Yıldız Günlükleri

Popular Science (Turkey) - - İÇINDEKILER - Dr. Umut Yıldız*

ÇOCUKLUĞUMUZDANBERIHEP SETI KELIME SINI DUYMUŞ UZDUR(SEARCHFOREXT RATERRESTRIALINTELLIGENCE-DÜNYADIŞI AKILLIYAŞAMARAMASI). Projeilkolarak CarlSagan’ındabüyük destek ve çalışmalarıyla 1970’lerde başlamış,sonrabellizamanl ardafonu büyük oranda kesilmiş, sonra tek rar yenidenfonlan mışvs.gibibirçokbadireleratla ttıktanso nrabugünbirenstitüyedönüşerek (SETIInstitute) Dünya dışıyaşamar amaçalışma larınadevam ediyor.

90’lı yıllarda henüz yeni yeni kişisel bilgisayarlar sahibi oluyorduk. Onlara bağladığımızeskitipkabasabaekranlarda da, ekranların belli noktalarına elektron tab ancasından sürekli aynı renkgönderi pkızarmayayolaçmasını engellemeye yarayan ekran koruyucularımızvardı. Bilgisayars ahipleride, bilimleilgilensi nyadailgilen mesin,bu ekrankoruyucularınınen popülerle rindenb irisiolanS ETI@Homeadlıekran koruyucuyu yükler, bizim elimizden de bu geliyor kard eşim diye bilime uzaktan da olsa katkıda bulunmanın mutluluğun uyaşardı. ÖzelliklePuerto Rico’daki Arecibo ve New Mexico’daki VLA(VeryLargeArray)radyoteleskoplarıolmaküzerebüyükteleskoplardan SETI projesi vasıtasıyl a gelen veriler o kadarbüyükmiktarlardaydıki,bunları sadeceS ETI’n inbilgisayarlar ınınindirgeyipanalizetmeleribinyıllarsürerdi. BununyerineSETI@Homeprojesiyl e, veriler Dünyadaki yüzbinlerce kişisel bilgisay arlara in dirildi ve insanların bilgisayarlarının çalışmadığ ı anlarda daekrankoruyucuolarakarkafonda analizyaptı.

SETI’ye şimdi bir de METI (Messaging Extr aterrestrial Intelligence -DünyaDış ıAkıllıY aşama Mesaj Gönderme )eklendi.Aslındamesajgöndermedüşüncesiye nibirdüşüncedeğil.İlk olarak16Kasım1974’de308metreçaplı devantenA reciboRadyoteles kobuile M13isimli biryıldızkümesine,insanlığı ve Dünya'nın yerini anlatan 210 by te büyüklüğündebirsiny al,450kWgüçile 3 dakika boyunca gönderilmişti. Tabii mesajınulaşmazam anına birazdaha vakit var. Yaklaşık 2 7000 yıl sonra a ncakM13bölgesineulaşacak veolurda oradan birileri mesajımızı alıp cevap gö nderme kistese2700 0yıldaonla rın cevabınınbizeulaşm asısürecek.ElbettebumesajdanDünya dışıyaşamlaile- tişimkurmayıbe klemekhayalötesibir şeydi,ancako zama nbuprojeninolabilirli ğinitest etmekzorun dalardı.Sonuç olarak,oldu veartıksağasola mes ajlar göndermeyebaşladı k.İlkzama nlarda bu mesaj gönderme işine Aktif SETI deniyorduvebugünekadar30’ayakın bölgeyemesajlargönderildi.

KimiSETI çalışanlarıbil emes ajgöndermenin gerçekten iyi bir fikir olup olmadığı konusunda kuşkululardı. Açıkçasıbukuşkucularınarasındaben devarım.Bununlailgilibirkaçsebebim var: -İnsanlıktarihi,4.5milyaryıllıkDünya tarihinin yanında en sondaki ufacık bir zaman dilimini kapsıyor. Homo sapienstahminenilk70binyılönceortaya çıktıysa da, insanlığın henüz son 150 senedir yaşadığı ge lişmeler bizi aslındaev rendebaşkacanlılarlailetişim kurdurabile cek teknolojiyeerişmemizi sağladı.Yanibizbiryer esinyalgönderse kveoradaDünya'dakiinsa nla rabenzer akıllı canlılar olduğu nu va rsaysak, sinyalimizin onlara ulaştığı tarihte bizim yaptığımız elektronik devrimi yapmadılarsa, bizim gönderdiğim iz sinyali miziduyamayacaklardır.Benzer şekilde,başkage ze gen ler dekiakıll ıcanlılarb ize500 yılöncesinyalgöndermiş olsalar,onuanlamaya cağımızgibi. -Astrono mikışıkka ynaklarıyaniörn eğinyıld ızlarherdalga boyundasürek li ve her yöne ışık (en erji) yayınlarlar. Buradaki“sü rekliv eheryöne”kelim elerine dikkat inizi çekmek istiy oru m, çünk ü biz bir sinya l gönderd iğimizde süreklivehe ryön esin yalgönderemeyiz. Örneğini lkArecibom esajısa dece3 dakikab oyuncagönderilmiştiveArecibora dyotelesk obuM 13 yönünedoğru yan itekbiryönd es inyalgöndermi şti. Bir radyo teleskobu sürekli aynı yöne sin yal göndermek için en önemli ihtiyaçbüyükfonla rdır,kısacamad diaçıdankarşılamakimkansızd ır.Dol ayısıyla bizsinyalig önderirizamaDünyadışı

ak ıllıyaşamdabizimki nebenzerbirteknolojiile SETI p rojesigibibi rprojeya pıp, bekle memodunda değiller se,sinyalimiz onlaragitsebileyakalayamazlar. -Pekio ralardakilerinSET Igibibirprojeleriolduğunuvarsa yalım.Örneğinbizde bilesadecebirkaçtelesko pSETIiçink ullanılabiliyor. Malum gezegenler kendi eksenl erietrafınd adönüyor,eğerbizim sinyalimi zonlaraulaştığında, dinleyen teleskopları gezegenin arka tarafında kalıyorsayinesinyalikaçırırlar. -Gelelimgönderilensinyallerinfrekansına. Hepimiz günlük yaşamımızdan biliyoruz ki, radyo sinyalleri çok uzaklara bilgi taşımakta gayet kullanışlıdır. Arabada giderken FM radyomuzun frekansıileoynadığımızda87.5MHzile 108MHzarasındaolduğunugörürüzve 1MHzde ğiş imdebil ehemen başkabir kanalageçmiş oluruz.Yaniburadaolan şudur. Sizin dinlediğiniz müzik, radyo istasyonundan örneğin 90.5 MHz’den yayınlanırvesiza rabanızdakiradyonuzun frekansını 90.5 MHz’e ayarlamazsanız müziği duyamazsınız. Sanırı m ne demeye çalıştığımı anladınız. Biz buradanradyoteleskobumuzilesadecebelirlibirfrekanst avebelliküçükbir frekansaralığındasinyalgönderebiliriz. Eğer ki Dünya dışı akıllı yaşamda bir SETIprojesiolsa,büyükradyoteleskopları ile sürekli dinli yor olsalar ve bizim sinyalimizonlaraulaşsabileeğerbizim gönderdiğimizfrekansıdinlemiyorlarsabiziduyamayaca klardır. - Bir de sinyalleri ancak belli bir güçte gönd erebiliriz. Örneğin Arecibo mesajını 450 kW güç ile göndermiştik ki bu bile bayağı yüksek bir güç. Burada da şöyle bir sorun var. Biz ne kadar yüksekgüçlegönderirsekgönd erelim, sinyalimizyoldazamaniçindegüç s üzleşir. Diyeceksiniz ki uzay boş, sinyal zaten dümdüz ileriye doğru gidiyor, karşısınayağmur,kargibibirortamda çıkmadığına göre ne gücünü kes ebilir ki.Eh,buradamesafelerdenbahsetmemizgerekec e k,çünküsinyali gönderdiğimiz gezegen onlarca, yüzlerce, binlerceışıkyılıuzaklıktaolabiliyor(1ışık yılı = 9.5 trilyon km). Dolayısıyla eğer kiDünyad ışıakıllıyaşamdabirSETI projesiolsa,büy ükrady oteleskopları ilesüreklidinli yorolsalar,bizimsinyali mizonlaraulaşsavebizimgön derdiğimizfreka nstadinliyorlars abile,sinyalimizorayavardığı ndaçokgüçsüz kalmışsa,onlardasıradanbirgürültü halinde kalaca ktır ve ne yazık ki bizi yineduyamayacaklardır. Aslın dabuko nudadah asöyleyecek konu çok, belki bir başka yazıda de- vamederiz.Amabenburadamesaj göndermevekarşıtarafınmesajımızı alma konusunun yukarıda bahsettiğim birçok parametrenin üst üstegelmesigibiçokçokçokbüyük birşansolayıolduğunuvurgulamaya çalıştım. Hatta arada bir haberlere konu olur . Stephan Hawking, Dünyadışıyaşama,galaksimizdeki adresimizihab ervermeninçoktehlikeliolacağınıvebiziyo kedeceğini kon uedenaçıklamalardabulunur. Argümanlarından birisi, yüzyıll ar içinde dü nyad aki den eyimlerimiz gösterdi ki güçlü medeniyetler, ilkel medeniyetleri kolonisi haline getirme konusunda gayet etkin davrandılar ve buralara kadar ulaşan bir medeniyet elbette biz den daha güçlü olacaktır ve bizi koloni haline getirmek isteyebilir. Mantık olarak sözlerinde haksız değil ama sevgiliStephanHawking,bencebirazsakinolmaktafaydavar.Bizbir yerlere sinyal g ön dererek yerimizi belli ediyor gibiyiz ama biz daha Mars’a insa n gönderemedik, hatta Güneş Sisteminin dışına çıkan ilk uzay aracımız bile 40 yılda sadece 20 milyar km yol kat etti. Onlar da biz imgibibirteknolojiyesahiplerse kendi yıldızlarının dışı na çıkmalarına im kanları yok. Mesafeler o kadarbüyükkiveışığınhız ınınbir sınır ınınolmasıbukon udaokadar büyük bir bariyer ki, yıldızlararası seyahatlerin standart insan yaşamındaolmasıbugün küpratikfizik vemühendislikbilgimizle mümkün görünmüyor,yanibenceg üv endeyiz. Not:Bumakaledekidüşüncelertamamen yazarın düşünceleridir ve NASA, Jet İtki LaboratuvarıveyaCaltech’ ibağlamaz.

Arecibo Gözlemevi

1974’te gönderilen Arecibo Mesajı

Newspapers in Turkish

Newspapers from Turkey

© PressReader. All rights reserved.