmanıveyaratıcıbireylerinden biri olmuştur. Yapay zeka ona verdiğimiz problemler dışında doğal yollarla, biz müdahale etmeden bir problemin farkınavarabilecekmidir?

Bir problem çözmek kadar, problemin farkına varmak da çok önemli bir beceridir.

Matematikte çok zorlu ve çözümü uzun yıllardır bekleyen birçok zorlu problemvardır.Buproblemleriçözmek için basit önermeler bulmalı, onları ispat etmeli ve ana çözüme bu şekilde ulaşmayı gerçekleştirmelisiniz. Ancak buradakarşımızaçıkanbasitproblemlerin farkına varma ve onlara çözümler üretmekte. Amerikalı matematikçi Richard Schwartz, basit ancak yaratıcı problemler ve çözümler konusunda uzman kişilerden biridir. Schwartz bir röportajında insanların çözemediği problemlerleuğraşmakveonlarakarşı birtürmeydanokumaksankibirdağa tırmanmak gibi geliyor bana diyor. Basitbirproblemnedirdiyesoracakolursanız, insanların ürettiği yığınla bilgi arasına sıkışmış, bu nedenle fark edilememiş ve derinlemesine bilgi gerektiren problemlerdir. Basit problemlerdenkasıtaslındaciddenbasitolmaları, ancak çözüm açısından değil, herkes içinproblemianlamakaçısındankolay olmalarıdır. Matematikte bazı problemler var ki, problemi anlamak için 1-2 yıl literatür okumanız gerekebilir basitproblemlerdeyseböylebirliteratürokumanızgerekmez.Schwartz’ın 2008’de çözüme kavuşturduğu basit problem birçok açıdan özellikle sensör dünyasında faydalı olmuştur. Problemin cümlesi oldukça basit! Bir iç açısı 90 dereceden büyük üçgensel birbölgede,birbilardotopuaynıyolu sonsuza kadar izleyebilir mi? Başka bir deyişle, üçgen bir bilardo masası düşününvetopavurduğunuzdaaynı yolu sonsuza kadar sapmadan bilardo topu ilerleyebilir mi ya da böyle bir yol her zaman var mıdır? İşte bu probleminkanıtındayapayzekadiyebileceğimizmatematiğingörselleşmesini sağlayan bilgisayar teknolojisini kullanmak ciddi avantajlar sağlamıştır. Göremediğimiz birçok sistemi ve örüntüyü bilgisayarların bize görselleştirmesi, aslında geçekleştirdiğimiz çalışmalarınkalitesiniarttırmakta.Bu anlamda Endüstri 4.0 derken bilimin de benzer şekilde Bilim 4.0 seviyesinde yapay zeka ile ilerlediğini görmekteyiz. Hatta basit problemleri çözerken yapay zekanın gösterdiği yoldan ilerliyoruz.

İnsanoğlunun ürettiği bilgi ciddi boşluklar ve çözülemeyen problemler ile dolu. Bunları fark edebilmek için disiplinli bir çalışma ve derinlik kazanmanızın yanında yaratıcılığı yüksek bireyler yetiştirmeniz gereklidir. Küçük yaşlardan itibaren verilecek olan sorgulama temelli eğitim ile bireylerin eleştirel düşünme ve yaratıcılık gibi üst düzey düşünme becerilerine ulaşmalarını sağlayabilir bunu yapay zeka ve teknoloji ile birleştirerek çözülmesi uzun zaman alan problemleri daha akılcı ve akıcı yöntemlerle çözebiliriz.

Matematik yapmak ve sevgiyle kalın.

AlphaGo ve Ke Jie Maç Sonucu Mayıs 2017

Richard Schwartz "Aileler için Bilim" konuşmasından

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.