האַרט פֿאַר דער צייַט פֿו געראַנגל או חורב

Forward (Yiddish Edition) - - פראָנט זייַט - ( ילנער זכרונות) אלישבֿע כּה צדק ©ישׂראל ®

ספּעציעל רן „ רווערטס“

(המשך ון ריקן נומער) באָרע† איז† אַ6 עק† אין† דער† א7 ביק7 ט† אין† אַפּרילΣ† π≥†± אין†עלטער† פֿון†פֿופֿצן† אַ†האַלב† יאָרÆ † אין† צ6 7† 6אָכן† אַרום† בין† איך† אַלט† גע †6 אָרן† פֿופֿצןÆ † איצט¨ † פֿון† דער† ה7 ך† פֿון† מייַן† ע†לטער ¨† 6אָלט† איך†מסתּמא† געדאַרפֿט†קוקן† א5 ף†אונדז ¨† פֿופֿצן יאָריקע¨ † 6י† א5 ף† קינדער¨ † אָבער† אין† זכּרון† איז† פֿאַרבליבן† דער† גר5 סער† ערנסט† פֿון† אונדזערע† געפֿילן† און† האַנדלונגעןÆ † פֿאַ†רטיפֿנ≠ דיק† זיך† אין† מייַן† חשבון הנפֿש† פֿאַרשט7 † איך¨ † אַז†מייַן† געפֿיל†צו† באָרען†איז† גע6 ען†אַן† אמתע¨ † גר5 סע†ליבע Ɔ דאָס†האָט† א5 ך†פֿאַרשט אַנען††מייַן† מאַמע†און† האָט†מורא† געהאַט¨ †אַז† איך†6 על†ש 5ן† מער†ק 7נעם† ניט†ליב† האָבן†און† אַז†אָן† ליבע†6 על† איך† ניט† קענען† ב5 ען† מייַן† 6ייַטערדיק† לעבןÆ † און†ער ¨† באָרעø †איך† האָב†דאַן† נאָך†ניט† גע †6 וּסט¨ † אַז† ייִנגלעך† 6ערן† רייַף† שפּעטער† ווי† מ7 דלעך†Æ † דערצו† בין† איך† גע6 ען† אַ† דאַרינקע¨ † א5 סגעזען†† ייִנגער†פֿון† מייַנע†יאָרן ¨† און†ער†—† אַ†ספּאָר טלער†¨ † ה5 ך† און† קרעפֿטיקÆ † מיר† פֿלעגן† זיך† אָפֿט† זען¨ † צוזאַמען† לערנען¨ † אָבער† פֿיזיש† זיך† ק7 ן† מאָל† ניט†דערנענטערט Æ

אין†אַ† קורצער†צייַט† אַרום¨ †בעת† די†זומער 6אַקאַציעס ¨† האָט† בייַ† מיר† פּאַסירט† אַן† אָנפֿאַל† פֿון† דער† בלינדער† קישקעÆ † מען† האָט† מיך† אָ†פּגעפֿירט† אין† דעם† נאָענטסטן† שפּיטאָל¨ † אין† זעלבן¨ † 6וּ† באָרע† איז† געלעגןÆ † איך† האָב† זיך† ניט† דערשראָקן† און† ניט† געקלעמטÆ † פֿאַרקערט† —† ס3 האָט†מיך† באַהערשט†אַן† עקשנותדיק†ג עפֿיל†† פֿון†באַפֿרידיקונג∫†„ הל6 אַי†זאָל† איך†שטאַרבן°“

מען†האָט† מיך†אָפּערירט† און†איך† בין†לעבן† געבליבןÆ

ס3 האָט†זיך† אָנגעה5 בן†דאָס† לערניאָר Σ†π≥ —± Ππ≥ Ʊ† א5 ף† 6יפֿל† איך† געדענק¨ † האָב† איך† נאָך† באָרעס† ט5 ט† מער† ק7 ן† לידער† ניט† געשריבן † Ɔ איך†פֿלעג† מאַכן†פּרוּ 6ן† פֿון†איבערז עצו††נגען† פֿון† פּ5 ליש¨ † דייַטש† און† לאַטייַןÆ † די† אַלע† שפּראַכן† האָבן† מיר† געלערנט† אין† שולÆ † די† לע†צטע† צ6 7† קלאַסן† גימנאַזיע† האָבן¨ † ל5 ט† דער† נייַער† שול רעפֿאָרם¨ †זיך† פֿאַר6 אַנדלט†אין† אַ†פֿאַקו לט†אַטי † 6ן† ליצ7 †© אין†אונדזער† גימנאַזיע†איז† עס†גע 6ען† אַ† הומאַניסטישער†ליצ 7† מיט†אַ† טיפֿערן†ב אַהערשן†† שפּראַכן¨ †געשיכטע† א- אַ® Æ

איך† האָב† געפּרוּ6 ט† איבערזעצן† א5 ף† ייִדיש† צ6 7† לאַטייַנישע† פּאָעמעס¨ † 6עלכע† מיר† האָבן†געלערנט †© פֿון†אָ 6ידיוס† און†6 ערגעליוס † ®¨ † ב5 ענדיק†די† איבערזעצונגען†ל 5ט† דער†זע† לבער† מאָס†און† ריטם†—†העקסאַמעטער†—† 6י† ז7 †האָבן† געקלונגען†אין† לאַטייַןÆ †ס 3האָט† זיך†בייַ† מיר†באַ≠ קומעןÆ † דער† דירעקטאָר† פֿון† אונדזער† גימנאַזיע† † ל7 ב† טורבאָ6 יטש† ©אַ† באַקאַנטע† פּערזע†נלעכ≠ ק7 ט† אין† ייִדישן† שול6 עזן¨ † אומגעק†ומען† בעת† דער† דייַטשישער† אָקופּאַציע® † פֿלעגט† פֿאַ†רהיטן† די† דאָזיקע† פּאָעטישע† פּרוּ6 ן† מייַנע† צ†וז אַמען†† מיט† שריפֿטלעכע† דערגר7 כונגען† פֿון† אַנדערע† † שילער¨ †אין† דער†שאַפֿע† פֿון†זייַן† קאַב†ינעט Ɔ איך† דערצ7 ל† דאָס¨ † כּדי† 6ייַטער† זיך† אומצ†וקערן† דערצו†אין† אַ†6 יכטיקער†מינוט Æ

ÆÆÆא 7נעם† אַ† מאָנטיק† אין† אָ6 נט¨ † אין† אָנ≠ ה7 ב† נאָ6 עמבערΣ† π≥± ¨† האָט† עמעץ† שאַרף† אָנ≠ געקלונגען† אין† אונדזער† אַרייַנגאַנגס טירÆ † איך† געדענק¨ † אַז† דאָס† איז† גע6 ען† מאָנטיק¨ † 6ייַל† ד6 קא† דעם† טאָג† פֿלעגט† מען† בייַ† אונדז† אין† שטוב† ה7 צן† דעם† קעסל† אין† 6אַנע צימער† און† די† גאַנצע† משפּחה† פֿלעגט† זיך† ל5 ט† דער† ר7 † באָדןÆ † איך† האָב† זיך† ש5 ן† געהאַט† א5 סגעבאָדן† און†געזעסן† אין†בעט† אין†אַ† ר7 נעם†העמד Ɔ א5 ף אַ† שטול† בייַ† מייַן† בעט† איז† געשטאַנען† מייַן אָ6 נטבר5 ט† —† אַ† פֿרישער† ב7 גל† מיט† פּוטער און† ט7 † מיט† מילךÆ † לעבן† מיר† איז† געזעסן† די מאַמע† † און† האָט† מיר† געהאָלפֿן† בייַם† עסןÆ † איך האָב† געליטן† פֿון† אַ† שטאַרקן† צ7 נ6 7טיק Ɔ די א5 פֿגעלאָפֿענע††באַק† איז†גע 6ען† איבערגעבונדן † ¨ און†איך† האָב†ק 5ם† געקענט†קייַען Ɔ אין†טיר† האָט זיך†איבערגעחזרט† דער†אומגעדולד† יקער†קלונג ¨ און†דרייַ† פֿרעמדע†מאַנצבילן† אין†צי 6†ילע† בגדים זייַנען†אַרייַן† פֿרעגנדיק∫†„דאָ† 65 נט†פֿ ייַגע††נבערג אלישבֿעø †—†“און† באַ6 יזן†אַ† פּאַפּיר†—†אַן† אָ†רדער א5 ף†אַן† אַרעסטÆ †ניט† אָפּשטעל†נדיק† זיך¨ †האָבן† ז7 זיך†אַ 6עקגעלאָזט† אין†שטוב† אַרייַןÆ

דאָס† זייַנען† גע6 ען†„שמעקערס“† פֿון† דער 6ילנער† דעפֿענסי6 ע¨ † 6ייַזט† א5 ס† א7 ניקע† פֿון די¨ † 6עלכע† מיר¨ † יונגע† חבֿרה¨ † פֿלעגן† צו† מאָל באַמערקן† † בין השמשות†אין† אַ†פֿינצטערן† געסל¨ פֿאַ†רשפּר 7טנדיק† אומלעגאַלע† פֿלוגבלעטלעך † Æ אַרייַנ6 אַרפֿנדיק† ז7 † אין† ברי6 קעסטלעך¨ † פֿלעגן מיר† זיך† אָפּטראָגן¨ † כּדי† די† נאָ כפֿאָ†לגער† זאָלן¨ שלייַכנדיק†זיך† נאָך†אונדז ¨† ניט†כאַפּן† עמעצן†בייַ דער†האַנט Æ

בייַ† זיך† אין† שטוב† האָט† זיך† מיר† אין† דעם מאָמענט† א7 ן† פּנים† א5 סגע6 יזן† באַקאַנטÆ † 67 ≠ ניקער† פֿון† אַלץ† האָט† זיך† מיר† גע6 אָלט† מיט אים† ר7 דןª † מייַן† טאַטע† איז† מיר† פֿאַרלאָפֿן† דעם 6עג† זאָגנדיק∫†„איר† זעט†דאָך ¨† מייַן†טאָכטער† איז קראַנק°“† מען† האָט† מיר† א5 סגעמאָסטן† די† היץ¨ כ3 האָב†געהאַט ΠÆ≤†°≥

יענעם† אָ6 נט† האָבן† מייַן† שטוביקע† אַר5 ס≠ גע6 יזן† פֿיל† אייַנפֿאַלערישק7 ט∫† מייַן† עלטערע † ש6 עסטער† האָט† אומבאַמערקט† פֿאַ†רני† כטעט פּאַפּירן † ¨† 6עלכע† האָבן† מיך† געקאָנט† קאָמפּראָ≠ † מיטירן¨ † און† מייַן† מאַמעס† אַלטיטשקע† מומע ג†יטעלע ¨† 6אָס† האָט† דאַן† בייַ† אונדז† געלעבט¨ האָט†געפֿונען† דעם†ש 7נעם† אַלבאָם¨ †אין† 6עלכן איך† פֿלעג† איבערשרייַבן† א5 ף† ר7 ן† מייַנע† לי≠ דער†און† פֿאַרברענט†אים† אין†דעם† ה7 צלאָך†פֿון 6אַנע צימער Ɔ איך† פֿלעג† כּמעט† ק7 ן† מאָל† ניט פֿאַרגעדענקען† מייַנע† לידער† א5 ף† א5 סנ6 7†ניק ¨ און†איצט† זייַנען†ז 7† אַ6 עק†מיטן† ר5 ך¨ †6 ייַל†די „עלטער מומע“† האָט†גע 6וּסט ¨† אַז†צ 6ישן† ל†יבע לידער†און† שטימונגס פֿערזן†זייַנען† דאָרט†א 5ך גע6 ען†רע 6אָלוציאָנערע† מאָטי6 ןÆ

(המשך אויף זייַט 15(

דער לערן" י ר 1936— 1937. אונדזער קל ס אין דער רע ל" גימנ זיע רן ריבערג $ן אין ליצ$ . ס' זיצן: דער צ< $טער ון לינקס ב רע גלעזער, די דריטע — איך, <ייַטער — אונדזער לערער ון יזיק ח$ ם סט ליצקי.

ב רען זע איך ד א= ן בילד צום לעצטן מ ל ר זייַן ט= ט. ון די 17 שילער א= ף דער ט גר יע ה בן צען ניט איבערגעלעבט די מלחמה. דער לערער סט ליצקי, <עלכער ה ט זיך אין <ילנער געט קטי < ב ט$ ליקט אין דער בילדונגס" טעטיק$ ט ון פּעד ג גן, איז נ ך דער ליק< יד ציע ון געט ר =סגע ירט גע< רן אין די ל גערן ון עסטל נד און ד רט אומגעקומען. זייַן ר = ה ט ר דעם אין <ילנער געט , אין „מ לינע“געב= רן מ$ דעלע, <עלכע מען ה ט נ מען געגעבן מ לינע. די מוטער מיטן קינד זייַנען, נ ך דער ליק< יד ציע ון געט אומגעקומען

אין מייַד נעק.

Newspapers in Yiddish

Newspapers from USA

© PressReader. All rights reserved.